Кіріспе

Зелько Калак (16 желтоқсан 1972 жылы туған) – австралиялық бұрынғы футболшы, қазіргі уақытта NSW Ұлттық премьер лигасының «Сидней Юнайтед 58» клубының бас жаттықтырушысы. 2,02 метр бойымен Калак Австралия ұлттық футбол құрамасы сапында ойнаған ең бойы ұзын ойыншы. Ол қақпашы болғанымен, Калак әдеттегі 1-ші нөмірден басқа 18-ші нөмірді таңдайды және Австралия құрамасы үшін ойнағанда көбінесе осы нөмірді киеді. Бірақ 2005 жылы итальяндық «А.С. Милан» клубына келгенде, 18-ші нөмірді сол кезде клубқа қосылған Марек Янкуловски алған еді, сондықтан ол 16-шы нөмірді таңдады. «Кавалаға» ауысқанда да 18-ші нөмір бос болмады, соның салдарынан 60-шы нөмірді қабылдады.

Ерте мансап

Сиднейдегі хорваттар қауымдастығында өскен Калак кәсіби мансабын Австралия Ұлттық футбол лигасының (NSL) құрамында «Сидней Юнайтед» клубының қатарында көтеріле бастады. Он алты жасында ол бірінші командаға бірінші нөмірлі қақпашы Тони Франкенмен бірге қосылды. Франкеннің жоқтығында 1989–90 жылғы NSL маусымының алғашқы он бір ойынын өткізді, содан кейін ол орынбасар құрамына қайта оралды – Франкеннің денсаулығы жақсы болып, 1990–91 жылғы маусым бойында бірінші нөмірлі қақпашы болып қала берді. Маусым соңында Франкен жергілікті бәсекелес «APIA Leichhardt» клубына ауысты, бірақ Калак енді «Манчестер Юнайтед» клубында сәтсіз болғаннан кейін оралған жас Марк Босничпен (бұрынғы «Маркони Фэрфилд» бәсекелесі) орын үшін күресіп жатты. Калак 1991–92 жылғы маусымда 26 ойынның 21-інде алаңға шықты, Боснич маусымның соңында «Астон Вилла» клубына ауысқанда оның орны бекітілді. «APIA Leichhardt» клубы 1991–92 жылғы маусымның соңында қаржылық қиындықтарға байланысты NSL-ден шығарылғанда, Франкен «Сидней Юнайтед» клубына оралып, қақпашылық міндетін қайтадан атқарды, бірақ бұрынғыдай таңдау айқын болмады. 1992–93 жылғы маусымда ойындар бөлісілді, ал Калак 1993–94 жылғы маусымда бірінші нөмірлі қақпашы болды, «Сидней Юнайтед» клубының жартылай финалда жеңіліп, турнир кестесінде үшінші орынға көтерілуіне көмектесті. Ол 1994–95 жылғы маусымда да бірінші нөмірлі қақпашы болып қала берді және тағы да жартылай финалға жетті.

Англияға көшу

1995 жылы Калак көптеген австралиялық ойыншылардың қатарынан Еуропаға, Англияның бірінші дивизионындағы «Лестер Сити» клубына қосылды. Ол мұнда тек үш рет негізгі құрамда ойнады, біреуі лигада, біреуі Лига кубогында, ал соңғы ойыны 1996 жылы Футбол лигасының бірінші дивизионындағы «Кристал Пэлас» клубына қарсы өткен плей-офф финалында, есеп 1–1 болғанда, қосымша уақытта алаңға түсті. «Лестер» бапкері Мартин О’Нилл Калақтың дене бітіміне орай, ол пенальтилерді тебуге қабілетті деп сенгендіктен, қосымша уақыттың соңғы минутында оны алаңға шығарды. Бірақ Стив Кларидж ойынның соңғы сәттерінде гол соғып, Калак алаңға шыққаннан кейін 20 секунд өткен соң есепті өзгертіп, «Лестер» командасы пенальти сериясіне қатысудың қажеттілігі болмай, Премьер-лигаға жолдама алды. Кевин Пул бірінші нөмірлі қақпашы болып қалғандықтан, Калак пен австралиялық Стив Кориканы 1,75 миллион фунтқа «Вулвс» клубына трансферлеу туралы келісім жасалды. Бірақ «Вулвс» клубына ауысқаннан кейін ол Ұлыбританияда жұмыс істеуге рұқсат ала алмады және ұзақ шағымдану процесінен кейін келісім күшін жойды, ол «Сидней Юнайтед» клубына оралды. Келесі маусымда NSL-де ол «Юнайтед» үшін барлық матчтарда ойнап, командаға он жылдан астам уақыттан бері ең табысты маусымын өткізуге көмектесті, лиганы жеңіп алды, бірақ финалда жеңіліске ұшырады. 1997 жылы Англияға қайта оралу мүмкіндігі «Портсмут» клубында туды. Сол кезде Австралия құрамасын жаттықтырып жүрген Терри Венаблс Калақты өз құрамына алуға тырысты, бірақ оған жұмыс рұқсаты берілмеді және келісім шартқа қол қойылмады.

