Кіріспе

Uakti (WAHK chee) – Марко Антонио Гимараес, Артур Андрес Рибейро, Пауло Серджио Сантос және Десио Рамостан құралған бразилиялық аспаптық музыкалық тобы. Uakti өздері жасаған арнайы аспаптарды пайдалануымен әйгілі болды.

Атауы

Топтың аты Оңтүстік Американың тукано тайпасының мифологиялық әңгімесінен шыққан. Уакти – Рио-Негро өзенінің жағасында өмір сүрген мифологиялық жаратылыс. Оның денесі тесіктерге толы болған, жел соққанда олар арқылы әйелдерді баурап алатын дыбыстар туатын еді. Ерлер Уактиді іздеп тауып, өлтірді. Оның денесі жерленген жерде пальма ағаштары өсіп шықты, ал халық олардан сонымен сияқты әсем үнді шығаратын флейталар жасады.

Тарих

Топтың жетекшісі Марко Антонио Гимараес Сальвадордағы Universidade Federal da Bahia-да музыканы оқыған. Ол жерде ол Уолтер Сметакпен танысып, сабақ алды, ол оған музыкалық аспаптар жасау құмарлығын сіңірді. Оқудан кейінгі жылдары Марко Антонио Сан-Паулу мен Минас-Жерайс симфониялық оркестрлерінде виолончель ойнады. Сол кезде ол үйінің жертөлесінде ПВХ, ағаш және металдан түрлі аспаптар жасады. Бұл аспаптарда ойнауға музыканттар табу үшін 1978 жылы Гимараес Бело-Оризонтедегі Көркемдік Білім беру қорында Orquestra Sinfônica de Belo Horizonte-дің кейбір әріптестерін жинау туралы ой түйді. Оған әртүрлі музыканттар қатысты, олардың ішінде перкуссияшы Паулу Сержио Сантос пен Десио де Соуза Рамос, флейташы Артур Андрес Рибейро және виолончельші Клаудио Лус до Вал болды. Бұл музыканттар аспаптарда ойнауды үйреніп, Uakti тобы құрылды. Марко Антонио Гимараес негізгі композитор және аранжировщик болды, бірақ барлық қатысушылар өздерінің композицияларын жиі қосты. Топтың алғашқы жазбасы 1979 жылы Cabaré Mineiro фильмінің саундтрегіне қатысуы болды. Музыкасын Тавиньо Моура жазған. Тавинхо арқылы Uakti Clube da Esquina қозғалысының музыканттарымен байланысқа түсті. 1980 жылы олар Милтон Насиментоның "Sentinela" альбомында ойнап, алғаш рет Пампульхадағы мұражайда өнер көрсетті. Олардың алғашқы альбомы, Uakti Oficina Instrumental, келесі жылы пайда болды, бұл Нассиментомен бірге өнер көрсету арқылы алған танымалдылығының нәтижесі болды. Виолончельші Клаудио Лустың кеткенімен гитарист Бенто Менезес топқа қосылды, ол 1984 жылға дейін, олар үшінші альбомын Tudo e Todas as Coisas жазды. Осы альбомнан бастап олар дәстүрлі аспаптарды аздап пайдалана бастады. 1981 және 1987 жылдар аралығында олар Бразилияда бекініп, Милтон Насиментоның тағы бір жазбасына, Ânima-ға қатысты. Олардың алғашқы халықаралық гастролі Испанияда өтті. 1987 жылы олар АҚШ-тың The Manhattan Transfer джаз вокалдық тобымен бірге Brazil альбомына қатысты. АҚШ-тағы концерті кезінде әнші және әнші-күйші Пол Саймон олардың музыкасымен танысып, оларды 1989 жылғы "The Rhythm of the Saints" альбомында ойнауға шақырды. Бұл жазба кезінде Бразилияда болған американдық композитор Филип Гласс Саймонға барып, Uakti-дің ойнағанын естіді. Бұл оның Point Music лейблімен бес альбом жазу туралы келісімшартқа әкелді. 1992 жылы шыққан бесінші альбом, MAPA, 1986 жылы қайтыс болған топ мүшелерінің досы Марко Антонио Пена Араухоның музыкасына құрмет көрсету болды (MAPA атауы оның атындағы әріптердің аббревиатурасы). Топтың халықаралық танылуы одан да көп жұмыстың басталуына себеп болды: Uakti Жапонияға және Еуропаның әртүрлі елдеріне сапар шекті. Минас-Жерайстың танымал би театры тобы Grupo Corpo Марко Антонио Гимараеске бірнеше түпнұсқа композиция тапсырды: MAPA-да жазылған A lenda, Bach, ол сололық еңбек ретінде шығарды, ал I Ching және 21 - 1994 және 1997 жылдары Uakti альбомына айналды. 