Кіріспе

380-ші әуе экспедициялық қанаты (380 AEW) – АҚШ Әуе күштерінің әуе шабуылы командалығының (ACC) уақытша құрамы. Ол АҚШ Әуе күштерінің Орталық командасы құрамына тікелей бағынышты және Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Әл-Дхафра әуе базасында орналасқан. Қанаттың құрамында шамамен 1200 әскери қызметші, резервшілер мен Әуе ұлттық гвардиясының өкілдері бар. Қанатқа қарасты ұшақтар: McDonnell Douglas KC-10A Extenders, Lockheed U-2 Dragon Lady, Boeing E-3 Sentry (AWACS) және Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk. Оның негізгі міндеті – әуеде жанармай құю және барлау жүргізу. Қанаттың тарихы 1942 жылға дейін жетеді, осы жылы 380-ші бомбалау тобы құрылған болатын. Ол негізінен Тынық мұхитының оңтүстік-батыс аймағында Consolidated B-24 Liberator ауыр бомбалаушы ұшақтарымен жұмыс істеді және Бесінші әуе күштеріне қарасты болды. 40 жылдан астам уақыт бойы әрекет еткен 380-ші бомбалау қанаты, Суық соғыс кезінде Стратегиялық әуе қолбасшылығының стратегиялық бомбалау қанаты ретінде, қорқыту күшінің маңызды бөлігі болды.

B-24 ұшағы

380-ші дивизия "Либеретордың" ұзақ қашықтыққа ұшу қабілеті және соғыс барысында олардың сол аймақтағы қажеттілігі болғандықтан (1943 жылдың көктемі) Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты соғыс аймағына бекітілді. Австралия мен Жаңа Гвинеяда барлығы 137 ұшақ қызмет етті. Олардың 53-і Филиппин аймағындағы операцияларға қатысты. 380-ші дивизия ІІ дүниежүзілік соғыстың ең ұзақ бомбалау миссияларын жүзеге асырды – Борнеодағы Баликпапан мұнай өңдеу зауыттарына (Еуропадағы Плоэсти миссиясынан 200 миль артық қашықтықта) және Явадағы Сурабаджаға (Плоэстимен шамалас қашықтықта). Бұл екі миссия да Австралиядағы қызмет кезеңінде бірнеше рет сәтті орындалды.

Қырғи қабақ соғыс

380-ші бомбалау тобы 1946 жылдың 20 ақпанынан бастап 1947 жылдың 13 мамырында ауырдан өте ауырға қайта жарақтандырылғанға дейін іс-қимылсыз күйде болды. 1947 жылдың 29 мамырында топ Флорида штатындағы МакДилл әскери базасында 49-шы бомбалаушы қанатының құрамындағы Boeing B-29 Superfortress резервтік бөлімшесі ретінде қайтадан белсенділенді. Топ Корея соғысы басталғанда 1951 жылдың 1 мамырында белсенді қызметке шақырылғанға дейін резервтік бөлімше ретінде іс-қимылсыз күйде қалды. Он бес күннен кейін, 1951 жылдың 16 мамырында, жеке құрам белсенді қызметке қабылданып, басқа бөлімшелерге жіберілген соң, топ қайтадан іс-қимылсыз күйге түсті.