Рода

1998 жылы ол «Эредивизи» лигасындағы «Рода ЖС» клубымен келісімшарт жасады, олар бір жыл бұрын Рууд Гесптің кеткенінен кейін қалған бос орынды толтыруға тырысты. Ол клубтың негізгі қақпашысы болып ойынға түсті және осы лауазымды төрт жыл бойы сақтап қалды. 1997–98 маусымында құлдыраудан қиындықпен сақталғаннан кейін, Калачтың келуі командаға 1998–99 маусымында бесінші орынға көтерілуге және УЕФА кубогына жолдама алуға көмектесті. 1999–2000 маусымы лигада үлкен жетістікке жетпеді (сегізінші орынды иеленді), бірақ ол «Рода» клубының 2000 жылғы KNVB кубогын жеңіп алуына көмектесті, Калач бұл жеңісті өзінің мансабындағы ең маңызды жетістіктерінің бірі деп есептейді. 2000–01 маусымы үміттерді орындады (төртінші орын), соның арқасында келесі жылы УЕФА кубогына қатысу мүмкіндігі туды, бұл есте қаларлық жарыс болды. «Рода» командасы төртінші раундқа дейін жетті, «А.С. Миланды» пенальтилерге дейін қысымға ұшыратты. Негізгі уақыт бойында бірнеше шабуылдарды сейімдегеннен кейін, Калач пенальтилер сериясында Жозе Мари мен Каха Каладзеден екі пенальтиді қақпадан қайтарды, бірақ бұл жеткіліксіз болды, себебі «Милан» 3:2 есебімен жеңіске жетті.

Перуджа

2002 жылдың шілдесінде ол «Серия А» клубы «А.С. Перуджамен» келісімшарт жасады, ол тез арада негізгі қақпашы ретінде бекініп, командасының «Интертото кубогына» ілігуіне көмектесті. Итальяндық команда кубок финалын жеңіп алды, ал Калак турнир барысында бірде-бір гол жібермеді. Отандық маусым төртінші болып аяқталып, «Фиорентинамен» өткен плей-оффта жеңіліспен нәтижеленді, нәтижесінде команда лигадан түсіп қалды. Калак 2004–2005 жылдары «Серия B»-да «Перуджамен» ойнады және 29 матч өткізді. «Перуджа» үшінші орынды алды, бірақ қаржылық мәселелерге байланысты «Серия C1»-ге жіберілді.

