Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәстүрлі Галл өнер және мәдениет фестивалі
Traditional Gaelic arts and culture festival
Feis немесе Fèis – дәстүрлі Галл өнер және мәдениет фестивалі. Көпше түрі – feiseanna және fèisean. «Феис» термині көбінесе ирланд биі байқауларына және Ирландияда дәстүрлі музыка мен мәдениетке арналған тереңдетілген оқу курстарына қатысты қолданылады. Бұл ирланд тіліне тән болғанымен, шотланд гаэлінде айтылу маңызды, себебі «feis» және «fèis» сөздерінің мағынасы мен айтылуында айырмашылық бар – «feis» сөзі жыныстық қатынас дегенді білдіреді.
A Feis or Fèis is a traditional Gaelic arts and culture festival. The plural forms are feiseanna and fèisean The term feis is commonly used referring to Irish dance competitions and, in Ireland, to immersive teaching courses, specialising in traditional music and culture. Although it is Irish, in Scottish Gaelic, the accent is important because there is a difference of meaning and pronunciation between feis and fèis — the word feis means sexual intercourse.
Тарих
Ежелгі Ирландияда қауымдар жергілікті фестивальдерге зор мән берді, онда гаелдер ән, би, музыка, театр және спорт арқылы біріге алатын. Олардың ең ірісі – Аонах, Тарадағы ұлы мейрам, ол кезде Ирландияның Ардриының, яғни "Жоғарғы патшаның" қаласы болған. Бұл фестивалдар әңгімешілерге кең аудиторияға жетуге мүмкіндік берді, көбінесе әскерлер шайқастағы ерліктерін баяндайтын, ру өкілдері әулеттік шежірелерді іздестіріп, жыршылар мен балладашылар топты аңыздар, әңгімелер мен әндермен жетекке шығаратын. Осы жиындардың нәтижесінде атлетикалық және спорттық жарыстар, соның ішінде аттар мен көліктердің жарысы, сондай-ақ күш пен шыдамдылық сынақтары пайда болды.
In Ancient Ireland communities placed great importance on local festivals, where Gaels could come together in song, dance, music, theatre and sport. The largest of these was the Aonach, the great festival at Tara, which was then the city of Ireland's Ardrí, or "High King". These feiseanna were a rich opportunity for storytellers to reach a large audience, and often warriors would recount their exploits in combat, clansmen would trace family genealogies, and bards and balladeers would lead the groups in legends, stories, and song. These gatherings eventually gave rise to athletic and sporting competitions, including horse and chariot racing, as well as feats of strength and endurance.
Қазіргі заманғы (Шотландия)
Соңғы тридцать жылда Феи қозғалысы Шотландияда қарқынды дамыды. Феи қозғалысы ата-аналар мен басқа да адамдар тобының – оның ішінде әйгілі Колин МакИннес, доктор Ангус МакДональд, Кенна Кэмпбелл және Исбхбел Т. МакДональд – Барра аралында жергілікті дәстүрлердің жойылып бара жатқаны және арал балаларының формальды білім беру жүйесінде дәстүрлі музыканы үйренбегеніне алаңдаушылық білдіргенінен пайда болды. Осы мәселені шешу үшін 1981 жылы аралда алғашқы Fèis Bharraigh өтті. Осы алғашқы Феистің сәттілігіне шабыттанған Шотландияның көптеген басқа да қауымдастықтары ұқсас шараларды ұйымдастырды. Бүгінде 47 Феиз бар, олардың әрқайсысы жергілікті қажеттіліктерге бейімделген және қауымдастықтар тарапынан басқарылады. Қазіргі заманғы Феиз – бұл адамдардың гаэль өнері саласындағы – ән, би, драма және дәстүрлі музыканы түрлі аспаптарда орындау дағдыларын жетілдіру үшін бірігу мүмкіндігі. Гаэль тілі мен мәдениетіне деген бейіл Феиз идеологиясының негізгі бөлігі болып табылады, және әр Феизде гаэль тілін қолдану мен тарату мүмкіндіктері маңызды аспекті болып саналады. Оқу оңай және қызықты, бірақ сонымен қатар кәсіби де тиімді. Феиздердің көпшілігі үшін басты қызмет – жыл сайынғы бір апталық фестиваль, бірақ олар жыл бойындағы сабақтарды ұсынады, осылайша білім берудің үздіксіздігін қамтамасыз етеді. Феиздерде үйретілетін дағдылар жастардың формальды емес білімінде жоғары бағаланады, бұл жергілікті деңгейдегі еріктілердің және ата-аналардың қолдауымен дәлелденеді. Ең маңыздысы, Феиз тәжірибесін өздері қатысушы жастар бағалайды. Ұлттық деңгейде Феиздер көптеген адамдар тарапынан Шотландиядағы ең сәтті өнер бастамаларының бірі деп есептеледі.
