Жаклин Кей: Шотландия ақыны, жазушы және драматургі

Кіріспе

Шотланд ақыны, романист және көркем проза жазушы (1961 жылы туған)

Жаклин Маргарет Кей (9 қараша 1961 жылы туған) – шотланд ақыны, драматург және романист. Ол «Басқа махаббаттар» (1993), «Тромпет» (1998) және «Қызыл шаң жолы» (2011) шығармаларымен танымал. Кей көптеген сыйлықтарға ие болды, соның ішінде 1994 жылғы Сомерсет Моэм сыйлығы, 1998 жылғы Guardian Fiction Prize және 2011 жылғы Шотландияның ипотекалық инвестициялық траст кітабы сыйлығы. 2016 жылдан 2021 жылға дейін Джеки Кей Шотландияның ақыны-лауреаты (макар) болды. Ол 2015 жылдан 2022 жылға дейін Солфорд университетінің канцлері қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Жаки Кей 1961 жылы Шотландияның Эдинбург қаласында шотланд анасы мен нигериялық әкесінен дүниеге келді. Ол сәби кезінде Хелен мен Джон Кей атты ақ шотландтық отбасымен асырап алынып, Глазгоның шеткі аймағы Бишопбригсте өсті. Оның асырап алған әкесі коммунистік партияда толық уақыт жұмыс істеді және парламент депутаты болуға кандидат болды, ал асырап алған анасы Ядролық қаруды жою кампаниясының Шотландиялық хатшысы болды. Кей бала кезінде мектептегі балалар мен ұстаздардан нәсілдік кемсітуге ұшырады. Жасөспірім шағында төрт ай бойы Джон ле Карре псевдонимімен жазған Дэвид Корнвеллге тазалаушы болып жұмыс істеді. Ол жазушы болуді армандағандарға тазалау жұмысын ұсынды: «Бұл керемет! Сіз әр нәрсені тыңдайсыз. Сіз тыңшы бола аласыз, бірақ ешкім сіздің бірдеңе қабылдап жатыр деп ойламайды». Корнуэлл мен Кей 2019 жылы қайта кездесті; ол оны есінде сақтап, оның шығармаларын қадағалап отырған. 2007 жылдың тамызында Кей BBC Radio 4 сериясының төртінші бөлімінде – «Мен өскен үй» бағдарламасында өзінің балалық шағы туралы айтты. Ол Стирлинг университетінде ағылшын тілін оқыды, ал 1991 жылы оның алғашқы поэзия кітабы – «Асырау қағаздары» жарық көрді. Бұл кітабы 1992 жылы Солтир қоғамының Шотландияның жас авторлар сыйлығы мен Шотландия өнер кеңесінің кітап сыйлығын жеңіп алды. Бұл үш әйелдің көзқарасынан жеке тұлға, нәсіл, ұлт, жыныс және сексуалдық бағыт туралы әңгімелейтін көп дауысты поэзия жинағы: асырап алынған аралас нәсілді бала, оның асырап алған анасы және оның биологиялық анасы. Оның басқа сыйлықтарының ішінде 1994 жылы «Басқа ғашықтар» үшін Сомерсет Моэм сыйлығы және американдық джаз музыканты Билли Типтонның өміріне арналған «Трампет» үшін Guardian Fiction Prize сыйлығы бар. 1997 жылы Кей блюз әншісі Бесси Смит туралы өмірбаян жариялады, ол 2021 жылы қайта басылды. Автордың оқыған қысқартылған нұсқасы 2021 жылдың ақпан айының соңғы аптасында BBC Radio 4 апталық кітабы ретінде ұсынылды. Кей сахна (1988 жылы оның «Екі реттен асып түсу» пьесасы Гей Sweatshop Theatre Group ұйымдастырған қара автордың алғашқы туындысы болды), экран және балалар үшін көп жазды. Оның «Шамшы» драмасы Атлантикалық құл саудасын зерттейді. Ол 2007 жылдың наурызында BBC Radio 3 арнасында Пэм Фрейзер Соломонның продюсерлігімен, 1807 жылғы құл саудасы туралы заңның екі жүз жылдығын атап өту маусымында көрсетілді және 2008 жылы өлең түрінде жарық көрді. 2010 жылы Кей өзінің биологиялық ата-анасын іздеу туралы «Қызыл шаң жолы» атты кітабын жариялады. Кітап Таника Гуптаның сахнаға бейімдеуімен 2019 жылдың тамызында Эдинбург халықаралық фестивалінде Шотландияның Ұлттық театры мен HOME ұйымдастырған қойылымда, Эдинбургтегі Корольдік лицей театрында премьераланды. Бұл туындыны Ноо Саро Виваның «Трансвондерлендті іздеу» кітабымен салыстырды. Қазіргі уақытта ол Ньюкасл университетінде шығармашылық жазу профессоры және Глазго Каледония университетінде мәдениет саласының ғалымы. Кей Манчестерде тұрады. Ол Буш театрының 2011 жылғы «Алпыс алты кітап» жобасына қатысты, оның туындысы Король Джеймс Киелі кітабынан Естер кітабына негізделген. 2014 жылдың қазан айында ол Солфорд университетінің канцлері болып тағайындалды және 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап университеттің «Резиденциядағы жазушысы» болады деп хабарланды. 2016 жылдың наурыз айында Кей Шотландияның келесі ұлттық ақыны (Scots Makar) болып тағайындалды, ол 2016 жылдың қаңтар айында қызметі аяқталған Лиз Лоххедтің орнын басты. Ол 2006 жылғы туған күніне орай әдебиетке сіңірген қызметі үшін Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) және 2020 жылғы жаңа жылдық марапатта әдебиетке сіңірген қызметі үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды. Кей 2020 жылдың 23 қарашасында жарияланған BBC 100 әйелдерінің тізіміне енді.

