Кіріспе

Ирландиялық республикашы, ақын және журналист (1887–1916)

Джозеф Мэри Планкетт (ирландша: Seosamh Máire Pluincéid; 21 қараша 1887 – 4 мамыр 1916) – ирландиялық республикашы, ақын және журналист. 1916 жылғы Пасха көтерілісінің көшбасшыларының бірі ретінде, ол Ирландия Республикасының жариялануына қол қойған жеті адамның қатарында болды. Планкетт 1916 жылы Грейс Гиффордқа үйленді, одан кейін жеті сағаттан соң өлім жазасына кесілді.

Өмірбаян

Планкетт Дублиннің ең бай аудандарының біріндегі 26-шы Жоғарғы Фицвильям көшесінде дүниеге келді. Оның ата-анасы да бай отбасылардан шыққан, ал әкесі Джордж Нобл Планкетт Папаның графы атағын алған еді. Планкетт жас кезінде туберкулез (ТБ) ауруына шалдықты және жастық шағының бір бөлігін Жерорта теңізі мен Солтүстік Африканың жылы аймақтарында өткізді. Ол Алжирде болды, онда араб әдебиеті мен тілін оқып, араб тілінде өлеңдер жазды. Ол Католик университетінде (CUS) және Дублиндегі Белведер колледжінде иезуиттермен, содан кейін Ланкаширдегі Стонихерст колледжінде білім алды, онда офицерлерді даярлау корпусынан әскери білімдер жинады. Өмір бойы Жозеф Планкетт ирланд мұрасына және ирланд тіліне қызығушылық танытты, сонымен қатар эсперанто тілін оқыды. Планкетт 1907 жылы Ирландия эсперанто қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі болды. Ол Гейл лигасына қосылып, Томас Макдонагпен бірге оқуға түсті, олар өмір бойы дос болды. Екеуі де театрға қызығушылық танытқан ақындар еді, сонымен қатар Ирландия еріктілерінің алғашқы мүшелері болып, олардың уақытша комитетіне қосылды. Планкетттің ирланд ұлтшылдығына деген қызығушылығы оның отбасының барлық мүшелеріне, әсіресе інілері Джордж пен Джонға, сондай-ақ әкесіне тарады, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда әскери қызметке шақырудан қашуға тырысқан жас жігіттер үшін Киммедждегі (Дублиннің оңтүстігінде) өзінің меншігін оқу лагері ретінде пайдалануға рұқсат берді.

IRB қатысуы

1915 жылы Джозеф Планкетт Ирландиялық республикашыл бауырластыққа қосылды және көп ұзамай Ирландия атынан неміс үкіметімен келіссөздер жүргізген Роджер Касментпен кездесу үшін Германияға жіберілді. Касменттің елшілік қызметі өздігінен болды, және ол Ирландиялық республикашыл бауырластықтың мүшесі болмағандықтан, ұйым басшылығы келесі жылы болатын көтеріліс үшін неміс көмегін алу мақсатымен Германиямен байланыс жасау үшін өздерінің адамының баруын қалады. Ол қару-жарақ жеткізілімін іздеді (бірақ оған шектеліп қалмады). Ал Касмент өзінің күш-жігерінің көп бөлігін Германиядағы ирландиялық соғыс тұтқындарын Ирландия үшін күресу үшін бригада құруға жұмсады. Ирландиядағы кейбір ұлтшылдар бұл әрекетті нәтижесіз деп санады және қару іздеуді дұрыс көрді. Планкетт көтеріліс кезінде неміс қару-жарағының жеткізілуіне уәде алды. Эрнест Блайттың сөзіне сүйенсек, Планкетттің республикашылдығы 1915 жылғы қаңтарда Ирландия еріктілерінің ұйымдастырушыларымен өткен жиналыста, белгілі бір жағдайларда неміс католик князінің Ирландия патшасы болуы Ирландияның мүддесіне орай келуі мүмкін екенін айтуына кедергі болмады, және ешкім де қарсылық білдірмеді. Пасха көтерілісі кезінде Планкетт пен Патрик Пирс Десмонд Фицджеральдпен сөйлескенде Пруссияның принці Иоахимді патша етіп тағайындаудың пайдалы болатынын айтты.