Милан

Перуджа қайтадан төмендегеннен кейін, Калак 2005 жылдың жазында А.С. Миланға тегін трансфермен қосылды. Бұл Калакқа Милан үшін бәсекеге қабілетті матчтарда ойнау мүмкіндігін берді. Калак 2006-07 маусымдағы алғашқы толық ойынын 2006 жылдың 25 қарашасында Миланның Мессинаны 1:0 есебімен жеңген матчында өткізді. 2007 жылдың 14 қаңтарында Калак Реджинаға қарсы матчта жарақат алып, келесі матчта Лациоға қарсы жазылған Дидамен ауыстырылды. Бұл қақпашылардың жарақаттары менеджер Карло Анчелоттиді Мессина қақпашысы Марко Стоаримен келісімшарт жасасуға итерді. Стоари ақпан айының ортасында Ливорно мен А.С. Сиенаға қарсы Серия А матчтарында жарақат алған Дида мен Калакты алмастырды. Осы бәсекеге қарамастан, Калак жарақаттан уақтылы жазылып, 20 ақпанда УЕФА Чемпиондар Лигасының 1/16 финалының бірінші матчында Селтикке қарсы Милан үшін ойнады. Бес күннен кейін Сампдорияға қарсы Серия А матчында Дида шамамен бір айдан кейін алаңға оралды және сәуірдің ортасында иық жарақатын алғанға дейін қақпада тұрды. Бұл Калакқа Серия А-да тағы екі матчқа қатысуға мүмкіндік берді. Калак екінші маусымын Милан құрамында 10 Серия А матчы мен 3 Чемпиондар Лигасы матчында өткізді. 2007 жылдың наурызында Калак Миланмен келісімшартты ұзартты, осылайша ол кем дегенде 2009 жылға дейін Сан-Сирода қалды. 2007-08 маусымда Дида Селтикке қарсы матчта симуляция жасағаны үшін дисквалификацияланғаннан кейін ол қайтадан Чемпиондар Лигасында алаңға шықты, Миланның плей-офф кезеңіне өтуіне көмектесті. Калак Дида жарақат алып, маусым ортасында нашар формада болғандықтан Серия А-да бірнеше матчта ойнады. Калак 2008 жылдың 3 ақпанында Фиорентинаға қарсы матчта таза қақпа сақтап, соңғы сигналдан бірнеше минут бұрын Фиорентина шабуылын тоқтатты, бұл әрекеті бұқаралық ақпарат құралдары мен жаттықтырушы Карло Анчелоттиден мақтау алды. Ай соңында ол Емираттар стадионында Арсеналмен 0:0 есебімен тең түсті, бірінші жартылымда бірнеше керемет сейв жасады және УЕФА-ның матчтың үздік ойыншысы деп танылды. Жауап матчында ол соңғы минуттарда екі гол жіберіп алды, нәтижесінде Милан Сан-Сирода 2:0 есебімен жеңіліске ұшырап, Арсеналдан шығып қалды. Кристиан Аббиатидің "Атлетико Мадридтен" қайтып келгені және 2008 жылдың 4 тамызында "Челсиге" қарсы өткен "Ресей теміржолдары кубогында" 5:0 есебімен ұтылған матчтағы нашар ойын Калактың негізгі құрамдағы қысқа ғана кезеңін аяқтады. Ол Аббиати мен Дидадан кейін үшінші нөмірге түсірілді және 2009 жылдың 29 қаңтарында "Ганновер 96" командасына қарсы жолдастық матчтың екінші жартысында және 10 мамырда "Ювентусқа" қарсы Серия А матчында жарақат алған ойыншыны алмастырғаннан кейін ғана Милан үшін қайтадан алаңға шықты. 11 тамызда клубпен келісімге келгеннен кейін Миланмен келісімшарты аяқталды.

Кавала

2009 жылдың 1 қыркүйегінде Калак грек Суперлигасының "Кавала" ФК клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды, бұл клубқа қақпашы Чарльз Итандже және 2004 жылғы Еуропа чемпионатының жеңімпазы Фанис Катерьяннакис қосылғаннан кейін болды. 2009 жылдың 18 қазанында "Панатинаикос" командасымен 2:2 есебімен тең түскен ойында Грекия Суперлигасындағы тұңғыш ойынын өткізді. "Каваламен" 2009–2010 маусымы аяқталғаннан кейін Калак клубтық футболдан кетуін жариялады.

