Кіріспе
Израильдік ақын, драматург, журналист және аудармашы Натан Альтерман (14 тамыз 1910 – 28 наурыз 1970) – Израильдік ақын, драматург, журналист және аудармашы. Ол ешқашан сайланбаған лауазымды атқармағанымен, 1948 жылы қазіргі Израиль мемлекеті құрылғанға дейін және одан кейін де социалистік-сионистік саясатқа зор ықпал етті.
Nathan Alterman (; August 14, 1910 – March 28, 1970) was an Israeli poet, playwright, journalist, and translator. Though never holding any elected office, Alterman was highly influential in Socialist Zionist politics, both before and after the establishment of the modern State of Israel in 1948.
Әдеби мансап
1933 жылы, 23 жасқа толғанда, Альтерман "Күсір" водевиль театры үшін ән жаза бастады. 1934 жылы ол күнделікті "Давар" газетінде "Тель-Авив эскиздері" атты рифмаланған бағана жариялай бастады. Төрт ай ішінде осы бағананың 26 саны жарық көрді. 1934 жылдың қараша айында "Давардан" кетіп, "Хаарец" газетінде "Моменттер" атты ұқсас бағана жариялай бастады, бірақ бұл жолы бағаналар лирикалық емес, сатиралық сипатта болды. Ол сегіз жыл бойы осы бағаналарды жариялап, барлығы 297 бағана шығарды. Альтерманның поэзиядан алғашқы кітабы – 1938 жылы жарық көрген "Көкхавим бахут" ("Сырты жұлдыздар"). Израиль сыншысы Бенджамин Харшав айтқандай, "неоромантикалық тақырыптары, күшті мәнерлері және метрикалық шеберлігі" бар бұл том оны қазіргі еврей әдебиетіндегі маңызды тұлға ретінде бекітті. Оның келесі маңызды кітабы – "Кедейлердің қуанышы" (imḥàt aniyím, 1941). Бұл – 31 өлеңнен тұратын, бір-бірімен байланысты калейдоскоптық фантасмагория, барлығы тірі әйеліне құмар болған, қайтыс болған адамның көзқарасынан баяндалған, Орфей мен Эвридика оқиғасының кері нұсқасы. Қайтыс болған адам өзінің сүйіктісін соғыс пен кедейліктен қорғағысы келеді, бірақ ең бастысы – оны өз әлеміне тартуды қалайды. Оның жоспарлары үнемі сәтсіздікке ұшырайды. Кішкентай шамның жарығы оны кері қайтаруға жеткілікті. Оқиға табиғи емес триллерге ұқсаса да, өлеңдер мен ырғақтары тұрақты және әдемі. 1942 жылы, Ұлыбританияның Палестинаға мандаттық билігіндегі сионистік еврей қауымына Холокост туралы алғашқы хабар жеткенде, Альтерман еврейлердің "Бізді барлық елдердің арасынан таңдаған Сенге мадақ болсын" деген дұғасын сатиралық түрде бейнелеген өлең жазды. Бұл өлеңінде Альтерман былай дейді: "Біздің балаларымыздың дауысы, дарға асылатын жерлердің көлеңкесінде, әлемнің ашуын естімедік. Өйткені Сен бізді барлық елдердің арасынан таңдадың, бізді сүйдіңсің және жақсы көріп қалдың. Сен бізді барлық елдердің арасынан таңдадың, норвегиялықтардың, чехтардың және британдықтардың арасынан. Дарға асылатын жерге бет алған еврей балалары, олардың қаны басқалардың қатарына қосылмайтынын біледі, олар тек анасына "бетіңді бұр" деп шақырады". 1943 жылы Альтерман "Швед тілі" мақамасын жазды, онда Швецияның Даниядан келген еврей босқындарын қабылдауға дайындығын мақтады. 1943 жылы ол Папа Пий XII-ні сынаған өлең жазды, ол "Яд Вашем" мұражайында көрсетілген. 1945-1947 жылдары Альтерманның "Давар" газетіндегі еженеделік бағанасы британдық армияның зорлық-зомбылық шараларын айыптады және британдық саясатқа қарсы шығып, елдің жағалауына еврейлердің Холокосттан аман қалғандарын әкелген заңсыз иммигранттар кемелерін мақтады. Олардың ең танымалдары – 1945 жылғы "Итальяндық капитанды мадақтау". 1948 жылғы Араб-Израиль соғысының басында ол көптеген патриоттық өлеңдер жазды, олардың ең танымалдары – "Күміс табақ" (магаш ха кесеф). Израильдің Еске алу күнінде оқылатын канондық мәтінге айналған бұл өлең Хаим Вейцманның 1947 жылдың желтоқсанында БҰҰ-ның Палестинаны бөлу жоспарын қабылдағаннан кейін айтқан сөздеріне жауап ретінде жазылды: "Ешбір мемлекет күміс табақта берілмейді. Бөлу жоспары еврейлерге мүмкіндік береді". Ол өзінің өлеңінде Синай тауындағы Киелі кітаптағы Аянға ұқсас көріністі сипаттайды, онда еврей халқы еврей мемлекетін күтіп отырған, исраилдіктер Тораны күткендей. Бірақ Мұса Тас Тақташаларды алып төмен түспей, халық екі бейтаныс жас жігітті, шаршағандықтан жараланған ұл мен қызды көреді. "Сендер кімдерсің?" деп сұрағанда, олар: "Біз – сіздерге еврей мемлекетін тапсырған күміс табақпыз", – деп