Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Төменгі Нубиядағы ортағасырлық мемлекет
Medieval kingdom in Lower Nubia
Нобатия (/n//oʊ/'/b//eɪ//ʃ//ə/ немесе Нобадия /n//oʊ/'/b//eɪ//d//i//ə/; грек тілінде: Νοβαδία, Nobadia; ежелгі нубий тілінде: ⲙⲓⲅⲛ̅ Migin немесе ⲙⲓⲅⲓⲧⲛ︦ ⲅⲟⲩⲗ, Migitin Goul – "Нобадия жері") – Төменгі Нубиядағы соңғы антикалық мемлекет. Макурия және Алодия есімді тағы екі нубий мемлекетімен бірге Куш мемлекетінің орнына келді. Шамамен 400 жылы құрылғаннан кейін Нобатия солтүстікте Блеммилерді жеңіп, оңтүстіктегі екінші және үшінші Нил шатқалы арасындағы аумақты қосып алып, біртіндеп кеңейді. 543 жылы копт христиандығын қабылдады. 7 ғасырда белгісіз жағдайларда Макурияның құрамына қосылды.
Nobatia /n//oʊ/'/b//eɪ//ʃ//ə/ or Nobadia (/n//oʊ/'/b//eɪ//d//i//ə/; Greek: Νοβαδία, Nobadia; Old Nubian: ⲙⲓⲅⲛ̅ Migin or ⲙⲓⲅⲓⲧⲛ︦ ⲅⲟⲩⲗ, Migitin Goul lit. "of Nobadia's land") was a late antique kingdom in Lower Nubia. Together with the two other Nubian kingdoms, Makuria and Alodia, it succeeded the kingdom of Kush. After its establishment in around 400, Nobadia gradually expanded by defeating the Blemmyes in the north and incorporating the territory between the second and third Nile cataract in the south. In 543, it converted to Coptic Christianity. It would then be annexed by Makuria, under unknown circumstances, during the 7th century.
Тарих
Нобатия патшалығы бұрынғы Мероит провинциясы Акинеде құрылған, ол Төменгі Нубияның көп бөлігін қамтыды және Куш патшалығының 4-ші ғасырдың ортасында құлауына дейін автономияға ие болған болуы мүмкін деп есептеледі. Рим императоры Диоклетиан 297 жылы Нобатеяларды Батыс Шөлден шақырғанмен, олардың патшалығы шамамен 400 жылы ғана қалыптасты. Ерте Нобатия, археологтарға Баллана мәдениеті ретінде белгілі өркениетпен бір болуы мүмкін. Соңында нобатеялар Блеммилерді жеңіске жеткізіп, Сильконың ("Базилискос") жазуынша, Блеммилерді Шығыс Шөлге ығыстырды. Осы шамада Нобатияның астанасы Пахораста (қазіргі Фарс) құрылды; одан кейін Нобатия Халкидондық емес христиан дінін қабылдады. 707 жылға қарай Нобатия оңтүстік көршісі Макурияға қосылды. Бұл бірігудің мән-жайы белгісіз. Нобатиялық патшалық отбасының тағдыры да беймәлім. Бұл бірігу, 652 жылғы мұсылман шапқыншылығынан бұрын болған болуы ықтимал, себебі араб тарихтары Нубияда тек бір христиан мемлекеті болғанын және оның кем дегенде Ескі Донголаға дейін жеткенін көрсетеді. Нобатия жаңа мемлекетте белгілі бір тәуелсіздік сақтап қалды. Оны Нобатия епархы басқарды, ол сонымен қатар Пахорастың Доместикосы атанды. Бұлар бастапқыда тағайындалған, бірақ кейінірек династиялық сипатқа ие болған көрінеді. Олардың бірқатар жазбалары Ибрим бекінісінен табылды, олардың үлкен билікке ие екенін көрсетеді. Араб тарихтарында Нобатияның аты көбінесе әл-Марис деп аталады. Нобатия епархиясы Макурия Корольдігінің ажырамас бөлігі болып, Макурияның құлауына дейін сақталды, бұл 1463 жылғы Теддерре епархы туралы құжатпен расталған.