Қырғи қабақ соғыс

380-ші бомбалау қанаты (орташа) 1955 жылғы 11 шілдеде Нью-Йорктегі Платсбург әуе күштері базасында құрылды және Стратегиялық әуе қолбасшылығының (SAC) Сегізінші әуе күштеріне бекітілді. Келесі 40 жыл бойы 380-ші қанат Суық соғыс кезеңінде SAC-тің алдыңғы қатардағы қанаты болды. Қанатпен бірге 528-ші, 529-шы және 530-шы бомбардировкалық эскадрильялары да құрылды. Шілде және тамыз айларында қанатқа тағайындалған персонал Платсбургке келді. 1955 жылғы желтоқсанда алғашқы Boeing B-47 Stratojet орта бомбалаушысы қанатқа бекітілді, бірақ Платсбургке ұшудың орнына, Платсбургтегі базалық құрылыстарды аяқтау кешіккендіктен, Флорида штатындағы Пайнкасл әуе күштері базасына қанаттың 1-ші бөлімшесі ретінде жеткізілді. Майор Харольд Л. Нил 1956 жылғы 27 қаңтарда Пайнкастлда 380-ші қанат экипажымен B-47 ұшағының алғашқы рейсін орындады. Келесі бірнеше ай бойы оқу жалғасты, ал қосымша B-47 ұшақтары қанатқа бекітілді. 1956 жылғы қаңтардың соңында 16 B-47 ұшағы қанатқа бекітілді, ал сәуірдің соңында саны 30-ға жетті. Алғашқы B-47E 1956 жылғы 21 наурызда келді, оның ұшқышы – 820-ші әуе дивизиясының бірінші командирі, генерал-бригадир Кеннет О. Санборн. Келесі күні ұшаққа «Платсбург қаласы» деген ат берілді. 1956 жылғы маусым айына қарай Платсбургте ұшу-қону жолағы мен қажетті құрылыстар аяқталды, ал қанат пен әуе дивизиясы өз ұшақтары мен штаб-пәтерін Флоридадан жаңа салынған базаға көшірді. 1956 жылғы қыркүйекте 380-ші әуежайлық жанармай құю эскадрильясы, Boeing KC-97 Stratofreighter ұшағымен Техастағы Шеппард әуе күштері базасынан Платсбургке ауыстырылды. Қанат 1956 жылғы 1 қазанда жауынгерлік дайындыққа ие деп жарияланды. 1957 жылғы сәуірде 380-ші қанат үш айға Англияның Бриз-Нортон әуежайына «Рефлекс» операциясы аясында орналасты. Осы орналасу кезінде қанаттың B-47 ұшағы «Үш астана» әуе жарысын ашты. Бұл оқиға Париж әуежайында өткен Париж әуе көрмесінде болды. 1957 жылғы 28 мамырда 380-ші қанаттан үш B-47 ұшағы Бриз-Нортоннан ұшып шығып, жарысты бастау үшін Ле Буржеден ұшып өтті. Жарыстың мақсаты – Парижден Мадридке, Римге және Парижге ұшу, ал жүлде – «General Electric Trophy». 529-шы эскадрильяның B-47E ұшағы 4 сағат 12 минут 7 секунд ішінде жарыста жеңіске жетті. Ұшақты 1-лейтенант Дж. Л. Момбреа ұштырды, ал капитан Фрэнк Р. Бидл бақылаушы болды. 1957 жылғы 18 шілдеде қанаттың бірінші ірі апаты болды. 380-ші әуежайлық жанармай құю эскадрильясының KC-97G ұшағы, сегіз адамнан тұратын экипажбен, Платсбург әуе күштері базасынан ұшып шыққаннан кейін 3 минуттан соң 4 қозғалтқыштың 2-сі істен шығып, Шамплен көліне құлады. 1959 жылғы ақпанда қанат 820-ші әуе базасы тобы мен 4020-шы АҚШ Әскери-әуе күштері ауруханасына ие болды. Бұл екі бөлім де бұрын Платсбург әуе базасында орналасқан 820-ші әуе дивизиясына бекітілген болатын. 531-ші БС 1959 жылғы мамыр айында 380-ші қанатқа бекітілді. Сол жылы 7 тамызда 820-ші әуе дивизиясынан 26-шы әуежайлық жанармай құю эскадрильясы қанатқа қосылды. 531-ші эскадрилья 1962 жылғы 1 қаңтарда таратылды. 1962 жылғы 20 шілдеден 1964 жылғы 24 желтоқсанға дейін 380-ші қанат 4365-ші шабуылдан кейінгі басқару және бақылау эскадрильясына тағайындалған EB-47 ұшақтарын да ұшырды. 1962 жылғы 15 қаңтарда қанат екінші ұшағын жоғалтты, өйткені 529-шы эскадрильяға тағайындалған B-47E Fort Drum үстінде бомба тастау оқуы кезінде Wright's Peak тауының оңтүстік-шығыс беткейіне құлады. Апат қалдықтарын 21-ші күні Массачусетс штатының Форт-Девенс қаласынан келген АҚШ армиясының пилоттары тапты. Сол жылы 22 қазанда Куба зымыран дағдарысына жауап ретінде қанат өзінің сегіз B-47 ұшағын тарату базасына орналастырды. Бұл ұшақтар мен персонал 1962 жылғы 25 қарашаға дейін тарату базасында болды, ал қалған ұшақтар мен персонал Платсбургте дайындық күйінде болды. 1964 жылғы 15 қыркүйекте қанат 380-ші стратегиялық аэроғарыш қанаты болып қайта аталды және 556-шы стратегиялық зымыран эскадрильясын қосты. 18 қыркүйекте қанат өзінің алғашқы Boeing KC-135A Stratotanker ұшағын алды. Ұшақты полковник Гарольд Уайтман, қанат командирі және майор Крестон Фаулер (командир), капитан Роберт Ж. Свобода (бірге ұшқыш), капитан Роберт Д. Смит (навигатор) және ТСержант Рой В. Ребсток (жанармай құю операторы) құраған төрт адамнан тұратын экипаж ұштырды. Ұшақ сол күні Глэдис Эллисонмен «Солтүстік елінің рухы» деп аталып, шақырылды. Миссис Эллисонның күйеуі СМС-сержант Гвин Б. Эллисон, 380-ші қанаттың жылдың техникалық қызмет көрсету жөніндегі бақылаушысы болды. 1965 жылғы қыркүйекте қанаттың B-47 ұшақтарының бірі «Адирондакс мақтанышы» Вашингтондағы Фэрчайлд әуе күштері базасында өткен 14-ші бомбалау және навигациялық сайысқа Платсбургтен кетті. Алты күннен кейін сол ұшақ Платсбургке оралып, B-47 ұшақтары арасындағы 4 сайыс аймасының 3-інде жеңіске жеткендіктен «әлемдегі ең жақсы B-47» деп жарияланды. «Адирондакс мақтанышын» майор Чарльз В. Патрик басқарды, ал капитан Джон В. Уилкокс бірге ұшқыш, майор Роберт А. Уикланд навигатор, ал сержант Джон Ф. Наврот экипаж бастығы болды. Экипаж «Ең жақсы B-47 экипажы, бомбалау», «Ең жақсы B-47 экипажы, біріктірілген» және «Ең жақсы B-47 бөлімі» жүлделерін жеңіп алды. Осы жеңістен үш апта өткен соң, алғашқы B-47 Аризона штатындағы Дэвис-Монтан әуе күштері базасында сақтауға жіберілді, бұл осы типтің үдетілген тоқтатылуының бөлігі болды. 1966 жылғы 8 ақпанда базаның кіреберісінде «Адирондакс мақтанышы» сақталды және қойылды.