жауап береді. Ол сондай-ақ "GHL-ден біреуі" (GHL – шетелдегі әскерге шақырудың еврейше аббревиатурасы) деп жазды, бұл жаңадан құрылған Израиль мемлекетіне көшіп келген және Израиль қорғаныс күштеріне дереу шақырылып, майданға жіберілген Холокосттан аман қалған 20 000-ға жуық еврей және басқа да еврей босқындары туралы. Олар әскери дайындықсыз болғандықтан, Израильге көшіп келгеннен кейін көп ұзамай 300-ге жуық адам шайқаста қаза тапты. Бұл өлең соғыстың соңғы күні "Даварда" жарияланды, бұл жауынгерлерге адамгершілікке жатсыз қарым-қатынас жасалғанына наразылық білдірді. Өлең осы жауынгерлердің құрбандығын еврей босқындары үшін қауіпсіз отан болуды талап ететін мемлекеттің талабына қарама-қайшылық етеді. Кейін Шем Тов Леви өлеңді музыкаға қосты және алғаш рет Арик Эйнштейн 1985 жылы Land Product альбомында орындады. Ол Израильдің Еске алу күнінде және 1948 жылғы тәуелсіздік соғысын еске алу рәсімдерінде жиі орындалады. Альтерман Шекспир, Мольер, Расин, Гоцци, Мольнар, Люлли, Достоевский, Бернард Шоу, Ионеско, Куртелин, Пристли, Барри, Ануи, де Бомарше, Джонсон, Лабиш, Островскийді иврит және идиш тілдеріне аударды. Ол Моше Виленскидің "Каланиот" әнінің сөзін жазды, оны Шошана Дамари орындады. Альтерманның кейбір өлеңдері танымал әндерге айналды, мысалы, "Аяқтамайтын кездесу" (פגישה לאין קץ). Израильдің Netflix телешоуы "Штиселдің" үшінші маусымындағы бір эпизод оның "Бірінші күлімдеу" өлеңімен аталған, ол шоудағы еске алу рәсімінде оқылады. Эпизодта Роберт Френдтің (Found in Translation, Toby Press, 2006) "Бірінші күлімдеу" өлеңінің ағылшын тіліне аудармасы да қосылған.
In the early stages of the 1948 Arab–Israeli War he wrote numerous patriotic poems, the most well known of which is "The Silver Platter" ( magásh ha késef). Having become a canonical text read on Israel's Remembrance Day, this poem was written in response to Chaim Weizmann's words in December 1947, after the adoption of the UN Partition Plan for Palestine, "No state is ever handed on a silver platter The partition plan does not give the Jews but an opportunity". In his poem, Alterman describes a scene similar to the Biblical Revelation on Mount Sinai, where the Jewish People are waiting to receive the Jewish state, as the Israelite were waiting to receive the Torah. And yet, instead of Moses descending with the Tablets of Stone, the people see two unfamiliar youths, a boy and a girl, wounded and near dead with exhaustion. When asked, "Who are you?" they reply, "We are the silver platter on which the state of the Jews was handed to you". He also wrote One from the GHL (GHL is a Hebrew acronym for overseas draft), which refers to the nearly 20,000 of Holocaust survivors and other Jewish refugees who immigrated to the newly created State of Israel and were immediately drafted into the Israel Defense Forces and sent to the front lines. They had no military training and some 300 died in battle shortly after their immigration to Israel. The poem was published in Davar on the last day of the war, in protest of the inhumane treatment of these soldiers. The poem contrasts the sacrifice of these soldiers with the pretension of the state to be a safe homeland for Jewish refugees. Later the poem was set to music by Shem Tov Levy and first performed by Arik Einstein in his 1985 album Land Product. It is often sung during the Israeli Remembrance Day and in ceremonies marking the 1948 war of independence. Alterman translated Shakespeare, Molière, Racine, Gozzi, Molnar, Lully, Dostoevsky, Bernard Shaw, Ionesco, Courteline, Priestley, Barrie, Anouilh, de Beaumarchais, Jonson, Labiche, Ostrovsky into Hebrew and Yiddish. He wrote the lyrics of the famous Moshe Vilenski song Kalaniyot, sung by Shoshana Damari. Some of Alterman's poems have been turned into popular songs, e. g., "A meeting with no end" (פגישה לאין קץ). An episode in Season 3 of the Israeli Netflix show Shtisel is named after one of his poems, "First Smile," which is read at a memorial service during the show. An English language translation of "First Smile" by Robert Friend (from Found in Translation, Toby Press, 2006) is also included in the episode.
