Кіріспе

Копенгагендегі негізгі теміржол станциясы, Дания. Копенгаген орталық станциясы (Københavns Hovedbanegård, ; қысқартылған København H, көбінесе Hovedbanegården немесе жай ғана Hovedbanen деп аталады) – Данияның Копенгагендегі негізгі теміржол станциясы және Даниядағы ең ірі теміржол станциясы. Күн сайын 100 000-нан астам жолаушымен, ол Nørreport станциясынан кейін Даниядағы екінші ең жұқ жүргізілетін станция болып табылады. efn|Nørreport станциясы қалалық S пойызы мен метро қызметтерін ескергенде, жолаушылар ағыны бойынша үлкенірек. Бұл станция Швеция мен Германияға халықаралық пойыз қатынасын, Дания бойынша InterCity және Express пойыздарын, Зеландия мен Оңтүстік Швецияға (Оресун пойыздары деп те аталады) тұрақты және жиі аймақтық пойыз қатынасын, Копенгаген S пойызының Үлкен Копенгаген аймағындағы қалалық пойыздарын, сондай-ақ Копенгаген метросының M3 (City Circle Line) және M4 желілерін ұсынады. Копенгагендегі алғашқы станция 1847 жылы ашылды. Қазіргі станция ғимараты 1911 жылы ашылды және ол архитектор Генрих Венктің жұмысы. Станцияда 7 платформа және 13 теміржол бар. Станция алаңында көптеген шағын дүкендер, мейрамханалар, кафелер мен жылдам тамақ орналасқан жерлер бар.

Орналасқан жері

Орталық станция Копенгагеннің орталығында, тарихи ескі қаланың оңтүстік-шығыс шебінде, Индре Би және Вестербро қалалық аудандарының арасында орналасқан. Станция кешені Bernstorffsgade, Banegårdspladsen, Reventlowsgade және Tietgensgade көшелерімен шектеледі, соңғысы – Tietgensbroen (Тиетген көпірі) арқылы станцияның жол бойынан өтеді. Ашылуға орай дат композиторы Ханс Кристиан Лумбе әлі де танымал Копенгагендік бу теміржолының галопын жазды, бұл музыкалық шығарма пойыздың стансадан қозғалып, келесі аялдамада тоқтауының дыбыстарын дәл бейнелейді. Дат жазушысы Ханс Кристиан Андерсен де алғашқы теміржолға қатты қызығушылық танытып, пойыз жүргізу – ұшумен бірдей екенін жазды. Станция Копенгагеннің Вестерпорт (Батыс қақпасы) қала қақпасының сыртында орналасқан, бұрынғы патшалық саябақ – Дроннингенс Энгаве (Патшайымның шабындығы) орнында салынған. Алғашқы станция шамамен қазіргі станция орнында болған, бірақ жолдары қазіргі бағытына перпендикуляр орналасқан, себебі теміржол желісі қаладан қазіргі Halmtorvet және Sønder Boulevard көшелері арқылы шығып кеткен. Станция ғимараты ағаштан салынған, өйткені ол қаланың бекіністерінен тыс, шекара сызығының ішінде салынған, онда әскери себептермен кірпіштен салуға рұқсат берілмеген. Соғыс жағдайында әскер бекініс сыртындағы оқ ату алаңындағы ғимараттарды өртеп жіберуге мүмкіндік болуы керек еді. Бұл теміржол станциясы және әлі де бар Роскилле станциясы (кірпіштен салынған) екеуі де көбінесе белгісіз сәулетші Л. Ф. Мейерге (немесе Мейерге) байланысты. Бірақ Копенгагендегі теміржол станциясын сәулетші Харальд Конрад Стиллингке жатқызуға болады деген пікір де бар, өйткені станция мен Тиволи бағындағы Стиллингтің американдық таулары арасында үлкен ұқсастықтар бар. Екі ғимараттың да архитектурасы итальяндық ауылдық стильде жасалған, ал Стиллинг осы стильдегі ең білікті сәулетшілердің бірі болды, сондай-ақ Тиволидегі жұмыстары арқылы ағаш құрылысы туралы білім алды. Екі станция ғимаратында да екі мұнарасыз мұнара мотиві композицияның орталық бөлігін құрайды (Роскилле станциясындағы мұнаралар 1873 жылға дейін балюстрадамен жабылған, кейін пирамида тәрізді шатырлармен ауыстырылды). Алғашқы станция ғимараты 1865 жылы бұзылды.