Халықаралық мансап

Калак он төрт жылдан астам уақыт бойы Австралия құрамасының құрамында болды, бірақ көп жылдар бойы алдымен Марк Босничтің, кейіннен Марк Шварцердің дублері болды. Ол 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатының құрамасына шақырылып, бір ойынға қатысты. 1989 жылғы ФИФА 16 жасқа дейінгі әлем чемпионатында Шварцерден кейінгі екінші қақпашы ретінде Австралия құрамасының құрамында болды. 1991 жылғы ФИФА жастар чемпионатында да екінші нөмірлі ойыншы ретінде қатысты, бірақ бұл жолы Босничтің дублері болды. Оның толыққанды халықаралық дебюті 1992 жылдың 11 тамызында Малайзияға қарсы өткізілді, Роберт Забиканың орнына шықты. Австралия 1:0 есебімен жеңіліп, келесі ойында оның орнына клубтық әріптесі Тони Франкен шықты. 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатының топтық кезеңіндегі Хорватия мен Австралия арасындағы матчта бас жаттықтырушы Гус Хиддинк күтпеген жерден Шварцердің орнына Калакты таңдады. Австралияға жеңіліп қалмау үшін тең нәтиже немесе жақсырақ ұпайлар қажет болған кезде, екінші таймда есеп тең болғанда, Калак Нико Ковачтің алыстан соққан добын қате ұстап алып, кейін «нағыз қорқынышты гол» деп атаған гол жіберді. Ақырғы таймда Гарри Кьюэлл гол соғып, команда жартылай финалға өтті. Матчтан кейін Калак өзінің қуанышын былай жеткізді: «Жер сізді жұтып қоюға асығып тұрғандай көрінеді. Әрине, маған бұл нәтиже үлкен жеңілдік сыйлады». Оның ойыны Австралияда сынға ұшырады, себебі Калак өзінің хорват тегімен танымал болды. Калак 2006 жылдың 4 қазанында халықаралық карьерасын аяқтағанын жариялады. Ол 7 қазанда Парагвайға қарсы өткізілген соңғы матчында Тони Попович, Тони Видмар және Стэн Лазаридис сияқты халықаралық карьерасын аяқтаған ойыншылармен бірге 90-шы минутта Шварцердің орнына алаңға шықты.

Жаттықтырушылық мансап

2011 жылдың 9 тамызында ол А лигасының "Сидней FC" клубының қақпашылар жаттықтырушысы болуға келісімшарт жасағандығы жарияланды. 2013–14 маусымының соңында Франк Фаринаның қызметтен босатылуына қарамастан, Калак клубта қалуды жөн көрді және жаңа бас тренер Грэм Арнольдтың жетекшілігінде жұмыс істеді. 2014–15 маусымының соңында, келісімшартының бір жылы қалғанда, ол "Сидней FC" клубын тастап кететінін мәлімдеді, ал оның орнына Арнольдтың жақын жаттықтырушыларының бірі Джон Кроули келді. 2015 жылдың 22 мамырында Калак қалалық қарсыласы "Батыс Сидней Уондерерс" клубына қосылатыны хабарланды, бұл оның бұрын "Сидней FC" клубында бірге жұмыс істеген бас тренер Тони Поповичпен қайта қауышқаны болды. 2017 жылдың 1 қазанында Калак "Уондерерс" клубындағы қақпашылар жаттықтырушысы лауазымынан бас тартып, бас тренер Тони Попович пен көмекші бапкер Андрес Карраскомен бірге түрік лигасындағы "Карабюкспор" клубына өтті. Оның орнына бұрын "Сидней FC" клубында және "Уондерерс" клубында оның шәкірті болған қақпашылар жаттықтырушысы Давиде Дель Джовин келді. 2018 жылдың шілдесінде Калак "Мельбурн Сити" клубының қақпашылар жаттықтырушысы болып жұмысқа орналасты. 2020–21 маусымында Калак "Сидней Юнайтед 58" клубының бас тренері болды, бұл оның бас тренерлік лауазымды алғаш рет атқаруы болды. Калак әзірге Адриан Вранич, Даниел Низич, Джейкоб Эспозито және бұрынғы "Брисбен Роар" мен "Ньюкасл Джетс" клубының ойыншысы Деванте Клат сияқты ойыншыларды шартқа алды.

Жеке өмір

Калақтың қызы Эбби, ал ұлы Оливер де Сидней Юнайтед 58 клубында Ұлттық премьер лигасы NSW-де қақпашы болып ойнайды.