The kingdom of Nobatia had been founded in the former Meroitic province of Akine, which comprised large parts of Lower Nubia and is speculated to have been autonomous already before the ultimate fall of the Kingdom of Kush in the mid 4th century. While the Nobatae '/n//ɒ//b//ə//t//i/ had been invited into the region from the Western Desert by the Roman Emperor Diocletian in 297 AD, their kingdom only became tangible around 400 AD. Early Nobatia is quite likely the same civilization that is known to archeologists as the Ballana culture. Eventually, the Nobatae were successful in defeating the Blemmyes, and an inscription by Silko, "Basiliskos" of the Nobatae, claims to have driven the Blemmyes into the Eastern Desert. Around this time the Nobatian capital was established at Pakhoras (modern Faras); soon after, Nobatia converted to non Chalcedonian Christianity. By 707, Nobatia had been annexed by their southern neighbor, Makuria. The circumstances of this merger are unknown. It is also unknown what happened to the Nobadian royal family. The merger most likely occurred before the Muslim conquest in 652, since the Arab histories speak of only one Christian state in Nubia and reached at least as far as Old Dongola. Nobatia seems to have maintained some autonomy in the new state. It was ruled by an eparch of Nobatia who was also titled the Domestikos of Pakhoras. These were originally appointed but seem to be dynastic in the later period. Some of their records have been found at Fort Ibrim, presenting a figure with a great deal of power. Nobatia՚s name is often given as al Maris in Arabic histories. The eparchate of Nobadia remained an integral part of the Kingdom of Makuria until Makuria's end, as is confirmed by a document from 1463 mentioning an eparch named Teedderre.
Пұтқа табынушылық
Птолемей дәуірінен бері Төменгі Нубияның "мемлекеттік діні" Филедегі Изис культі болған. Оның маңыздылығы Птолемей және Мероит кезеңдерінен де асып, нубиялық паломниктер Филеге саяхат етуді жалғастырды. Филедегі храм 535-538 жылдар аралығында жабылып, нубиялықтарға кіруге тыйым салынды. Нобадияда, Каср-Ибримдегі қазба жұмыстарынан табылған киіз үй арқылы Изистің грек-римдік мистиктері деген тағы бір Изис культінің бар екені расталды. Бұл культ Мероит дәуірінде де кеңінен таралған.
Since Ptolemaic times, the "state religion" of Lower Nubia had been the Isis cult of Philae. Its importance outlived the Ptolemaic and Meroitic period and Nubian pilgrims continued to travel to Philae. The temple on Philae was eventually shut down between 535 and 538 and Nubians were forbidden to enter. Another Isis cult, the Greco Roman mysteries of Isis, has been confirmed to be practised in Nobadia by an unearthed shrine in Qasr Ibrim. This cult was practised during Meroitic times as well.
Христиандық
Эпиграфикалық және археологиялық дәлелдер растағандай, 543 жылы ресми түрде қабылдануына дейін христиандық Нобадия қоғамының бір бөлігінде болған. Нобадия элитасы 530-шы жылдары христиан дініне көшуді қарастырған болуы мүмкін, бұл Изис ғибадатханасы жабылған шаққа сәйкес келеді. Христиандық Нобадияда әртүрлі деңгейде және әртүрлі жылдамдықпен тарады. Мысалы, қалалар жаңа дінді жылдам қабылдады, ал ауылдардың христиандануы 7-9 ғасырларға дейін аяқталған жоқ. Екінші шатқының оңтүстігінде христиандық солтүстікке қарағанда кейінірек, мүмкін 6 ғасырдың соңында немесе 7 ғасырдың басында тарала бастады. Көптеген ежелгі Мысыр ғибадатханалары шіркеулерге айналдырылып, қабырғалары христиандық суреттермен жабылды.
As confirmed by epigraphical and archaeological evidence, Christianity was already present among parts of the Nobadian society even before the official conversion of 543. The Nobadian elite might have started considering to convert to Christianity in the 530s, parallel to when the Isis temple was shut down. Christianity proceeded to spread through Nobadia on various levels at different speeds. Towns, for example, were quick in adopting the new religion, while the Christianization of the villages was not accomplished until the 7th–9th centuries. South of the second cataract, Christianity seems to have begun spreading later than in the north, possibly since the late 6th or early 7th century. Many ancient Egyptian temples were converted to churches and plastered with Christian wall paintings.
Әскери мәдениет
Нобатия әскерінің ұйымдастырылуы туралы ештеңе белгілі емес. Нобатиялықтар қолданған көптеген қару-жарақ Мероиттік дәуірден келген.
Nothing is known about the organization of the Nobatian army. Many of the weapons employed by the Nobatians had come from the Meroitic period.