1993 жылы Филип Глассқа Grupo Corpo балетке арналған композицияны жасауға тапсырыс берді. Одан кейін Гласс Uakti-ді өзінің композициясын орындау үшін таңдады, Águas da Amazônia – Жеті не сегіз балетке арналған пьеса. Аранжировканы Уактидің аспаптарына бейімдеген Марко Антонио Гимараес жасады; бұл Гласс музыкасын басқа композитор алғаш рет реттеген жағдай болды. Бұл музыканың жазбасы 1999 жылы Point Music компаниясымен келісімшарт бойынша шығарылды. 2004 жылы Гласс Uakti-ді тағы да Orion жобасына қатысуға шақырды. Афина қаласы 2004 жылғы Олимпиада алдындағы мерекелердің бір бөлігі ретінде Глассқа ашық аспан астындағы шоулар сериясын жасауға тапсырыс берді. Uakti Гласс композицияларын орындап, қатысты. 1994 жылы Uakti Стюарт Коуплендке қосылды, ол халықаралық турне "Стюарт Коупленд және ритмистер" атты альбомын және Стюарттың Африкадағы тәжірибесіне негізделген видеосын қолдады. Турдың бағдарламасында Стюарт Коупленд халықаралық музыканттардың әртүрлі тобымен бірге өнер көрсетті, соның ішінде: Африкадан шыққан жетекші домбыра тобы Les Percussions de Guinée; жақында Стингпен гастрольде болған Vinx; және Rhythmatist альбомы мен бейнебаянында алғашқы орындаушы Рей Лема. 1998 жылдан бастап Uakti өз шығармаларын аздап жаздырып, классикалық музыка мен Бразилияның танымал әндерін қайталауға көбірек көңіл бөлді. 1998 жылы Элиана Каффе түсірген "Kenoma" фильмінің саундтрегі негізінен Хайтор Вилла Лобостың композицияларын қолданды. 2000 жылы олар Минас-Жерайстанның Tabinha хор тобымен танымал әндер альбомын жазды. 2002 жылы олар классикалық аранжировкаларды ғана қамтитын Clássicos CD-ін шығарды, ал 2005 жылы олар Бразилияның танымал тақырыптарын CD Oiapok XUI-де зерттеді, ол әртүрлі Бразилия билерінің тақырыптарынан басқа, Том Жобимнің Águas de Março әнінің төрт вариациясын қамтыды. Uakti жиі басқа суретшілермен бірлескен жобаларға қатысты. Бұрын айтылған Милтон Насименто, Пол Саймон және Manhattan Transfer-ден басқа, олар Ney Matogrosso, Maria Bethânia және Zélia Duncan-пен жұмыс істеді. Олар сонымен қатар Ivaldo Bertazzo режиссерлік еткен Dança das Marés шоуында, Ihú – Todos os Sons шоуында, ол Marlui Miranda жинаған және бейімдеген үндістер тақырыптарын ұсынды, қатысты. Олардың "Trilobita" жазбасы Rush in Rio DVD-нің соңғы титрлерінде қолданылды.

Құралдар

Марко Антонио Гимараес жасаған түпнұсқа аспаптар топтың дыбысын қалыптастырады. Төмендегі тізім осы аспаптардың бір бөлігін сипаттайды.

Қазандар

Олардың бәрі бірдей негізгі принципке негізделген: әртүрлі ұзындықтағы ПВХ түтіктер, ұштары бір-бірімен дәл келістіріліп жиналады. Түтіктерге резеңке балғамен немесе қолмен соққы беріледі. Әр түтік ұзындығы әртүрлі дыбыс шығаратындықтан, бұл аспаптарды қалыпқа келтіріп, әуендер мен аккордтар ойнатуға болады. Қазіргі таңдағыда олар екі түрде қолданылады: үлкен ұзындықты қамтамасыз ететін және бас ретінде пайдаланылатын иілген түтіктерден жасалған үлкен панель, және негізгі әуендер үшін қолданылатын қысқа, көлбеу панель.