Саяси белсенділік
1950 жылдары Альтерман Израильдің араб азаматтарына (1966 жылға дейін) сол кезде салынған әскери үкімге қарсы болды және Бен Гурион үкіметі тарапынан басып құйрылған 1952 жылғы теңізшілер ереуілі сияқты жұмысшылардың күресін ынталы қолдады. Алты күндік соғыстан кейін Альтерман Ұлы Израиль қозғалысын құрушылардың бірі болды, бұл оның мансабының басында қарсылас болған оңшыл белсенділермен одақтасуына әкелді. Ол Дэвид Бен Гурионды (сол кезде Кнессет депутаты ғана болған, бірақ бәрібір үлкен ықпалға ие болған) бейбіт келісім үшін соғыста басып алынған территорияларды бергісі келгені үшін сынады.
Марапаттар мен мойындау
Альтерман 2016 жылдан бері Израильдің 200 шекельдік банкнотасында бейнеленген. 1946 жылы Альтерман Жан Расиннің "Федре" және Шекспирдің "Виндзордың шаттыққа толы әйелдері" пьесаларын аударғаны үшін үлгілі аударма үшін Черниховский сыйлығын алды. 1947 жылы "Кедейлердің қуанышы" кітабы үшін Руппин сыйлығын алды. 1957 жылы Альтерман әдебиет саласындағы Бялик сыйлығымен марапатталды. 1967 жылы Мольердің пьесаларын аударғаны үшін ол тағы да Черниховский сыйлығын алды. 1968 жылы әдебиет саласындағы Израиль сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы оның суреті Израильдің ақша белгісіне таңдалды.
Поэзия
Жұлдыздар Яхдав баспасы, 1938; Махбарот Лесифрут баспасы, 1945; Хакиббуц Хамеушад баспа үйі, 1995
Кедейлердің қуанышы Махбарот Лесифрут баспасы, 1941
Індет өлеңдері Махбарот Лесифрут баспасы, 1944
Жетінші баған [1-том] Am Oved баспасы, 1948; Жаңа басылымдар: Хакиббуц Хамеушад баспа үйі, 2003; 2004
Жетінші баған [2-том] Давар, 1954
Көгершін қаласы Махбарот Лесифрут баспасы, 1957
Он бауырдың өлеңдері Махбарот Лесифрут баспасы, 1961
Жаздық той Махбарот Лесифрут, 1965
Пифагордың сот процесі Махбарот Лесифрут, 1965
Сәттер Хакиббуц Хамеушад баспа үйі, 1974
Күміс таба: Таңдамал өлеңдер Қорғаныс министрлігі, 1974
Алдыңғы тұғыр Хакиббуц Хамеушад баспа үйі, Мосад Альтерман, 1980
Қолдан: Жұлдыздар, Кедейлердің қуанышы, Індет өлеңдері, Көгершін қаласы Хакиббуц Хамеушад баспа үйі, 1980
Өлеңдер 1931-1935 Хакиббуц Хамеушад баспа үйі, 1984
Жаңалыққа мақтау Хакиббуц Хамеушад баспа үйі, 1997
Ескі заманның өлеңдері Хакиббуц Хамеушад баспа үйі, 1999
Жетінші баған: Бенно Калевтің жинағынан Израиль өнері Хакиббуц Хамеушад баспа үйі, 2000
Joy of the Poor Machbarot Lesifrut Publishing, 1941
Plague Poems Machbarot Lesifrut Publishing, 1944
The Seventh Column [vol. 1] Am Oved Publishing, 1948; New editions: Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 2003; 2004
The Seventh Column [vol. 2] Davar, 1954
City of the Dove Machbarot Lesifrut Publishing, 1957
Poems of Ten Brothers Machbarot Lesifrut Publishing, 1961
Summer Celebration Machbarot Lesifrut, 1965
Pythagoras' Trial Machbarot Lesifrut, 1965
Moments Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1974
The Silver Platter: Selected Poems Ministry of Defense, 1974
The Front Stand Hakibbutz Hameuchad Publishing House, Mosad Alterman, 1980
From: Stars Outside, Joy of the Poor, Plague Poems, City of the Dove Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1980
Poems 1931 1935 Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1984
In Praise of Frivolity Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1997
Poems of Yore Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1999
The Seventh Column : Israeli Art from the Benno Kalev's Collection Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 2000
Пьесалары
Киннерет, Киннерет «Хакиббутц Хамеушад» баспасы, 1962 ж.