Пасхалық көтеріліс

Планкетт Пасхалық көтерілісті жоспарлауға жауапты болған IRB әскери комитетінің алғашқы мүшелерінің бірі болды, және көтеріліс негізінен оның жоспары бойынша жүзеге асырылды. Көтеріліс басталуға аздан кейін Планкетт денсаулығы нашарлап, ауруханаға жатты. Ол Пасхаға бірнеше күн бұрын мойын бездеріне (вероятно, зоб) операция жасады және одан кейін болатын оқиғаларға қатысу үшін төсектен күшпен тұруға мәжбүр болды. Әлі таңғышпен, ол Патрик Пирс және Том Кларк сияқты көтерілістің басқа да бірнеше жетекшілерімен бірге Бас пошта бөлімінде болды, бірақ денсаулығының нашарлығы оның белсенді қатысуына кедергі келтірді. Маргарет Скиннидер Пасха аптасында оның "сұрғылт, әлсіз" болғанын және "өлімге ұқсағанын" еске алады. Оның жеке көмекшісі Майкл Коллинз болды.

Неке және өлім жазасы

Бас тартудан кейін Планкетт Килменхэм түрмесінде ұсталып, әскери сотқа тартылды. 3 мамырдағы көтерілістен кейін Томас Макдонаг атылып өлтірілді, ал Грейс келесі күні таңертең Жозефтің де атылатынын естіді. Грейс Дублиндегі зергерден сақина сатып алып, Жозефтің өлім жазасын орындау алдында оған үйленуге рұқсат беру үшін дін қызметкерін көндірді. Грейс пен Жозеф Килменхэм түрмесіндегі шіркеуде, өліміне бірнеше сағат қалғанда үйленді. Дің қызметкерден өзге, екі куәгер (қорғаушылар Джон Смит пен Джон Локерби) болды. Грейс таңғы сағат 2-де оянып, түрмеге қайта апарылды, онда олар соңғы рет кездесті. Бір күзетші олардың бірге өткізген 10 минутының уақытын санап тұрғанда, Жозефті сол күні тағы 13 көшбасшымен бірге атып өлтірді.

Кейінгілер/ мұра

Оның ағалары Джордж Оливер Планкетт пен Джек Планкетт оған Пасха көтерілісіне қосылды және кейіннен маңызды ИРА мүшелері болды. Оның әкесінің туысы, Хорас Планкетт, протестант және одақтас болды, ол одақтастар мен ұлтшылдарды жақындастыруға тырысты. Азамат соғысы кезінде Хорас Планкетттің үйін Анти-Трети ИРА өртеп тастады. Планкет өсиетінің орындаушысы ретінде әпкесі Джеральдинді тағайындады. Ол 1916 жылғы маусымда өлім жазасына кесілгеннен кейін бір айдан соң оның өлеңдер жинағын жариялады. Уотерфорд қаласындағы басты теміржол стансасы оның атымен аталады, сондай-ақ Баллимундағы Джозеф Планкетт мұнарасы да бұзылды. Килдер округінің Курраг лагеріндегі Планкетт казармасы да оның құрметіне аталды.

Танымал мәдениетте

Ирландиялық баллада "Грейс", Шон мен Фрэнк О'Мира жазған, Планкеттің Грейске және Ирландия тәуелсіздігі жолындағы күреске деген махаббатын, өлім жазасына кесілгенге дейінгі соңғы сағаттарда білдіретін монологы болып табылады. Бұл балладаны Джим МакКэнн есімді әнші де орындаған. Ол сондай-ақ ирландиялық көтерілісшілер әні "Шон Саут Гарриоуэнде" де еске алынады. Америкалық композитор Флоренс Тернер Мэйли Планкеттің мәтінін "Мен оны барлық жерде көремін" әнінде пайдаланған. Оның "Гүлдің құлпынайда оның қанын көремін" атты діни өлеңі Ирландияда кеңінен танымал.