Кіріспе

1916 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік жариялау, 1916 жылғы жариялау. Республиканың жариялануы (Forógra na Poblachta), сондай-ақ 1916 жылғы жариялау немесе Пасха жариялануы деп белгілі, Ирландиядағы Пасха көтерілісі кезінде Ирландия еріктілері мен Ирландия азаматтық армиясы тарапынан жарық көрген құжат. Көтеріліс 1916 жылдың 24 сәуірінде басталды. Аталған құжатта Ирландия Республикасының Бас штабы "Ирландия Республикасының Уақытша үкіметі" атынан Ирландияның Ұлыбританиядан тәуелсіздігін жариялады. Патрик Пирс Дублиннің басты көшесі Саквилл көшесіндегі (қазір О'Коннелл көшесі) Бас пошта ғимаратының (GPO) алдында оқыған жариялануы көтерілістің басталуын белгіледі. Бұл жариялау 1803 жылғы көтеріліс кезінде Роберт Эммет жариялаған ұқсас тәуелсіздік жариялануының үлгісімен жасалған.

Мәтіннің басылуы мен таралуы

Жарлық көтерілістен бұрын Эден-Кейдегі Либерти-холлда (Ирландия Азаматтық Армиясының штаб-пәтері) Саммит Wharfedale Stop Cylinder басу машинасымен басылды. Құжаттың макеті мен дизайнында қаріптердің жетіспеуіне байланысты қиындықтар туындады. Ол екі бөлікке бөлініп, бір параққа алдымен жоғарғы, содан кейін төменгі бөлігі басылды. Қағаз Саггарттағы Swift Brook қағаз фабрикасынан алынған. Оны Уилли О'Брайен, Майкл Моллой және Кристофер Брейди жинады. Олар бірдей мөлшердегі қаріптердің жеткілікті қорына ие болмады, нәтижесінде құжаттың кейбір бөлімдерінде басқа қаріптерден алынған "e" әрпі қолданылды, олар кішкенірек және сәйкес келмейді. Мәтіннен-ақ жарлықтың түпнұсқасына көтеріліс басшылары қол қойған болуы мүмкін екені көрінеді. Алайда, қол қойылған түпнұсқаның бар екенін растайтын дәлел табылмады және заманауи жазбаларда мұндай көшірме туралы ешқандай мәлімет жоқ. Бірақ мұндай көшірме болған жағдайда, тарихи маңызын түсінбеген адам оны көтерілістен кейін оңай жоюы мүмкін еді. Моллой құжатты қолмен жазылған көшірмеден жинағанын, ал қолтаңбалар жеке қағазға жазылғанын, түрмеде оны шайнап жойғанын айтады, бірақ бұл басқа қатысушылармен даулы болды. Моллой сондай-ақ Коннолли құжаттың жалпы дизайны аукцион хабарламасына ұқсауын сұрағанын еске алды. Кейінгі көшірмелер кейде қате түрде түпнұсқа деп аталады. Британдық сарбаздар Либерти-холлды қайта басып алғаннан кейін, олар жарлықтың төменгі бөлігінің қаріптерін тауып, естелік ретінде бірнеше көшірмелер жасады, бұл "жартылай көшірмелердің" көбеюіне әкелді. "Республика Президенті" емес. Тарихшылар Кларк символдық мемлекет басшысы болса, Пирс үкімет басшысы болса, немесе Пирс әрқашан орталық тұлға болған, бірақ оның лауазымын екіұшты сипаттайтын мәлімдемелермен болғанын болжайды. Жарлыққа қол қойған жеті адам да (жараланған Джеймс Коннолли креслода отырып атылды) көтерілістен кейін соғыс кезінде (яғни Бірінші дүниежүзілік соғыста) сатқындық жасады деген айыппен британдық әскерилер тарапынан өлім жазасына кесілді. Британдық саяси лидерлер жазалауды бастапқыда ақылсыздық деп санайды, кейін апатқа ұшырады. Британ премьер-министрі Х.Х. Асквит және кейін премьер-министр болған Дэвид Ллойд Джордж соғыс кезінде істі әскери құқық мәселесі ретінде қарауға рұқсат бергендеріне өкіндік білдірді, оның орнына лидерлерді азаматтық қылмыстық құқық бойынша қарауды талап етті. Бастапқыда көтеріліске өте теріс қараған (жетекші ирландиялық ұлттық газет, Irish Independent олардың өлім жазасын талап етті) ирланд қоғамдық пікірі оларға қатыстырған қарым-қатынас пен өлім жазасына байланысты өзгерді және көбірек жанашырлық танытты. Ақырында Асквит үкіметі өлім жазаларын тоқтатуға бұйрық берді және өлім жазасына кесілмегендердің ісі азаматтық, емес әскери құқық бойынша қаралуын талап етті. Сол кезде барлық қол қойғандар мен тағы басқалары өлім жазасына кесілді.

Құжат бүгінгі күні

Пасхалық жариялаудың толық көшірмелері қазір Ирландияның қадірленген ұлттық символы саналады, ал бір көшірмесі 2004 жылдың желтоқсанында аукционда 390 000 евроға сатылды. Көтеріліске қатысушы Сеан Т. О'Келлиге тиесілі болған (кейін естелік ретінде қол қойылған) көшірмесі, ол Ирландия президенті қызметін атқарган кезінде Ирландия парламенті ғимараты – Лайнстер Хаусқа тапсырды. Қазіргі уақытта ол негізгі вестибюльде тұрақты түрде қойылған. Басқа көшірмелері GPO (Көтерілістің бас штабы және жариялау алғаш рет оқылған орын), Ирландия Ұлттық мұражайы, Тринити колледжі кітапханасының Ұзын залы, Крок паркіндегі GAA мұражайы және әлемнің басқа да мұражайларында сақталады. Факсимиле көшірмелері Ирландияда сувенир ретінде сатылады, ал мәтіннің көшірмелері ирланд мектептерінде және әлемдегі ирланд пабтарында жиі көрсетіледі. Әр жылғы Пасха күні Пасхалық көтерілісті еске алу шараларында Ирландия қорғаныс күштерінің офицері GPO алдында жариялауды дауыстап оқиды.