Over the past thirty years, the Fèis movement has rapidly gained momentum across Scotland. The Fèis movement came about when a group of parents and other individuals – including Fr Colin MacInnes, Dr Angus MacDonald, Kenna Campbell and Isbhbel T MacDonald – on the Isle of Barra became concerned that local traditions were dying out and that island children were not being taught traditional music in the context of formal education. To address this issue the first Fèis Bharraigh was held on the island in 1981. Inspired by the success of this first Fèis, many other communities throughout Scotland established similar events. Today there are 47 Fèisean, each one community led and tailored to local needs. The modern fèis is an opportunity for individuals to come together to develop skills in the Gaelic arts – song, dance, drama, and traditional music on a wide range of instruments. Commitment to Gaelic language and culture is central to the Fèis ethos, with opportunities for the use and transmission of Gaelic language within each fèis a core aspect. Tuition is accessible and fun, but professional and effective. The focus of activity for most Fèisean is an annual, week long festival, but increasingly Fèisean offer a full programme of year round follow on classes to ensure sustained provision. The skills taught at Fèisean are a highly valued aspect of the informal education of young people, as demonstrated by the level of volunteer commitment and parental support in local areas. Most importantly, the Fèis experience is valued by the young participants themselves. At national level, the Fèisean are seen by many as one of the most successful arts initiatives in Scotland.
Қазіргі заманғы (ирландша)
Бүгінде Фейс этностық гейлдер үшін де, Ирландия мен Шотландиядағы, сондай-ақ бүкіл әлемдегі гэль мәдениетінің жақтастары үшін де қайта жандануды бастан кешіруде. Фейсеилер көбінесе ирланд билеріне арналған. Осындай жарыстарда бишілер өз би мектептерімен келісілген би костюмін киеді. Оқушылар би мектебі белгілеген жарыс деңгейіне жеткенде, өздері костюмды жасауға немесе таңдауға мүмкіндік алады. Қыздар ұзын жеңді, қысқа юбкалы әсем көйлек киеді. Юбканың бөліктері кейде картонмен нығайтылады, бірақ балет сияқты «жұмсақ юбкалар» жиі қолданылады. Олар көбінесе шаштарын булып, парик киеді немесе түйінге жинап, немесе жай ғана жіберуі мүмкін. Ұлдар көбінесе көйлекшені, галстукты және/немесе жилетті, сондай-ақ костюмді шалбар немесе килт киеді. Ирланд биіндегі ең маңызды Фейс жарыстары – Оирехтас (ирланд биі) жарыстары. Аймақтық Оирехтас жарыстары Канаданың шығысы мен батысында, АҚШ-тың солтүстік-шығысында, орталық батысында, оңтүстігінде және батысында, сондай-ақ Еуропа (әсіресе Ұлыбритания мен Ирландия) және Австралияда өткізіледі. Аймақтық Оирехтас жарыстары тек сол аймақтан келген бишілерге ғана ашық, және Ұлттық және Әлемдік Оирехтасқа іліктесу үшін қажетті жарыс ретінде қызмет етеді. Маңызды Ұлттық Оирехтастарға Солтүстік Америка ұлттық жарыстары (NAN), «Барлық Ирландия» және «Барлық Ұлыбритания» жарыстары кіреді. Ең беделді бишілер үшін ең бағалы жарыс – Оирехтас Ринце на Круинне (Әлем чемпионаты), ол әр жылғы Пасха аптасында әртүрлі қалада өткізіледі.