Jackie Kay was born in Edinburgh, Scotland, in 1961, to a Scottish mother and a Nigerian father. She was adopted as a baby by a white Scottish couple, Helen and John Kay, and grew up in Bishopbriggs, a suburb of Glasgow. Her adoptive father worked for the Communist Party full time and stood for Member of Parliament, and her adoptive mother was the Scottish secretary of Campaign for Nuclear Disarmament. As a child, Kay suffered racism from children and teachers at school. As a teenager she worked as a cleaner, working for David Cornwell—who wrote under the pen name John le Carré—for four months. She recommended cleaning work to aspiring writers, saying: "It's great You're listening to everything. You can be a spy, but nobody thinks you're taking anything in." Cornwell and Kay met again in 2019; he remembered her and had been following her. In August 2007, Kay was featured in the fourth episode of the BBC Radio 4 series The House I Grew Up In, in which she talked about her childhood. She studied English at the University of Stirling and her first book of poetry, the partially autobiographical, The Adoption Papers, was published in 1991 and won the Saltire Society Scottish First Book Award and a Scottish Arts Council Book Award in 1992. It is a multiply voiced collection of poetry that deals with identity, race, nationality, gender, and sexuality from the perspectives of three women: an adopted biracial child, her adoptive mother, and her biological mother. Her other prizes include the 1994 Somerset Maugham Award for Other Lovers, and the Guardian Fiction Prize for Trumpet, inspired by the life of American jazz musician Billy Tipton, a transgender man. In 1997, Kay published a biography of blues singer Bessie Smith; it was reissued in 2021. An abridged version read by the author featured as BBC Radio 4's Book of the Week in the last week of February 2021. Kay writes extensively for stage (in 1988 her play Twice Over was the first by a Black writer to be produced by Gay Sweatshop Theatre Group), screen and for children. Her drama The Lamplighter is an exploration of the Atlantic slave trade. It was broadcast on BBC Radio 3 in March 2007, produced by Pam Fraser Solomon, during a season marking the bicentenary of the Slave Trade Act 1807, and was published in printed form as a poem in 2008. In 2010 Kay published Red Dust Road, an account of her search for her biological parents, who had met each other when her father was a student at Aberdeen University and her mother was a nurse. The book was adapted for the stage by Tanika Gupta and premiered in August 2019 at the Edinburgh International Festival in a production by National Theatre of Scotland and HOME, at the Royal Lyceum Theatre in Edinburgh. Comparisons have been drawn between this work and Looking for Transwonderland by Noo Saro Wiwa. She is currently Professor of Creative Writing at Newcastle University, and Cultural Fellow at Glasgow Caledonian University. Kay lives in Manchester. She took part in the Bush Theatre's 2011 project Sixty Six Books, her piece being based on the book of Esther from the King James Bible. In October 2014, it was announced that she had been appointed as the Chancellor of the University of Salford, and that she would be the university's "Writer in Residence" from 1 January 2015. In March 2016, Kay was announced as the next Scots Makar (national poet of Scotland), succeeding Liz Lochhead, whose tenure ended in January 2016. She was appointed Member of the Order of the British Empire (MBE) in the 2006 Birthday Honours for services to literature, and Commander of the Order of the British Empire (CBE) in the 2020 New Year Honours, again for services to literature. Kay was on the list of the BBC's 100 Women announced on 23 November 2020.

Жеке өмір

Кей – лесбиянка. Жиырма жасында ол ұл тауып, Мэтью (оның әкесі – жазушы Фред Д’Агьюар), ал кейіннен 15 жыл бойы ақын Кэрол Энн Даффимен қарым-қатынаста болды. Осы қарым-қатынас барысында Даффидің Элла есімді қызы дүниеге келді, оның биологиялық әкесі – тағы бір ақын Питер Бенсон.