Екінші станция

1860 жылдары Данияда теміржол желісін кеңейтудің бірнеше жоспары болды, әсіресе Солтүстік Зеландияға қарай бағытталған желіні Роскилдеге және Зеландияның қалған бөлігіне қарай батысқа қарай жалғастыру жоспары қарастырылды. Осының салдарынан ескі станцияны кеңейту қажет болды. Ескі Nørreport (Солтүстік қақпа) қала қақпасына жақын жаңа станция салу туралы ұсыныс Данияның парламенті – Ригсдагтың қарсылығына байланысты қабылданбады. Соңында ескі станцияны ауыстырып, оның орнына жаңа, үлкен станция салу туралы шешім қабылданды. Құрылыс 1963 жылы басталды және станция 1864 жылдың 14 қазанында ашылды. Жаңа теміржол станциясы, жоспарланғандай, бір жыл бұрын ашылған жаңа солтүстік бағытты теміржол желілеріне де қызмет көрсетуге тиіс болды, атап айтқанда, Хиллерёд пен Эльсинорға дейінгі Солтүстік желісіне және оның тармағы – Клампенборг желісіне. Жаңа теміржол станциясы ескі станциядан сәл солтүстікке қарай, Вестерброгадеден ар жағында орналасқан. Станция ғимараты қазіргі Паладс кинотеатры мен Аксельборгтың орналасқан жеріне жуық болды, бірақ ол ірі кешеннің бір бөлігі болды, себебі сол аумақта жүк станциясы да орналасқан еді. Жолдар, деполар мен айналма жолдармен бірге станция аумағы бүгінгі Аксельторв, Гилденловесгаде және Вестер Сёгаде арасындағы жердің барлық дерлік бөлігін алып жатты. Қозғалыс артып, станция аумағында бірнеше қосымша, кішкентай станция ғимараттары біртіндеп ашылды. Клампенборг желісі үшін жеке станция 1863 жылы-ақ ашылған еді. 1887 жылы аумақ кеңейтілді, Клампенборг желісі үшін Клампенборг станциясы деп аталатын жаңа жеке станция ашылды, ал ескі Клампенборг станциясының атауы Солтүстік станцияға өзгертілді. 1896 жылы Солтүстік станциядан солтүстікке қарай Солтүстік желісінде Холтеге бағытталған пойыздар үшін жеке станция – Холте станциясы ашылды. Станция ғимаратын архитектор Йохан Даниэль Герхольд жобалады, ол германдық әлемде танымал болған Rundbogenstil стилінде салынды. Копенгагеннің бекіністері бұзылғаннан кейін және 1856 жылы шекара сызығы алынғаннан кейін ғимарат қызыл кірпіштен салынуы мүмкін болды. Ол 25 қабаттан тұратын екі ғимараттан құралды, олар ағаш аркамен біріктірілген және үлкен шатырмен жабылған. Дәл осы зал арқылы төрт жол өтті. Кету жағы қазіргі Аксельторвқа қарайтын болды, ал осы жағында кеңселер, багаж экспедициясы және күту залдары орналасқан. Күту залдары 1-ші, 2-ші және 3-ші сыныптарға бөлінген. Бұдан әрі патшалық күту залы және дәретханалар орналасқан. Қозғалыс көлемі артып, арнайы жүк экспедициялау ғимараты салынды. Бірақ уақыт өте келе бұл екінші станция да тығыз болып кетті, әсіресе ол қаладан тек бір ғана жолы бар аялдама станциясы болғандықтан, ол Гилденловесгаде бойындағы тар бөгет арқылы Копенгаген көлдерін кесіп өтуі керек еді. Көлдердің ар жағында жол екіге бөлінді: батысқа қарай Фредериксберг станциясы арқылы Роскилдеге және Фредерикссундқа, ал солтүстікке қарай Нёрребро станциясы мен Хеллеруп станциясы арқылы Хиллерод, Хельсингер және Клампенборгке. Жолдар көп бұрын жойылды, бірақ олардың үлкен бөліктерін қазіргі көше желісінде көруге болады. Үлкен Nørrebro паркі және Nørrebro-дағы Superkilen қоғамдық паркі бұрынғы Nørrebro станциясының орнында салынған. Жағдайды нашарлатқан фактор – жолдың қаладан шығу кезінде бірнеше деңгейлі өткелдер болды, бұл теміржол қозғалысының үнемі артуымен қатар, кедергілер төмендеген кезде жол қозғалысының жиі тоқтауына әкелді.