Today the Feis has experienced something of a rebirth, both for ethnic Gaels and for enthusiasts of the Gaelic culture in Ireland and Scotland, as well as throughout the world. Feiseanna are generally centred on Irish dancing. When competitors begin to dance in these competitions, they traditionally wear a dance costume decided on by their dance school. When these students reach a competition level decided on by the dance school, they can design or choose a costume of their own. Girls wear ornate dresses with long sleeves and short skirt. The skirt panels are sometimes stiffened with cardboard inserts, but ballet like "soft skirts" have become the norm. They usually wear their hair curled, in a wig, in a bun wig or just down. Boys usually wear a dress shirt, tie and/or waistcoat, and dress trousers or a kilt. The most important Feiseanna in Irish Dance are the [[Oireachtas (Irish dance) competitions. There are regional Oireachtas competitions in Eastern and Western Canada, Northeast, Midwest, Southern and Western US, plus locations in Europe (Especially GB and Ireland) and Australia. Regional Oireachtas are open only to dancers from their defined region, and serve as qualifying competitions for National and World Oireachtas. Important National Oireachtas include North American Nationals (NANs), All Irelands, and All Great Britains. The most prestigious competition for top dancers is the Oireachtas Rince na Cruinne (the World Championships), held each Easter Week and in a different city each year.
Би жарысы
Фейiseanna бүкіл әлемде, Ирландия Республикасында, Солтүстік Ирландияда, Англияда, Шотландияда, Уэльсте, бүкіл Еуропада, Оңтүстік Африкада, Австралияда, АҚШ пен Канадада өткізіледі. Фейiseanna ирланд биін бақылайтын барлық ұйымдар ұйымдастырады, көбінесе бұл ұйымдардың сертификатталған мұғалімдерінен сабақ алатын бишілерге ғана арналған. Дегенмен, бірнеше ұйым (негізінен CRN және WIDA, сондай-ақ олардың еншілес ұйымдары) «ашық фейiseanna» ұйымдастырады, оларға кез келген биші қатыса алады, ұстазының ұйымына қарамастан (немесе егер ол өздігінен үйренсе). «Жабық фейiseanna» ұйымдастырушылары өз ұйымдарынан келген бишілердің мұндай ашық жарыстарда қатысуына қарсы тұрады және мұндай ашық фейiseanna-ға қатысқан байқаушылар мен мұғалімдерге санкция қолдануы мүмкін деген қауесеттер бар. Алайда, ешбір ұйым, мұғалім немесе биші бұл туралы растаған жоқ, және бұл мұғалімдер мен бишілерді бір ұйымда ұстауға бағытталған әрекет болуы мүмкін. Барлық фейiseanna-да әртүрлі деңгейдегі жарыстар ұсынылады, бірақ деңгейлер саны мен атаулары елге (тіпті сол елдің аймағына) байланысты өзгереді. Жарыстар жеке және командалық билер үшін ұйымдастырылады және бәсекелестердің жасына қарай бөлінеді. Кейбір жарыстарда 4 немесе 8 бишіден тұратын командалар үшін кейли (ceili) санаттары ұсынылады, орындалатын кейли билері «Ar Rince Foirne» кітабында сипатталған 30 дәстүрлі ирландтық кейли билеріне сәйкес болуы керек. 