Кіріспе
Cumann na mBan (; сөзбе-сөз "Әйелдер кеңесі", бірақ ағылшын тілінде The Irishwomen's Council деп аталады), қысқартылған C na mB, – ирландиялық әйелдердің республикалық жарымәскери ұйымы. Ол 1914 жылдың 2 сәуірінде Дублинде құрылды, Inghinidhe na hÉireann ұйымымен бірігіп, оны таратып жіберді. 1916 жылы Ирландия еріктілерінің қосымша құрамы болды. Өзгеше, тәуелсіз ұйым болғанымен, оның басшы органы Ирландия еріктілеріне, кейін Ирландия республикалық армиясына бағынышты болды. Cumann na mBan Тәуелсіздік соғысында белсенді қатысты және Азамат соғысында келісім шартына қарсы күштерді қолдады. 1923 жылы Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі Cumann na mBan ұйымын заңсыз деп жариялады. Бұл шешім 1932 жылы Фианна Фейл билікке келгеннен кейін өзгертілді. 20 ғасырдың соңындағы республикалық қозғалыстағы дағдарыстар кезінде Fianna Éireann және Cumann na mBan 1969 жылы Уақытша Sinn Féin, ал 1986 жылы Republican Sinn Féin партияларын қолдады.
Cumann na mBan (; literally "The Women's Council" but in English termed The Irishwomen's Council), abbreviated C na mB, is an Irish republican women's paramilitary organisation formed in Dublin on 2 April 1914, merging with and dissolving Inghinidhe na hÉireann, and in 1916, it became an auxiliary of the Irish Volunteers. Although it was otherwise an independent organisation, its executive was subordinate to that of the Irish Volunteers, and later, the Irish Republican Army. Cumann na mBan was active in the War of Independence and took the anti Treaty side in the Civil War. Cumann na mBan was declared an illegal organisation by the government of the Irish Free State in 1923. This was reversed when Fianna Fáil came to power in 1932. During the splits in the republican movement of the later part of the 20th century, Fianna Éireann and Cumann na mBan supported Provisional Sinn Féin in 1969 and Republican Sinn Féin in 1986.
Қор
1913 жылы бірнеше әйел Дублиндегі Уинн қонақ үйінде жақында құрылған Ирландиялық еріктілермен бірлесіп жұмыс істейтін әйелдер ұйымын құру мүмкіндігін талқылау мақсатында кездесу өткізуге шешім қабылдады. 1914 жылғы 2 сәуірде Кэтлин Лейн О'Келли (туған аты Шанахан) басқарған кездесу Cumann na mBan ұйымының құрылуына бастама болды. Ұйымның Конституциясына адал болуға ант берген филиалдар елдің барлық аймақтарында құрылды және Уақытша комитет тарапынан басқарылды. Алғашқы филиал Ард Храбох деп аталды, ол 1916 жылғы Пасха көтерілісіне дейін және одан кейін Брансуик көшесінде өзінің жиналыстарын өткізді.
Мақсаттары
Cumann na mBan конституциясында қажет болған жағдайда қару қолдану туралы нақты сілтемелер бар. Ол кезде Ирландия үкіметінің 1914 жылғы заң жобасы талқыланып жатты және оны Ольстерде күшке енгізуге тура келуі мүмкін еді. Ұйымның конституциясында белгіленген негізгі мақсаттары – "Ирландия бостандығының ісін ілгерілету және осы мақсатқа жету үшін ирланд әйелдерін ұйымдастыру", "Ирландияны қорғау үшін ирланд еркектерін қаруландыруға және жабдықтауға көмектесу" және "осы мақсаттар үшін "Ирландияны қорғау қоры" деп аталатын қор құру" болды.
Мүшелік
Жергілікті жазылымдардан (яғни басқа ұлтшыл бірлестіктер мен ұйымдарға қатысудан) өзге, Cumann na mBan мүшелері Ирландияны қорғау қорына жазылу арқылы немесе басқа тәсілдермен қолдау көрсетуі күтілді. Оның қатарына түрлі әлеуметтік топтардан адамдар тартылды, көбінесе кеңсе қызметкерлері мен кәсіби әйелдер, бірақ жұмысшы табынан да айтарлықтай бөлігі болды. 1914 жылдың қыркүйегінде Ирландиялық еріктілер Джон Редмондтың өз мүшелерін Ұлыбритания армиясына қатысуға шақырған үндеуіне байланысты екіге бөлінді. Cumann na mBan мүшелерінің көпшілігі осы шақыруды қабылдамаған және бастапқы атауын – Ирландиялық еріктілерді сақтап қалған 10 000 мен 14 000 еріктінің тобын қолдады. Бірнеше Cumann na mBan бөлімшелері тікелей Редмондтың Ұлттық еріктілеріне қосылды, ал басқа бұрынғы мүшелері қысқа ғұмырлы Редмондтық бірлестіктерге, мысалы, Еріктілерге көмек қорына немесе 1915 жылы Бриджит Дадли Эдвардс құрған «Әйелдердің ұлттық кеңесіне» қосылды.