Аруақтардың қонақ үйі Амикам, 1963 ж.
Патшайым Естер «Хакиббутц Хамеушад» баспасы, 1966 ж.
Урдың соңғы күндері «Хакиббутц Хамеушад» баспасы, 1990 ж.
Ghosts' Inn Amikam, 1963
Esther the Queen Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1966
Last Days of Ur Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1990
Балалар үшін суреттелген кітаптар
Он бірінші қозы Machbarot Lesifrut Publishing, 1943; жаңа басылымдар Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1973, 2005
Достық әндер кітабы Machbarot Lesifrut, 1958
Пазл кітабы Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1971
Балаларға Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1972
Ог Басанның патшасы Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1975, жаңа басылым 2011
Балаларға арналған ұйқастар Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1976; жаңа басылым 2002
Қандай ғажайып! Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1983
Кішкентай Чирик туралы әңгіме Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 2003
Соңғы Пі туралы әңгіме Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 2000
Бәрі Ханукада болды Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 2001
The Singing Book of Friendship Machbarot Lesifrut, 1958
The Puzzle Book Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1971
To Children Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1972
Og King of Bashan Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1975, new edition 2011
Rhymes for children Hakibbutz Hameuchad Publishing House, ;1976 new edition 2002
What a Wonder Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1983
A Tale of a Small Chirik Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 2003
A Tale of a Final Pe Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 2000
It All Happened at Hannuka Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 2001
Әндер
Махаббат өлеңдері Хакиббұтц Хамеушад баспасы, 1998
Тель-Авив серенадасы Хакиббұтц Хамеушад баспасы, 1999
Екі рет қоңырау шалу керек Хакиббұтц Хамеушад баспасы, Израиль радио хабар тарату органы, 2002
Tel Aviv Serenade Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1999
You Should Ring Twice Hakibbutz Hameuchad Publishing House, Israel Broadcasting Authority , 2002
Сатиралық
Соңғы маска Маариф, 1968 жыл.
Шығарма емес
Бұрылыстан шығу Хакиббуц Хамеушад баспасы, 1971
Үшбұрышты жіп Хакиббуц Хамеушад баспасы, 1971
Альтерманның жазбалары [А том] Хакиббуц Хамеушад баспасы, Тель-Авив университетінің Еврей әдебиеті жөніндегі Кац зерттеу институтымен бірлесе, 1977
Кішкентай Тель-Авив Хакиббуц Хамеушад баспасы, 1979
Альтерманның жазбалары [Б том] Хакиббуц Хамеушад баспасы және Мосад Альтерман, 1979
Альтерманның жазбалары [С том] Хакиббуц Хамеушад баспасы және Мосад Альтерман, 1981
Ақын мен мемлекет қайраткері арасында Хакиббуц Хамеушад баспасы, 1981, толықтырылған басылым. Хакиббуц Хамеушад баспасы, Мосад Альтерман, 1986
Альтерманның жазбалары [D том] Хакиббуц Хамеушад баспасы, 1986
Екі жол Хакиббуц Хамеушад баспасы, Мосад Альтерман, 1989
Эсселер мен мақалалар Хакиббуц Хамеушад баспасы, 2019
The Triangular Thread Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1971
The Alterman Notebooks [Vol A] Hakibbutz Hameuchad Publishing House together with Katz Research Institute for Hebrew Literature, Tel Aviv University, 1977
Little Tel Aviv Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1979
The Alterman Notebooks [Vol B] Hakibbutz Hameuchad Publishing House and Mosad Alterman, 1979
The Alterman Notebooks [Vol C] Hakibbutz Hameuchad Publishing House and Mosad Alterman, 1981
Between the Poet and the Statesman Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1981, ext. ed. Hakibbutz Hameuchad Publishing House, Mosad Alterman, 1986
The Alterman Notebooks [Vol D] Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 1986
Both Roads Hakibbutz Hameuchad Publishing House, Mosad Alterman, 1989
Essays and Articles Hakibbutz Hameuchad Publishing House, 2019