2, 3 және 8–16 бишіден тұратын командалар үшін фигуралы билер де ұсынылуы мүмкін, мұндай билердің хореографиясын мұғалім және/немесе бишілер өздері жасайды, бірақ белгілі бір ережелер мен талаптарды сақтауы керек, фигуралы билерге қатысты маңызды ереже – «бишінің сахнада лақтырылатын кез келген қозғалысына тыйым салынады». Көбінесе жарысқа қатысатын билер – жұмсақ аяқ киімдегі рил, слип-джиг, жеңіл джиг және бірден джиг, ал қатты аяқ киімдегі ауыр/требль джиг және хорнпайп. Тез рилдер (қатты аяқ киімдегі рилдер) «арнайы билер» ретінде ұсынылуы мүмкін, сондай-ақ жұмсақ және қатты аяқ киімдегі дәстүрлі билер мен арнайы жүлделі билер де ұсынылуы мүмкін. Грейдтік билерде бәсекелестер билейді, олар әр биде жеке бағаланып, орналасады. Чемпионаттар үш кезеңнен тұрады: бастапқы жұмсақ (рил немесе слип-джиг) кезеңі және барлық қатысушылар билейтін ауыр (ауыр/требль джиг немесе хорнпайп) кезеңі. Жұмсақ және ауыр кезеңдердегі ұпайлар қосылады, ең жоғары жиынтық ұпайға ие бишілердің белгілі бір пайызы (әдетте шамамен 50%) қазіргі заманғы бидің үшінші кезеңін билейді, ал үш кезеңнің барлығында ең жоғары жиынтық ұпай жинаған биші жеңімпаз болады. Чемпионаттарды кем дегенде үш судья бағалауы керек, Ұлыбританиядағы алдын ала чемпионаттар қазіргі заманғы бидің орнына бастапқы ауыр кезеңде биленбеген ауыр биді қайта шақыруы мүмкін. Қазіргі заманғы билер – мұғалімнің және/немесе бишілердің жеке хореографиясы, және олар бақылаушы ұйым құрастырған тізімнен таңдалған би биіне биленеді. Қазіргі заманғы билер чемпионаттан тыс билеуге сирек ұсынылады, бірақ кейде «арнайы» жарыс ретінде кездесуі мүмкін. Слип-джигті CRN ұйымының еркек бишілерін қоспағанда, тек қыздар билейді. CLRG-ге мүше АҚШ, Канада және Мексикадағы жарыстарда мынадай деңгейдегі жарыстар ұсынылады: бастаушы, алдыңғы қатарлы бастаушы, жаңадан бастаушы, ашық/жүлдегер, алдын ала чемпионат және чемпионат. Санаттардың атаулары аймаққа қарай өзгереді. АҚШ-тың кейбір аймақтарында ересектерге арналған арнайы санаттар бар, мұнда ересек бишілер стандартты жас бойынша белгіленген жарыстарда белгілі бір уақыт бойы (әдетте шамамен 4 жыл) қатыспауы керек. АҚШ-тағы кейбір фейiseanna ең жас бишілерге жарыс әлеміне ену үшін «бірінші фейis» санатын ұсынады. Ұлыбританияда, Еуропада, Австралияда және Жаңа Зеландияда барлық ұйымдар жарыстарды бастауыш (кейде жаңадан бастаушы деп аталады), негізгі, орта және ашық деңгейлерге бөледі. Соңғы жылдары көптеген фейiseanna-да алдын ала чемпионат деңгейі енгізіле бастады, АҚШ-тан айырмашылығы бұл деңгей міндетті емес, және орта деңгейден шығу мен ашық деңгейге кіру арасындағы алшақтықты толтыру үшін қосымша деңгей болып табылады. Кіші жастағы топтардан басқа, Ұлыбританиядағы көптеген фейiseanna тек ашық чемпионаттық жарыстарды өткізеді, ашық грейдтік билерді өткізбейді. Бишілердің деңгейлер арасында жоғарылауының ең көп таралған жолы – жарыста 6 немесе одан да көп қатысушы болған кезде биді жеңіп алу, бірақ бұл ұйымға байланысты. Дегенмен, көптеген аймақтарда биші 6-дан кем қатысушы болған жарыстарда 3 рет жеңіске жеткеннен кейін келесі деңгейге көтерілуі керек. Мұғалімдер де бишіні жоғары деңгейге көшіруге құқылы. Биші деңгейді көтеру үшін қажетті талаптарды орындағаннан кейін, ол төменгі деңгейдегі жарыстарға қатыса алмайды, бірақ Ұлыбританияда егер ашық деңгейдегі биші бір жылдан астам уақыт бойы топ 5-ке кірмесе, ол орта деңгейге оралуы мүмкін.