1916 жылғы Пасхалық көтерілістегі рөлі
1916 жылғы 23 сәуірде Ирландиялық республикалық бауырластықтың әскери кеңесі Пасхалық көтеріліске дайындық жұмыстарын аяқтағанда, Cumann na mBan ұйымын Ирландиялық еріктілер және Ирландиялық азаматтар армиясымен бірге "Ирландия Республикасы армиясына" қосты. Патрик Пирс бас қолбасшы болып тағайындалды, ал Джеймс Коннолли – Дублин дивизиясының бас қолбасшысы болды. Cumann na mBan ұйымының бірқатар мүшелері Азаматтар армиясының құрамында болды және көтерілісте жауынгерлер ретінде қатысты. Констанс Маркевич соғыс басталғанда Стивенс-Гринде бір полицейді атып өлтіргені айтылады. Ол британдық әскерлерге снайперлік шабуылдар жасады және Мэри Хайленд пен Лили Кемпсонмен бірге Фрэнк Роббинстің басқаруындағы шағын топтың құрамында болды. Олар Гринге қарама-қарсы орналасқан Хирургтар колледжін басып алды, бірақ колледждің офицерлік оқу корпусының сақтап тұрған мылтықтарын алуға қол жеткізбеді. Хелена Молони Дублин қамалына шабуыл жасаған Азаматтар армиясының ротасының құрамында болды, содан кейін жақын орналасқан қалалық әкімдікті басып алды, онда ол және басқа әйелдер снайперлік оқтар атты. Төрт сот залында Cumann na mBan ұйымының әйелдері ғимараттарды эвакуациялауды ұйымдастыруға және қылмыстық құжаттарды жоюға көмектесті. Көбінесе Бас пошта кеңсесінде (GPO) болған оқиға ерекше көзге түсті, онда Пирс олардың көпшілігі (жарақат алған Джеймс Конноллиді тастаудан бас тартқан Карниді қоспағанда) 28 сәуір күні жұмада түскі уақытта кетуі керек екенін талап етті. Бұл кезде ғимаратқа артиллериялық оқтар мен пулеметтен атылып, көптеген жандардың зардап шегуі күтілді. Келесі күні GPO-дағы басшылар капитуляциялау туралы келіссөздер жүргізуге шешім қабылдады. Пирс Cumann na mBan мүшесі Элизабет О'Фаррелден (Ұлттық аналық ауруханасында акушер) делдалдық қызмет атқаруын сұрады. Британдық әскери қадағалау астында ол Пирстің капитуляция туралы бұйрығын Дублинде әлі де шайқасып жатқан көтерілісшілерге жеткізді. Көтерілістен кейін 70-тен астам әйел, оның ішінде Cumann na mBan ұйымының көптеген жетекші тұлғалары тұтқындалды, ал соғыста тұтқындалған әйелдердің көпшілігі Килменхем түрмесіне қамалды; 1916 жылдың 8 мамырына дейін он екі әйел ғана босатылды. Cumann na mBan мүшелері 1918 жылғы жалпы сайлауда Sinn Féin партиясын қолдады, нәтижесінде графня Маркевич Teachta Dála болып сайланды. Ол кезде түрмеде отырған ол 1919 жылдан 1922 жылға дейін Ирландия Республикасының Еңбек министрі болды. Англо-Ирландия соғысы кезінде оның мүшелері белсенділік танытты. Олар қару-жарақ жасырып, еріктілерге қауіпсіз жайлар ұсынды, Dáil соттары мен жергілікті билік органдарын басқаруға көмектесті, сондай-ақ Ирландия Республикасының ресми газеті Irish Bulletin-ті шығаруға қатысты. 1921 жылдың мамыр айында өткен Ирландия сайлауында Маркиевичке Cumann na mBan мүшелері Мэри Максуини, Ада Инглиш және Кэтлин Кларк қосылды.
Шарт
1922 жылдың 7 қаңтарында Англо-ирландия шарты Екінші Дэйлде 64–57 дауыспен тартысты түрде мақұлданды. 5 ақпанда осы мәселені талқылау үшін съезд өтті, және 419 Cumann na mBan мүшесі қарсы, ал 63 жақтас дауыс берді. Соңынан болған Азамат соғысында оның мүшелері көбінесе Шарты қабылдамаған Республикалық күштерді қолдады. 400-ден астам мүшесі Уақытша үкімет күштерімен қамалды, ол 1922 жылдың желтоқсанында Ирландия еркін мемлекетіне айналды. Шарты қолдағандардың кейбіреулері өз бөлімшелерінің атауын Cumann na Saoirse деп өзгертті, ал басқалары атын сақтап, еркін мемлекет үкіметіне адалдық көрсетеді.
