Кіріспе
Лени Леннапе ұлтының басшысы Тамананд (тарихи түрде Таминант, Тамани, Сент Тамани немесе Король Тамани, "Жақсы мінезді") (шамамен 1625 – шамамен 1701) – Делавэр аңғарындағы Лени Леннапе ұлтының Бас қолбасшысы және Тасбақа руының басшысы, Вильям Пенмен бейбітшілік шартына қол қойған. "Тамани" деп те аталатын ол 18 ғасырдағы Америкада, әсіресе Филадельфияда танымал болды. Таманандты "Американың қасиетті қамқоршысы" деп те атайды, ол бейбітшілік пен достықтың символы. Филадельфияда құрылған Тамани қоғамы жыл сайын Тамани фестивалін өткізеді. Тамани қоғамдары (ең танымал және ықпалдысы – Тамани Холл) Америка революциялық соғысынан кейін АҚШ-тың әртүрлі штаттарында құрылды, ал Тамани келіссөздер арқылы бейбіт саясатты ұстанатын мифтік тұлға ретінде танылды.
Tamanend (historically also known as Taminent, Tammany, Saint Tammany or King Tammany, "the Affable") (c. 1625–c. 1701) was the Chief of Chiefs and Chief of the Turtle Clan of the Lenni Lenape nation in the Delaware Valley signing the peace treaty with William Penn. Also referred to as "Tammany", he became a popular figure in 18th century America, especially in Philadelphia. Also called a "Patron Saint of America", Tamanend represented peace and amity. A Tammany society founded in Philadelphia holds an annual Tammany festival. Tammany societies (Tammany Hall being the most well known and influential) were established across the United States after the American Revolutionary War, and Tammany assumed mythic status as an icon for the peaceful politics of negotiation.
Өмір және аңыз
Таманенд 1680-ші жылдардың басында Шакмаксондағы үлкен күркесінің астында Лени Ленапе ұлтының басшылары мен Пенсильвания колониясының басшылары арасында өткен кездесуге қатысқан деген аңыз бар. Уильям Пенн мен Таманенд 1683 жылы алғашқы құжатқа қол қойғаннан кейін, бір-біріне және өз халықтарына бейбіт келісімді қамтамасыз ететін тағы жеті құжатқа қол қоюды жалғастырды. Таманендтің айтуынша, Лени Ленапе және ағылшын отаршылары «өзендер мен арналарда су ағып тұрғанша, жұлдыздар мен ай бар болғанша тату өмір сүреді». Осы сөздер Таманендтің Филадельфияда әлі күнге дейін тұрған мүсініне қашалып жазылған. Таманенд 1701 жылы қайтыс болды деп есептеледі. Келесі ғасырда Таманендтің айналасында көптеген халық аңыздары пайда болды, ал оның даңқы Филадельфия халқы арасында мифтік деңгейге жетті, олар оны «Таммани патшасы», «Сент Таманни» және «Американың қасиетті қамқоршысы» деп атады. Филадельфия халқы Тамани қоғамын және жыл сайынғы Тамани фестивалін ұйымдастырды. Бұл дәстүрлер көп ұзамай Америкаға тарады. Тамманидің танымал болуының себебі колонистердің бұрынғы еуропалық ұлттық есімдерін ауыстыруға тырысып, ерекше «американдық» ұлттық сананы қалыптастыруға деген ниеттерімен байланысты болды. Тамани осы патриотизмнің тиімді символы болды. Филадельфияның Америка революциясы және одан кейінгі жылдардағы маңыздылығының арқасында Таммани жаңа құрылған елдің көп бөлігінде ұлттық символға айналды. Таманендтің немерелерінің бірнешесі маңызды Ленапе басшылары мен батырлары болды, олардың ішінде Пискетомен, Ненатчихунт, Шингас және Тамаква бар.
Таммани қоғамдары
1772 жылы Филадельфияда алғашқы Тамани қоғамы құрылды. Ол бастапқыда "Патша Тамманидің ұлдары" деп аталды, бірақ кейін "Сент-Таманидің ұлдары" деп өзгертілді. Көп ұзамай, Таммани қоғамдары Джорджиядан Род-Айлендке дейін және батысқа қарай Огайо өзеніне дейінгі аймақтарда құрылды. Олардың ең танымалдарының бірі – Нью-Йорк қаласының Сент-Тамани қоғамы болды, оның мүшелері "Тамани Холл" деп белгілі ықпалды саяси машина құрды. Тамани залын орналастырған Шығыс 14-ші көшедегі ғимараттың қасбетін Таманендтің ақ мәрмәр мүсіні безендірген.