Feiseanna are held all over the world, Republic of Ireland, Northern Ireland, England, Scotland, Wales, all over Europe, South Africa, Australia, the United States and Canada. Feiseanna are held by all the organisations which oversee Irish dance, with most feiseanna being confined to only those dancers who take lessons with a teacher certified by that particular organisation. However, there are a number of organisations (primarily CRN and WIDA along with its affiliated organisations) who organise 'open feisanna', which are open to any dancer regardless of their teacher's organisation (or if they are self taught). The organisers of 'closed feiseanna' frown upon dancers from their organisation competing at such open competitions, and there are rumours that organisations may sanction competitors/teachers found to participate in such open feiseanna. This, however, has never been confirmed by any organisations, teachers or dancers and could be construed as a way to keep teachers/dancers within one organisation. There are different levels of competition offered at all feiseanna, however the number of levels, and the names of each level vary by country (and even region within that country). Competitions are offered for both solo and team dancing, and are separated based upon the age of the competitors. At some competitions, ceili categories are offered for teams of 4 or 8 dancers, the ceili dances performed must be done so as espoused in the book 'Ar Rince Foirne' which lays down 30 of the traditional Irish ceili dances. Competitions for teams of 2, 3 and 8–16 dancers, called figure dances, may also be offered, choreography for these dances is made up by the teacher and/or dancers themselves, though must adhere to certain rules and parameters, a notable rule for figure dances being that 'any move in which a dancer is thrown across the stage is prohibited'. The commonly competed dances are reel, slip jig, light jig and single jig, in soft shoe, and heavy/treble jig and hornpipe in hard shoe. Treble reels (hard shoe reels) may be offered as 'special dances', as may traditional set dances and special trophy dances in soft and hard shoe in addition to the regular competition. Grade dances are when competitors dance, are judged and are placed in each dance separately. Championships consist of three rounds, an initial soft (reel or slip jig) round and a heavy (heavy/treble jig or hornpipe) round danced by all entrants, the scores from the soft and heavy round are combined, and a percentage (usually circa 50%) of dancers with the highest combined score dance a third round of a modern set dance, the winner is the dancer with the highest combined score across all three rounds. Championships must be judged by a minimum of three judges, preliminary championships in the UK may offer a recall of the heavy dance not danced in the initial heavy round instead of a modern set dance upon recall. Modern set dances are of the teacher and/or dancers own choreography and are danced to a specific set dance chosen from a list compiled by the overseeing organisation. Modern set dances are rarely offered to dance outside of championship competitions, though may occasionally be present as a 'special' competition. Slip jig is only danced by girls, with the exception of male dancers from the CRN organisation. In CLRG affiliated competitions in the US, Canada and Mexico these levels of competition are offered: beginner, advanced beginner, novice, open/prizewinner, preliminary championship, and championship. The names of categories vary by region. In some regions of the USA there are also special categories for adults, to be eligible the adult dancers must not have competed in the standard age defined competitions for a stipulated amount of time (usually circa 4 years). Some feiseanna in the US also offer a 'first feis' category for the youngest dancers, to give them a more gentle introduction into the world of competitions. In the UK, Europe, Australia and New Zealand almost all of the organisations separate the competitions into beginner (sometimes referred to as novice), primary, intermediate and open levels. In recent years a preliminary championship level has begun to be introduced at many feiseanna, unlike in the US this level is not compulsory, and is an optional level to bridge the gap between placing out of intermediate and entering the open level. Apart from in the younger age groups, the majority of feiseanna in the UK operate only an open championship competition, rather than open grade dances. The most common way for dancers to advance between levels is through winning a dance when there are 6 or more competitors in the competition, although this depends on organisation. However, in many regions a dancer can only win 3 competitions with fewer than 6 dancers before they must move up to the next level. Teachers may also choose to move a dancer up a level. Once a dancer has met the requirements to move up a level they are no longer allowed to compete at the lower level of competition, however in the UK if a dancer in the open level has not placed in the top 5 for a period of more than a year, they may return to the intermediate level of competition.