Шарттан кейін
Cumann na mBan келісімнен кейін де өмір сүруін жалғастырды, ол (Sinn Féin, Ирландия Республикалық Армиясы, Fianna Éireann және басқа да топтармен бірге) ирландиялық республикалық ортаның бір бөлігін құрады. Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі 1923 жылдың қаңтарында ұйымды тыйым салды және Килменхэм түрмесін күдікті әйелдерді қамауға арналған түрме ретінде ашты. 1923 жылдың ақпан айында Cumann na mBan-ның 23 әйел мүшесі ирландиялық республикалық тұтқындардың сотсыз тұтқындалуына қарсы 34 күн бойы аштық жариялады (1923 жылғы ирландиялық аштық жариялауларға қараңыз). Бұл аштық жариялау нәтижесінде аштық жариялаған әйелдер босатылды. 1923 жылдың наурыз айында Килменхэм түрмесінде 97 әйел барлық жеңілдіктерінен түсіндірместен айырылғаннан кейін аштық жариялады (бұл аштық жариялау сол айда жеңілдіктер қайта орналастырылғаннан кейін аяқталды). Ұйымның мүшелік күші ирландиялық республикашылдықтағы көптеген бөліністерге байланысты нашарлады, мүшелердің бір бөлігі Fianna Fáil, Clann na Poblachta және басқа да партияларға қосылу үшін отставкаға кетті. 1914 жылдан бері өмір бойы мүше болған Máire Comerford кейінірек 1926 жылы Fianna Fáil құрылғаннан бастап «үлкен күшін жоғалтқан» және «төмен қарай жылдамдаған» ұйымға айналғанын айтты. 1926 жылдан кейін ұйымда қалған күш 1926 жылдан кейін президент болған Eithne Coyle екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1930 жылдардың соңында ИРА жүргізген саботаж науқанына наразылық білдіру үшін бірнеше рет отставкаға кетуге тырысқанда тағы да нашарлады. Койл ИРА-ның Солтүстік Ирландия мен Англиядағы британдық өнеркәсіптік нысаналарын бомбалауына қарсы болды, өйткені бұл азаматтар үшін қауіп тудырды. Оның отставкасы Cumann na mBan тарапынан бірнеше рет қабылданбады, содан кейін 1941 жылы олар одан бас тартты.
Cumann na mBan мүшелерінің өлімі
Жозефин "Джози" МакГоуэн, 20 жаста, 1918 жылғы 22 қыркүйекте Дублинде интернацияға қарсы митингте полиция констеблі ұрып-соғу салдарынан қайтыс болды. Маргарет Кёг 19 жасында 1921 жылғы 10 шілдеде (Атырау күшіне енудің алдындағы түнде) қаза тапты. Ол Дублиннің Ирландтаун қаласындағы үйінен қару-жарақ алып кетуге тырысты, сол кезде "Қара және Тан" тобының шабуылдары жүріп жатқан еді. Бір оқ отқа түсіп, жарылып, оны жаралады, салдарынан ол қайтыс болды. Ол Тәуелсіздік соғысында қаза тапқан жалғыз "Cumann na mBan" мүшесі болды. Маргарет МакАнейнді 1922 жылғы 31 мамырда Бэрнфут, графтық Донеголде ИРА еріктісі қатен атып өлтірді. 1922 жылғы 18 қарашада Лили Беннетт Дублиннің О'Коннелл көшесінде өткен Республикалық тұтқындарды қорғау комитетінің митингісінде атып өлтірілді.
Қазіргі күн
Cumann na mBan 1969/70 жылы IRA мен Sinn Féin-нің бөлінуінде Уақытша қанатты қолдады. Sinn Féin вице-президенті және Cumann na mBan мүшесі Майре Драмм 1976 жылы лоялистердің қолынан қаза тапты. Солтүстік Ирландияда Cumann na mBan қақтығыс кезінде Ирландия Республикалық Армиясының құрамына енді, бірақ ұйым өз жұмысын жалғастырды. 1986 жылы Cumann na mBan IRA және Sinn Féin-нің дауыс беруден бас тарту саясатын тоқтату шешіміне қарсылық білдірді және Республикалық Sinn Féin мен Continuity IRA-мен одақтасты. 1996 жылы RSF бас хатшысы және Cumann na mBan мүшесі Жозефин Хейден кесілген зеңбірек пен револьверді иеленгені үшін алты жылға сотталды. 2014 жылы Cumann na mBan 1914 жылы құрылған Дублиндегі Wynn қонақүйінде құрылған күнінің 100 жылдығын тойлады. Cumann na mBan 2000 жылғы Терроризм туралы заң бойынша Ұлыбританияда тыйым салынған ұйым, бірақ АҚШ-та шетелдік террористік ұйым деп тізілмеген. "Cumann na mBan: Әйелдер Армиясы" (2019) атты деректі фильмде ұйым туралы тарихи және қазіргі заманғы ақпараттар ұсынылады.
Төрағалар
Жоқ. СуретАтыЛауазымға кірген жылҚызметтен кеткен жыл1. Агнес О'Фаррелли191419162. Графиня Маркевич191619263. Дженни Уайс Пауэр1926 (Уақытша)1926 (Уақытша)4. Эйтне Койл О'Доннелл192619415. Маргарет Лангсдорф19471956