Атлас зымырандары

1961 және 1962 жылдары 12 SM 65 Atlas зымыран алаңының құрылысы басталды. Алаңдар базадан 80 км радиуста салынды және 1963 жылы аяқталды. Эскадрилья 13 зымыранмен жабдықталды, бұл әрбір шахтада бір-бірден Atlas зымыраны болуына және біреуі қосалқы ретінде қалуына мүмкіндік берді. Шахтадағы бір зымыранды техникалық қызмет көрсетуге жоспарланған кезде, оның орнына қосалқы зымыран жіберілді. Бұл 380-шы эскадрильяға аптаның жеті күні 12 зымыранды ұшыруға дайын күйде ұстауға мүмкіндік берді. Барлық алаңдар Нью-Йорк штатында орналасқан, екеуі ғана Вермонт штатындағы Шамплейн көлінің арғы бетінде болды. 556-шы стратегиялық зымыран эскадрильясы 1964 жылдың 15 қыркүйегінде толыққанды жұмыс істеуге кірісті. Бұл Миссисипи өзенінің шығысындағы жалғыз құрлықтар аралық баллистикалық зымыран базасы және соңғы Atlas эскадрильясы болды. 556-шы эскадрильяның соңғы операциялық күні 1965 жылдың 30 сәуірінде, ал эскадрильяның таратылуы 1965 жылдың 25 маусымында болды.