Үшінші және қазіргі темір жол станциясы

XIX ғасырдың соңында екінші теміржол вокзалының жағдайы тым тар және ескіргені анық болды. 1870-ші жылдардың соңынан бастап Копенгагеннің теміржол қатынастарымен байланысты осы мәселелерді шешу жолдары талқыланды. Көп жылдық талқылардан кейін, Дания Парламенті 1904 жылы бірінші вокзалдың орнында жаңа теміржол вокзалын салу туралы шешім қабылдады. Жаңа станция батыс бағытындағы жолдармен, жаңа станциядан оңтүстікке қарай Ингерслевсгаде арқылы Вальби станциясынан Роскильдеге және Фредерикссундқа, ал солтүстік бағытындағы жолдармен, жаңа станциядан солтүстікке қарай теміржол туннелі арқылы Остерпорт станциясына және одан әрі солтүстікке қарай Хеллеруп станциясы арқылы Хиллерёд пен Эльсинореге дейін жалғасатын болады. Жаңа станция 1911 жылдың 30 қарашасында Мұрагер ханзада Кристианның қатысуымен ашылды. Ол: text=Бұл, әдетте, 20-ғасырдың басындағы Дания сәулетінің ескерткіші ретінде қалады. Жаңа вокзалымыз астана мен ел, Дания мен шет елдер арасындағы байланысты нығайтсын деп тілеймін, осымен Копенгаген вокзалын ашық деп жариялаймын! Келесі күні, 1 желтоқсанда, алғашқы пойыз стансадан жолға шықты. Солтүстікке қарайтын туннель (Бульвар желісі) 1917 жылға дейін ашылмағандықтан, жаңа станция бастапқыда тек батыс бағытындағы пойыздармен қызмет көрсетті, ал ескі станция солтүстік бағытындағы пойыздарға қызмет көрсетуді біршама уақытқа дейін жалғастырды. 1917 жылдың 1 желтоқсанында Бульвар желісінің бірінші екі жолды бөлігі ашылғанда, Остерпорт станциясымен тікелей байланыс орнатылды. Енді Копенгагеннен Эльсинореге қарайтын пойыздар жаңа орталық станцияға тікелей келе алады, сондай-ақ Клампенборг желісі бойынша пойыздар бұрынғы Хеллеруп – Норребро – екінші станция маршрутынан Эстерпорт арқылы бұрылды. Алайда, Бульвар желісінің екінші екі жолды бөлігі 1921 жылдың 1 қазанында ашылғанға дейін Копенгагеннен Хиллерёдке қарайтын пойыздар Хиллерёдтен туннель арқылы бұрылмады. Осылайша ескі станция толығымен жабылуы мүмкін болды. Станция 1980 жылы күрделі жөндеуден өтті. Платформаларға эскалаторлар мен лифттер орнатылды, ал бастапқыда келу, кету және жүк бөлімдеріне бөлінген вокзалдың залдары толығымен қайта жаңартылды. Станция 2004-2008 жылдары қайтадан күрделі жөндеуден өтті. Бұл жөндеу жұмыстары барысында 3-тен 6-ға дейінгі платформалар халықаралық стандарттарға сәйкес төмендетіліп, ұзартылды. Басты ғимарат орналасқан мұнаралар мен платформалар үстіндегі көпір жаңартты.