Маримба

Бұл резеңке немесе матадан жасалған мойындары бар, соққымен ойналатын идиофондар. Олар ксилофон немесе вибрафон сияқты тартқызылады. Уакти маримбаларының ерекшелігі – пернелер екі тәуелсіз резонаторлық қораптың үстінде орналасқан, оларды аударып немесе жылжытуға болады. Бұл дәстүрлі конструкциямен ойнау қиын болғандағы аккордтар мен тізбектерді орындауға мүмкіндік береді. Уакти екі түрлі маримба қолданады:
Маримба д'Анжелим – күнделікті құрылыста қолданылатын ағаштан жасалған, немесе Анжелим ағашынан жасалған, ол оған ерекше, жабайы дыбыс береді, себебі бұл ағаш тығыздығындағы айырмашылықтар қалыпты ксилофоннан өзгеше тембр тудырады. Шыны маримба – пернелері шыныдан жасалған, ол ағаштан жасалған пернелерге қарағанда күшті резонанс беретін ноталарды шығарады.

Арқанды аспаптар

Марко Антонио Гимараестің жазбаларында орындалған, олар көбінесе виолончель немесе виоладан шабыттанған. Иарра – сол қолмен бір мезгілде басуға болатын екі жиектегі сымдары бар виолончельдің бір түрі. Сымды ойнау үшін садақ қолданылады. Хори Сметано – Уолтер Сметак жасаған аспап. Негізінен, бұл бас қорабы басы орнында болатын, сымды аспап. Оның ойлап тапқанынша, бұл аспап бір уақытта қарама-қарсы сезімдерді тудыра алады, мысалы, жылау мен күлу. Осыдан "cho ri" ("choro"="жылау", "riso"="күлу" португал тілінде) деген атаудың шығуы келіп шыққан. Гимараес өзінің хориін виолончельдің қол және садақ ұзындығымен жасаған, сондықтан кез келген виолончельші оны ойнай алады. Торре (Мұнара) – бір жағында контрабас тірегі, екінші жағында тұтқасы бар үлкен ПВХ түтік. Сымдар түтіктің екі жағына керіледі. Оны ойнау үшін екі музыкант қажет. Біреуі тұтқамен түтікті ось бойынша бұрады. Екіншісі екі таяқтан тұратын садақ пен жылқы шашынан жасалған виола садағын қолданады. Садақ бір мезгілде бірнеше сымды ойнай алатындықтан, аккордтарды да ойнатуға болады. Садақпен дыбыс жылдамдығы мен ноталар санын өзгерту арқылы гармониялық өзгерістер пайда болады. Бұл аспаптың бай гармоникасы мен ерекше ойнау әдісі оны тікелей орындау кезінде көруге таң қалдырады. Ол әдетте гармониялық негіз ретінде қолданылады.

Барабандар

Мембранофондар Уакти дыбысының маңызды бөлігін құрайды, ең бастысы – 10 рет дұрыс келтірілген ПВХ түтіктерден жасалған трилобит, олар тіреуге орналастырылған және үстіңгі жағы барабан терілерімен жабылған. Екі музыкант бір-біріне қарама-қарсы тұрып, аспапты араларына қойып, саусақтарымен, барабан таяқшаларымен немесе алақандарымен теріге соғып, шапшаң әуендер шығарады.

Дәстүрлі аспаптар

Топ сонымен қатар кейбір дәстүрлі аспаптарды қолданады. Олар атабакилер мен едендік томдар сияқты түрлі барабандарды, сондай-ақ дәстүрлі (азиялық) үнді барабандарын пайдаланады. Кейде скрипка немесе фортепиано сияқты ішекті аспаптарды қолданады, бірақ көбінесе оларды барабан таяқшаларымен және басқа да альтернативті тәсілдермен орындайды. Артур Андрес Рибейро ойнайтын флейталар, топтың ең көп қолданатын дәстүрлі аспаптары болуы мүмкін. Оларды қытайлық ауыздықпен, ауа өтетін кезде дірілдейтін мембранасы бар (шамамен қазұға ұқсас) жалпы флейта ауыздықпен де ойнатуға болады, бұл флейтаның дыбысын құмыра аспаптарына айналдырады.