Драмалық және әдеби бейнелеулер және музыкалық сілтемелер
1794 жылы Энн Джулия Хаттонның «Таммани: Үнді басшысы» операсы Бродвейде премьера болып, зор танымаллыққа ие болды. Бұл – Америка Құрама Штаттарында жазылған алғашқы маңызды опера либреттосы және американдық тақырыптағы алғашқы драмалық шығарма. Операның премьерасы 1794 жылғы 3 наурызда Нью-Йорктегі Джон-стрит театрында өтті. Англия актрисасы және американдық театрдың «үлкен бикесі» Шарлотта Мельмот операның эпилогын оқудан бас тартты, себебі ол оның патриоттық сезімдерін жақтырмады. «Нью-Йорк Журналы» Мельмот актерлік құрамда тұрғанша операны бойкоттауға шақырды. 1826 жылы Джеймс Фенимор Купердің «Соңғы мохикан» (1826) романының соңында Таммани «Таменунд» кейіпкері ретінде бейнеленді. Роман оның «Жыртылған жағалар» (Leatherstocking Tales) сериясының бір бөлігі болды. Бұл серия американдық әдеби мәдениетке және жаңа мемлекеттің қалыптасуына зор әсер еткен, отарлық кезеңді зерттейтін туындылар жиынтығы еді. (Таменунд қарт адам ретінде көрсетілген, бірақ роман оқиғасы орын алатын 1757 жылы ол шын мәнінде жарты ғасырдан астам уақыт бұрын қайтыс болған еді.) 1912 жылы Нью-Йорктегі Таммани Холлдың мүшесі Джеймс Э. Гаффни «Бостон Растлерс» бейсбол командасын сатып алып, оны «Бостон Брэйвз» деп атады және Таманендтің суретін негізгі логотип ретінде пайдаланды. 1932 жылы Бостонға NFL франшизасы берілді, ол «Бостон Брэйвз» атауын және бейнесін «Брэйвз Филд» стадионының иесінен алды. 1936 жылы команда «Фенуэй Паркке» көшіп келген соң, жаңа иесі «Бостон Ред Сокс» құрметіне өзін «Редскинс» деп атады. «Редскинс» атауы мен Таманендтің суреті 1937 жылы Вашингтонға көшкенде олармен бірге саяхаттады. Кейін команда атын өзгертті. «Нью-Йорк бандалары» (2002) фильмінде Таммани Холлдың сыртында Таманенд деп танылған үнді қарулының мүсіні көрсетілген. Музыкант Джоанна Ньюсом 2015 жылғы «Divers» альбомындағы «Sapokanikan» әнінде Таманенд патшасы мен Таммани Холлға сілтеме жасайды. Ән мәтінінде аты аталмаса да, Таманенд 1992 жылғы «Соңғы мохикан» фильмінің соңында Мохаук актері Майк Филлипс ойнауында көрінеді.
Мүсіндер, ескерткіштер және мемориалдар
Таманенд – Уильям Люктің 1817 жылы жасаған ағаш мүсіні, ол USS Delaware әскери кемесінің басты бейнесі болды. Кеме Американдық Азамат соғысы кезінде өртеніп кетті, бірақ басты бейнесі құтқарылып, Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясында қойылды. 1930 жылдары университет аумағында Банкрофт залының алдына қоладан жасалған көшірмесі орнатылды, онда күн сайын мичмандық бригада түскі асқа жиналады. Академиядағы ең қадірлі дәстүрлердің бірі – футбол ойындары мен басқа да маңызды шаралар алдындағы күндері мүсінді бояу. Алғашқы басты бейне АҚШ Әскери-теңіз академиясының мұражайында сақталады. Таманенд – 1995 жылы Реймонд Сандовал жасаған қоладан жасалған мүсін, ол Филадельфияда, Пенсильвания штатында Фронт және Маркет көшелерінің қиылысында орналасқан. Тақтада: «Таманенд американдық тәуелсіздікке дейін отарлаушылардың пікірінше Американың қамқоршысы саналған».
Атаулар ауыстырылуы
Сент-Тамани епархиясы (шамамен 1810 жылы құрылған) Луизиана штатының «қасиеттілермен» аталған тоғыз епархиясының (округтерінің) бірі. Бұл епархияның есімдесі – Рим-католик шіркеуі мойындаған христиан «қасиеттісі» емес, жалғыз епархия. Тамани тауы – Делавэр су айдынының солтүстік-шығысындағы (Нью-Джерси) Киттатинни тауындағы биік нүкте. «Тамани полкі» – Америка Азаматтық соғысы кезінде Нью-Йорк штатының 42-ші жаяу әскеріне берілген лақап ат. Гетисбург шайқасы алаңындағы ескерткіште Джон Дж. Бойлдың 1891 жылғы Тамененд мүсіні орналасқан. Таманенд орта мектебі, Централ Бакс мектеп округі, Пенсильвания штаты, оның құрметіне аталған. Вирджиния штатының Брейси қаласы алғашқыда Сент-Тамани деп аталған. St. Tammany Masonic Lodge #5 ложасы 1759 жылы Вирджиния штатының Хэмптон қаласында тіркелген. Тод Таменд Кларк, ақын және композитор, 1952 жылы Пенсильвания штатының Гринсборо қаласында дүниеге келген. Таманендтің бөтелке мүңкілі – АҚШ-тың шығыс жағалауындағы суларда мекендейтін дельфин түрі.