Зымыран қарулары
Пұтқа табынушылық кезеңдегі археологиялық зерттеулер садақ атудың нубилер үшін маңызды болғанын, демек нобатиандар үшін де маңызды болғанын көрсетеді. Орта патшалық дәуірінен бастап кушит жалдамалы әскерлерінде қолданылған сәл иілген ұзын садақтар, Мероит немесе Мероиттен кейінгі кезеңде шамамен бір метрлік рефлекстік композиттік садақтармен алмастырылды, олар бастапқыда аттан оқ ату үшін жасалған. Құстулдағы ерте нобадиялық жерлеу орнынан бір қарапайым ағаш жебе садағы табылды. Нобатиандар 50 см-дей ұзындықтағы тікенді және, мүмкін, уланған жебелерді атқан. Жебелерді сақтау үшін олар ешкі немесе газель сияқты ұзын мойынды жануарлардың терісінен жасалған қаптарды пайдаланған. Бұл қаптар әрі белбеулермен, қақпақтармен және күрделі өрнектермен безендірілген. Олар қаптарды артқа емес, алға тағынған болуы мүмкін. Садақты ұстаған қолға, садақ бауын тартып жатқанда қолының жарақатануынан қорғау үшін білезіктер таққан. Әулет аңталары үшін білезіктер күмістен, ал кедейлер үшін шикі теріден жасалған. Сонымен қатар, садақшылар 3-4 см диаметріндегі бармақ сақиналарын таққан. Осылайша, нубиялық садақшылар парсы және қытай садақшыларына ұқсас техниканы қолданған, олардың екеуі де бармақ сақиналарын пайдаланған. Қаср Ибримде екі арбалет оқтары табылды. Арбалеттердің Нубияда қолданылуы бұрын белгісіз болған.
Archaeology from the pagan period confirms the relevance archery had for the Nubians and therefore also the Nobatians. The slightly reflexed longsbows, which are attested for Kushite mercenaries since the Middle Kingdom, were replaced by reflex composite bows during the Meroitic or post Meroitic period, measuring around one meter and originally designed to be shot from horseback. One simple wooden self bow is known from an early Nobadian burial in Qustul. The Nobadians shot barbed and possibly poisoned arrows of around 50 cm length. To store the arrows, they used quivers made of tanned leather from long necked animals such as goats or gazelles. Additionally, they were enhanced with straps, flaps and elaborate decoration. The quivers were possibly worn on the front rather than on the back. On the hand holding the bow, the archers wore bracelets to protect the hand from injuries while drawing the bowstring. For the nobility, the bracelets could be made of silver, while poorer versions were made of rawhide. Furthermore, the archers wore thumb rings, measuring between three and four cm. Thus, Nubian archers would have employed a drawing technique very similar to the Persian and Chinese ones, both of which also reliant on thumb rings. At Qasr Ibrim, two crossbow darts have been discovered. The use of crossbows had hitherto been unattested in Nubia.
Қару-жарақтар
Нобадиялықтардың ерекше қаруы – қысқа қылыш болған. Оның тік, ойыс қыры бар, бір жағы ғана кескендеу болғандықтан, шаншу үшін емес, шабу үшін арналған. Аталған қылыштардан өзге, сондай-ақ, найзалар да болған, олардың кейбіреулерінде үлкен жалдар, ал басқаларында – сүргілер (халбардтар) кездесетін. Ірі жалдармен жасалған найзалар мен сүргілердің (халбардтардың) тек рәсімдік мақсатта қолданылуы мүмкін.
A weapon characteristic for the Nobadians was a type of short sword. It has a straight hollow ground blade which was sharpened only on one edge and was therefore not designed to thrust, but to hack. Apart from said swords, there were also lances, some of them with large blades, as well as halberds. It is possible that the large bladed lances and the halberds were only ceremonial.
Дене қорғанысы
Нобадиялық жауынгерлер мен олардың басшылары қалқандар мен дене бронясын пайдаланды, олардың көп бөлігі былғарыдан жасалған. Құстулдың патшалық қабірлерінде қалың терінің сынықтары табылды, бұл негізгі жерлеу әдетте броня киген күйінде жасалғанын көрсетеді. Қаср Ибримнен жақсы сақталған және әсем безенділген сиыр терінен жасалған кеуде қалқаны табылды, ал Гебель-Аддадан осыған ұқсас, бірақ фрагменттерге бөлінген нұсқасы табылған, бірақ бұл, мүмкін, қолтырауан терісінен жасалған. Дене бронясын құраған болуы мүмкін тағы бір сынық Құстулдан алынған. Ол бірнеше қабаттан тұратын, батқан былғарыдан жасалған және қорғасын гүлшашалармен безендірілген.
Nobadian warriors and their leadership made use of shields and body armour, most of it manufactured from leather. Fragments of thick hide have been found in the royal tombs of Qustul, suggesting that the principal interment was usually buried while wearing armour. A well preserved and richly decorated breastplate made of oxhide comes from Qasr Ibrim, while a comparable, but more fragmentary piece was discovered at Gebel Adda, albeit this one was made of reptile hide, possibly from a crocodile. Another fragment which possibly once constituted a body armour comes from Qustul. It consists of several layers of tanned leather and was studded with lead rosettes.