Сәулет

Станцияны даниялық сәулетші Генрих Венк жобалаған, ол 1894 жылдан 1921 жылға дейін Дания мемлекеттік темір жолдарының бас сәулетшісі болды.

Орналасу

Станцияда 7 платформа және 13 рельс бар. Платформалар негізгі жолаушылар залының астынан басталады (және кемінде S пойызы бөлігі, екі платформасы және төрт S пойызы бар станцияның бөлігі, жер асты станциясы ретінде басталады). Солтүстік жағында S пойызының рельстерінің үстінде қонақ үй (Астория) салынған, бірақ қалған рельстер көше деңгейінен төмен жатыр. (Бу пойыздары дәуірінде туннель бөліктері арасында ашық кеңістіктер қажет болды, ал S пойыздары әрқашан электрмен жүреді). Қарсы жағындағы (платформа) барлық платформалар әдеттегі теміржол аркасымен жабылады. Бұл шатыр платформалардан қысқа, бірақ барлық рельстер көше деңгейінен төмен және Tietgensgade көшесінен де қолжетімді. Бастапқы 6 арал платформасы мен олардың 12 рельсіне қосымша, кейінірек салынған бір қосымша рельс бар. 26-шы рельс деп аталатын қосымша рельс бастапқыда Оңтүстік Швецияға бағытталған пойыздар үшін салынған, Malmö C әлі де соңғы станция болған кезде. Кейіннен ол Швецияға немесе Норвегияға бағытталған экспресс пойыздарға пайдаланылды. Швецияға сапарлар үшін шекара бақылауы мен міндетті жеке куәлікті тексеру енгізілгеннен кейін, бұл рельс қоршалды және X2000 және Швецияға қалааралық пойыздар үшін пайдаланылды. Қосымша 26-шы рельс негізгі ғимараттың оңтүстігінде орналасқан және оған тек 4 және 5-ші рельс платформасы арқылы немесе Tietgensgade көшесінен баспалдақпен жүріп жетуге болады. Бұл рельстің ұзындығын ұзарту және сол платформаның екінші жағында тағы бір рельс, 27-ші рельс деп аталатын рельс салу, сондай-ақ оларға жаяу жүруге қолайлылықты жақсарту жоспарлануда. Станция Копенгагеннің S пойызы желісіне қызмет көрсетеді, бірақ Копенгагендегі S пойызы жүйесі ешқандай хабты пайдаланбайды. Бұл метро жүйелерінен ерекшеленетін қалалық транзит, негізінен ол теміржолдың бір түрі болып табылады. Станцияда төрт рельсті екі платформа (9–12 рельстер) бар, оларды тек S пойыздары пайдаланады. Барлық басқа пойыздар әдетте қалған төрт платформаны және сегіз рельсті пайдаланады. Дания оң жақ қозғалысты қолданғандықтан, 1–4 рельстер негізінен солтүстік бағыттағы қозғалыс үшін, ал 5–8 рельстер оңтүстік бағыттағы қозғалыс үшін пайдаланылады, бірақ 3–6 рельстер станцияда бағытын өзгертетін пойыздар үшін де қолданылуы мүмкін.

