Кіріспе
XV ғасырдағы француз үкіметтік қызметкері және саудагер Жак Кьор (/kɜr/, kœʁ; шамамен 1395 жылы Буржеде туған – 25 қараша 1456 жылы Хиоста қайтыс болған) француз үкіметтік қызметкері және мемлекеттік қолдаумен сауда жасаған, жеке байлығы аңызға айналып, соңында оның жаңғырығын тудырған адам. Ол Франция мен Левант арасындағы тұрақты сауда жолдарын қалыптастырды. Оның есімі Бурже қаласында мәңгі сақталады, себебі ол бүгінге дейін жеткен сарай үйін сол жерде салған.
Jacques Cœur (/k//ɜr/, kœʁ; c. 1395 in Bourges – 25 November 1456 in Chios) was a French government official and state sponsored merchant whose personal fortune became legendary and led to his eventual disgrace. He initiated regular trade routes between France and the Levant. His memory retains iconic status in Bourges, where he built a palatial house that is preserved to this day.
Отбасы және ерте өмірі
Ол әкесі Пьер Кёур бай саудагер болған Бурж қаласында дүниеге келді. Жакустың есімі алғаш рет 1418 жылы айтылды, ол Ламберт де Леодепарттың қызы Маке де Леодепартқа үйленген кезде, ол ықпалды азамат, Бурж қаласының провосты және Берри герцогы Жанның бұрынғы шақырулысы болды. 1429 жылы ол Годар есімді екі бауырмен сауда серіктестігін құрды; ал 1432 жылы Дамаскіде болды, сатып алып, айырбастап, Левант тауарларын – жаңғақтарды, жүн мен жібекті, мохерді, брокаттар мен кілемдерді Нарбонна арқылы Францияның ішкі аймақтарына тасыды. Сол жылы ол Монпельеде қоныстанды және оны қаржыгерлер арасында әйгілі еткен алып операцияларды бастады. Толық мәліметтер жоқ, бірақ ол бірнеше жылдың ішінде елінің Италияның ірі сауда республикаларымен лайықты бәсекелесуге мүмкіндік берді және қарапайым саудагер болса да, Родос рыцарларына және тіпті Венецияға материалдық көмек көрсете алатын беделге ие болды. Нәтижесі өте маңызды болды; Леванттағы француз консулдарының жағдайын жақсартқан жеңілдіктер алынды, соның арқасында Франция үшін бірнеше ғасырлар бойы маңызды саудалық даңққа айналған Шығыстағы ықпал қаланды. Сол жылы Кёур Базель кеңесі Феликс V ретінде папа сайлаған Савойдың бұрынғы герцогы Амадей VIII-ге жасалған елшілікке көмектесті, ал 1448 жылы ол папа Николай V сотында француз патшалығының өкілі болды, онда Николай мен Амадей арасында келісімге қол жеткізіп, папалық шиқақты аяқтады. Николай оған ең жоғары құрмет көрсетіп, папалық сарайда орналастырып, оған мұсылман емес адамдармен сауда жасауға арнайы рұқсат берді. Осы уақыттан бастап ол Карлға соғыстарын жалғастыру үшін қаржылай көмек көрсетті және 1449 жылы, патшаның жанындағы шайқаста, ол Карлдың жеңіс шеруімен Руан қаласына кірді. Ол сондай-ақ Бурж соборында сакристия мен отбасылық мазарлық шіркеу салдырды. Оның бауыры Николас Кёур Лусон епископы болды, оның әпкесі патшаның хатшысы Жан Бошетелге үйленді, оның қызы Бурж виконтының ұлына үйленді, ал оның ұлы Жан Кёур Бурж архиепископы болды.
Төмендеу
Кьордың үлкен монополиясы оның құлдырауына себеп болды. Ол барлық заттармен – ақша, қару-жарақ, тері, әшекейлер, брокат және жүнмен сауда жасап, делдал, банкир және шаруа ретінде жұмыс істеді. Осылайша, елдің саудасының көп бөлігін өзіне сіңіріп алып, саудагерлер оның кесірінен пайда таба алмайтындарын айтты. Ол мұқтаж сарайдағыларға, патша отбасының мүшелеріне және тіпті патшаның өзіне ақша қарыз берген. Оның байлығына қызыққан қарыздарлары оның құлауына мүмкіндік іздеді. Пезнас, Сансер және Л’Арбреследегі басқа да ескі үйлер Жак Кьордың үйлері деп аталады. Екінші француз империясы кезінде Жак Кьор Наполеон III-нің экономикалық кеңею саясатының алға басушысы ретінде танылды. Ол Элиас Роберттің Наполеон III Луврды кеңейту кезіндегі көрнекті француз тұлғаларының мүсіндерінің бірі ретінде бейнеленді. Скульптор Огюст Преоның Жак Кьорға арналған тағы бір монументтік мүсіні 1879 жылы Буржедегі оның сарайының кіреберісі алдында орнатылды. Ол үшінші республиканың соңында жасалған, Виши Франциясында және 1945 жылдың маусымына дейін қолданылған француз банкнотасында бейнеленген. Бурж, Монпелье және Париж сияқты көптеген француз қалаларында Жак Кьордың есімімен аталатын көшелер мен алаңдар бар. Бурж өзінің туған ұлын бірнеше рет құрметтеді, мысалы, Cœur орта мектебі (fr) және Жак Кьор театры (Théâtre Jacques Cœur). Монпельеде Жак Кьор жергілікті Латтес портының дамуымен байланысты. ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында қала Лез өзені бойында теңізге қарай кеңейген кезде бірнеше жобаға оның есімі берілді. Оларға Лез өзені бойындағы Антигон ауданындағы базар, қаланың жаңа ауданындағы Жак Кьор көлі (Bassin Jacques Cœur) және Латтестегі театр кіреді. Fr – Бурж маңындағы көптеген тамаша орындар мен қамалдарды байланыстыратын көрнекті маршрут, бірақ олардың көпшілігінің Жак Кьормен тарихи байланысы жоқ.
Бағалау
1997 жылы жарық көрген өмірбаянында француз тарихшысы Франс Франс француз тарихнамасындағы қалыптасқан көзқарасты қайта қарастырады, соған сәйкес Жак Кёр саудагер ретінде ерекше дағдылар мен табысқа ие болған. Ол Кёрдың кен өндіру сияқты кәсіптері, мысалы, Лион маңында, аса табысты болғанын көрсететін ешқандай дәлел жоқ екенін, ал оның Левант саудасы үшін құрған флоты итальяндық немесе каталондық көрнекті саудагерлермен салыстырғанда шағын болғанын (ешқашан төрттен аспаған) атап көрсетеді. Керісінше, Херс Кёрдың табысының басым бөлігі патша сарайындағы оның мәртебесіне байланысты болғанын және оның байлығы мемлекеттік ресурстарға ерекше қол жеткізу арқылы пайда болғанын ұсынады. Осылайша, Херс Кёрді ұлы саудагер емес, білікті технократ және Николя Фуке немесе Жан Батист Кольбер сияқтылардың ізімен келген адам ретінде қарастыруды ұсынады.