B-52 дәуірі

B-47 ұшақтарын алмастыру үшін Авиабазаға Boeing B-52G Stratofortress бомбалаушысы берілді және 1966 жылдың 19 маусымында "Champlain Lady" деп аталған алғашқы ұшағын алды. Жаңа типтегі ұшақ келгеннен кейін, 1967 жылдың 25 қаңтарында Авиабазаға тағы бір жаңа бөлімше – 310-шы жанармай құю эскадрильясы қосылды. 1968 жылдың 21 қаңтарында Авиабаза тағы бір қайғылы оқиғаға тап болды: B-52G 58-188 ұшағы Гренландиядағы Тул әуе базасының жанында "Chrome Dome" миссиясын орындау кезінде апатқа ұшырады. Ұшақты 528-ші эскадрилья экипажы басқарды, ол Гренландияның батыс жағалауындағы мұзбен жабылған шығанаққа құлаған кезде бортында төрт сутегі бомбасы болды. Жеті адамнан тұратын экипажға капитан Джон Бауг (командир), капитан Леонард Свитенко (орынбасар пилот), майор Фрэнк Хопкинс (радионавигатор), капитан Кертис Крисс (навигатор), капитан Ричард Маркс (электрондық соғыс маманы), сержант Кальвин Снап (атыс операторы) және майор Альфред Дж. Д’Амарио (Авиабаза штабының қауіпсіздік офицері) кірді. Өкінішке орай, капитан Свитенко апат кезінде қаза тапты. Авиабазаның Вьетнам соғысына қатысуы уақытша тағайындамалар түрінде болды. 380-ші бөлімшенің жанармай құюшы және бомбалаушы экипаждары Тынық мұхиты аймағына уақытша жіберілді, B-52 "Arc Light" және KC-135 "Young Tiger" операцияларын қолдады. KC-135 экипаждары мен ұшақтары 1966 жылдың қазанынан 1973 жылға дейін Оңтүстік-Шығыс Азиядағы операцияларды қолдады. B-52 экипаждары 1968 жылдан 1970 жылға дейін қызмет етті.