Мекемелер

Бас зал сонымен қатар, жаңа жеміс сатушылар, газет стендтері, пошта бөлімі, банкоматтар, валюта алмастыру пункттері, гамбургерлер, кофеханалар, мейрамханалар және пабтар орналасқан базар ретінде де қызмет етеді. Ақпарат алу үшін саяхат орталығы, полиция бөлімі, билеттерді тікелей сату кассалары, сондай-ақ, дәретханаға қол жеткізу де бар. Кішкентай төлем жасау арқылы жуыну бөлмелерін де пайдалануға болады.

Қызметтер

Копенгаген орталық вокзалы Копенгагенге Дания бойынша қалааралық және экспресс пойыздарды, сондай-ақ бірнеше халықаралық бағыттарға қызмет көрсетеді. Күніне бірнеше рет Стокгольм мен Гамбургке тікелей халықаралық пойыздар қатынайды. Қалааралық пойыздар күндіз Копенгагеннен жарты сағат сайын жүреді және Данияның ірі қалалары мен қалалары, соның ішінде Оденсе, Орхус, Аалборг, Эсбьерг, Тистед және Сондерборг арасында байланыс қызметін атқарады. Аймақтық пойыздар (Ұлы Копенгаген аймағындағы негізгі станцияларда тоқтайды) Зеландияның негізгі бөліктерін астанамен байланыстырады. Øresundståg аймақтық теміржол желісі Оңтүстік және Батыс Швецияға әр 20 минут сайын (Лунд орталық станциясы мен Østerport станциясы арасында тәулік бойы қызмет етеді) қатынайды. F желісінен басқа барлық S пойыздары стансада тоқтайды. 2019 жылдың 29 қыркүйегінен бастап Орталық станция Копенгаген метросының M3 желісімен де қызмет көрсетеді (тәулік бойы қызмет етеді), бұл 17 стансасы бар айналма желі. Станцияға M4 желісі де қызмет көрсетеді, ол Норхавн және Сидхавн аудандарын байланыстырады және Сидхавн тармағы мен M3 арасындағы алмасу пункті болып табылады. Ұзақ қашықтыққа жүретін автобустар Тиетгенсгаде көпірінен оңтүстікке қарай 12-жолдың жанындағы Ингерслевсгадеде тоқтайды. Үлкен Копенгагендегі барлық қоғамдық көлік шамамен 100 билеттік аймаққа бөлінген. Орталық станция 1-ші тарифтік аймақта орналасқан, ол 2-ші және 3-ші аймақтармен бірге Копенгаген муниципалитеті мен Фредериксберг муниципалитетінің "анклавын" құрайды. Ең арзан бір жолғы билет әрқашан екі аймақта жарамды болғандықтан, стансада сатып алынған бір жолғы билеттің күші бүкіл қала орталығы мен оның ішкі аудандарында қолданылады. Дегенмен, Копенгаген әуежайы Каструпқа билет алу үшін 3 аймаққа төлеу қажет, себебі ол 4-ші аймақта орналасқан. Копенгагеннің жергілікті көлік аймағы мен Швецияның оңтүстік бөлігі – Сканн округі арасында ерекше билеттік жүйе бар.

Болашақ

Станция Копенгаген-Рингстед желісі 2019 жылдың 31 мамырында ашылғаннан кейін қосымша сыйымдылықты қажет етеді. Данияның Көлік министрлігі кеңейтуді жоспарлауды бастады: ұсыныстар қазіргі теміржолдардың үстіндегі көпірде немесе олардың астындағы туннельде орналасқан төрт жолды терминалды стансаны қамтиды.

Фильмде

Копенгаген орталық вокзалы 1975 жылғы «Жолдағы Олсен тобы» фильмінде 1:12:36 минутта түсірілім орны ретінде пайдаланылған. Эгон (Ове Спрогøе) 1977 жылғы «Ольсен бандысы ізденісте» фильмінде Копенгаген орталық вокзалының багаж сақтау бөлімінде чемоданды жасырады, ал сол фильмде кейінірек жоғалған багаж бөлімі де түсірілім орны ретінде қолданылады.