FB-111 дәуірі

380-ші дивизияға бекітілген B-52 ұшақтарының қалу мерзімі қысқа болды. 1968 жылы Платтсбургке Әуе күштерінің ең жаңа стратегиялық ұшағы – General Dynamics FB 111 Aardvark әкелу жоспарлары басталды. FB 111A – F 111 ұшағының кез келген ауа райындағы стратегиялық бомбалау нұсқасы, ол B-52 және Convair B-58 Hustler стратегиялық әуе командасының уақытша ізбасары ретінде қарастырылды. 1969 жылдың 8 қазанында FB 111A Техас штатындағы Карсвелл әуе базасында 340-шы бомбалау тобының 4007-ші жауынгерлік экипажты даярлау эскадрильясының құрамында қызметке кірді. FB 111A ресми түрде пайдалануға берілгенімен, ол әлі де жауынгерлік күштерге жеткен жоқ. Оперативтік мүмкіндікке жеткен соң, 4007-ші эскадрилья Платтсбургке көшіріліп, қанаттың бір бөлігіне айналды. 1970 жылдың соңында B-52 ұшақтары Вашингтон штатындағы Фэрчайлд әуе базасына ауыстырылды, ал соңғы B-52G 1971 жылдың 5 қаңтарында Платтсбургтен кетті. Жаңа FB 111A үшін құрылыс талаптары 1969 жылы аяқталды. 380-ші дивизияның командирі полковник Г.Р. Абендхофф 1971 жылдың 17 шілдесінде «Ашық есік» күнінде базаға алғашқы FB 111A ұшағын әкелді. 1972 жылдың 1 шілдесінде 380-ші қанат 380-ші бомбалау қанаты, орта деп қайта аталды. 1974 жылғы SAC бомбалау және навигациялық жарысында 380-ші дивизияның FB 111 және KC 135 экипаждары қолдау қызметкерлерімен бірлесіп, «Ең үздіктердің ең жақсысы» екенін көрсетті. 380-ші дивизия FB 111A ұшағымен жабдықталған алғашқы дивизия болды және бәсекеде жеңіске жетіп, алдағы жылдары да үстемдік танытты. 1980 жыл Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласында өткен қысқы Олимпиада ойындарына ресми әскери қолдау көрсету үшін тағайындалғаннан кейін қанат үшін жаңа сынақ болды. 380-ші дивизия 38-ші әуе-ғарыштық құтқару және эвакуациялау эскадрильясы жүргізген тікұшақпен құтқару операциясын үйлестірді. 380-ші топ 1984 жылдың 31 қаңтарында Әуе күштері хатшысының бұйрығымен 380-ші қанатқа біріктірілді. Жыл өткен сайын 380-ші дивизия өзінің «Ең үздіктердің ең жақсысы» деген ұранына лайық екенін тағы да дәлелдеді, өйткені ол жыл сайынғы SAC бомбалау және навигациялық жарысында бесінші Фэрчайлд кубогын жеңіп алды. Фэрчайлд кубогын жеңіп алудан басқа, бір бөлім үшін бес кубоктан тұратын рекордты орнатқан қанат, ең жақсы отынмен толықтыру бөлімі үшін екінші Саундерс кубогын және «Ең жақсы FB 111 экипажы» сыйлығын иеленді. 1985 жылы 380-ші БВ SAC қанаттары үшін ең жоғары награданы алды. 1984 жылғы ең жақсы жалпы SAC қанаты үшін Omaha Trophy 11 шілдеде қанатқа табыс етілді. 1988 жылдың жазында 380-ші қанаттан толық құрам екінші дүниежүзілік соғыстан бері алғаш рет орналастырылды. 300-ден астам ер және әйел «Майти Вориор 88» жаттығуына қолдау көрсету үшін алдыңғы қатардағы операциялық базаға жіберілді. Rockwell B 1B Lancer пайдалануға кіргеннен кейін FB 111A SAC қажеттіліктеріне толыққандықтан, 1988 жылдан бастап көптеген FB 111A ұшақтары жердегі шабуыл конфигурациясына (F 111G – ядролық қару жеткізу мүмкіндігінен айырылған) түрлендірілді. Ұшақтар түрлендірілгеннен кейін, олар Нью-Мексико штатындағы Кэннон әуе базасында орналасқан тактикалық әуе күштерінің оқу бөлімдеріне қайта бекітілді.

Суық соғыстан кейінгі кезең

1990 жылдың қыркүйегінде екі жанармай құю эскадрильясының экипаждары және басқа бөлімшелердің қызметкерлері Сауд Арабиясында 1703-ші әуелік жанармай құю қанатын (уақытша) құрып, Desert Shield және Desert Storm операцияларын қолдады. 1991 жылдың 10 шілдесінде Стратегиялық әуе командасы мен 380-шы қанат FB 111A ұшақтарымен қоштасты, соңғы 4 операциялық ұшақ Платсбургтен мұражайларда сақтау үшін соңғы рейсіне ұшып кетті. 380-шы қанат 1991 жылдың 1 шілдесінде бірнеше күн бұрын 380-шы әуелік жанармай құю қанаты деп қайта аталды. Қанаттың міндеті – KC 135A/Q Stratotanker ұшақтарымен бүкіл әлем бойынша әуеде жанармай құюды қамтамасыз ету және Tanker Task Force операциясына үй иесі болу. 380-шы танкерлік операциялық тобы Шығыс жағалаудағы көптеген трансокеандық операцияларды қолдауға жауапты болды. 1992 жылдың 1 маусымында SAC таратылғаннан кейін қанат 15-ші әуе армиясының, Әуе қозғалысы қолбасшылығының құрамына енді. 1993 жылғы Базаларды қайта құру және жабу комиссиясының шешімімен Платсбург 1995 жылдың 30 қыркүйегінде жабылды және 380-шы қанат таратылды.

Терроризмге қарсы жаһандық соғыс

380-ші әуе экспедициялық қанаты 2002 жылдың қаңтар айында Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Аль-Дхафра әуе базасында Ауғанстандағы соғысты қолдау мақсатында қайта құрылды. Қанат "Тұрақты бостандық" және "Ирак бостандығы" операцияларына қатысады.