Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ReserVec – 1950 жылдардың аяғында Ferranti Canada компаниясы Trans Canada Airlines (TCA, қазіргі Air Canada) үшін жасаған компьютерлік брондау жүйесі. Бұл, әлемдегі алғашқы осындай жүйе болып есептеледі және АҚШ-тағы SABRE жүйесінен шамамен екі жыл бұрын жасалған. Ferranti компаниясы жүйенің басқа әуе компаниялары да пайдаланатынына үміттенгенімен, одан әрі сату орын алмады және жүйенің әзірлеу жұмыстары тоқтатылды. Транзисторлық схемалардың маңызды бөлігі Ferranti Packard 6000 компьютерінде тиімді пайдаланылды, ол кейіннен Еуропада ICT 1904 ретінде кеңінен сатылымға түсті.
ReserVec was a computerized reservation system developed by Ferranti Canada for Trans Canada Airlines (TCA, today's Air Canada) in the late 1950s. It appears to be the first such system ever developed, predating the more famous SABRE system in the United States by about two years. Although Ferranti had high hopes that the system would be used by other airlines, no further sales were forthcoming and development of the system ended. Major portions of the transistor based circuit design were put to good use in the Ferranti Packard 6000 computer, which would later go on to see major sales in Europe as the ICT 1904.
Өмірбаян
1950 жылдардың басында әуе тасымал индустриясы қарқынды өсімге ұшырады. Бір бронь жасауға кететін уақыт – 90 минуттан астам – маңызды шектеуші фактор болып табылды. TCA компаниясы брондаулардың әдетте Торонтодағы орталықтандырылған брондау орталығына үштен жетіге дейін қоңырау шалуды қамтитынын анықтады, онда телефон операторлары алдағы бір айға жоспарланған барлық рейстердің жағдайын үлкен тақтада қарап шығатын. Бұл мерзімнен кейін бронь жасау мүмкін болмады, сондай-ақ агент рейстің толы ма, бос па екенін ғана біле алатын. Екі орынды броньдау одан да қиын болды, операторға сол рейстің «рейс картасын» файлдағы шкафтан іздеу қажет болды. 1946 жылы American Airlines компаниясы бұл мәселені автоматтандыру арқылы шешуге бел буды, телефондық коммутациялық жүйелерге негізделген қарапайым электромеханикалық компьютер – Reservisor-ді енгізді. Reservisor-дің жаңа нұсқаларында ұшу туралы ақпаратты алдағы уақытта сақтау үшін магниттік барабан жүйелері болды. Жүйенің соңғы нұсқасы – Магнетрондық Reservisor 1956 жылы орнатылып, алдағы бір айға дейін күніне 2000 рейстің деректерін сақтай алды. Кейіннен Reservisor бірнеше әуе компанияларына, сондай-ақ қонақүй брондаулары үшін Sheraton компаниясына және тауар-материалдық есепке алу үшін Goodyear компаниясына сатылды.
In the early 1950s the airline industry was undergoing explosive growth. A serious limiting factor was the time taken to make a single booking, which could take upwards of 90 minutes in total. TCA found their bookings typically involved between three and seven calls to the centralized booking centre in Toronto, where telephone operators would scan flight status displayed on a huge board showing all scheduled flights one month into the future. Bookings past that time could not be made, nor could an agent reliably know anything other than if the flight was full or not – to book two seats was much more complex, requiring the operator to find the "flight card" for that flight in a filing cabinet. In 1946 American Airlines decided to tackle this problem through automation, introducing the Reservisor, a simple electromechanical computer based on telephone switching systems. Newer versions of the Reservisor included magnetic drum systems for storing flight information further into the future. The ultimate version of the system, the Magnetronic Reservisor, was installed in 1956 and could store data for 2,000 flights a day up to one month into the future. Reservisors were later sold to a number of airlines, as well as Sheraton for hotel bookings, and Goodyear for inventory control.
ТСА эксперименттері
TCA Резервизер туралы хабардар болған, бірақ оның сақталатын ақпарат көлемі бойынша шектеулі мүмкіндіктері және тіпті сәтсіздік деңгейінің жоғары болуы оларды әсер қалдырмады. Сонымен қатар, Резервизер брондау жүйесінің жұмыс істеу тәсілін де өзгерткен жоқ: билет сатушылар әлі де орталық брондау қызметіне қоңырау шалып, сұрақтарына жауап алу үшін (көбінесе делдал арқылы) Резервизер операторымен сөйлесуге мәжбүр болды. TCA байланыс инженерлерінің бірі Лайман Ричардсоннан брондау мәселесін зерттеуді сұрады, ол тез арада компьютерлік шешімнің ғана қарастырылуға лайық екеніне келді. Содан кейін TCA Торонто университетінің FERUT компьютерінде прототиптік жүйе құруға келісімге келді, бұл 1952 жылы Ұлыбританияның ядролық қару зертханалары бюджетті қысқарту салдарынан одан бас тартуға мәжбүр болған Манчестер Mark 1 компьютері еді. FERUT негізіндегі жүйе 1953 жылы көрсетілді және жақсы нәтижелер берді; бағдарламаланған логика және деректерді сақтау/құрастыру жақсы жұмыс істесе де, кіріс/шығыс жүйесі күрделі мәселе тудырып, механикалық Резервизерден ешқандай артықшылық бермеді. Бұдан әрі, Ferut вакуумдық түтіктерге негізделгендіктен, Резервизерден сенімді емес еді, бұл экспериментке дейін TCA-ның басты алаңы болды. Ричардсон негізгі идеяның дұрыс екеніне сенімді болды және екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Монреальге көшіп келгенде радар саласында танымал Роберт Уотсон Уотт құрған консалтингтік фирма Adalia Ltd. аясында университеттің есептеу орталығының бірнеше инженерлерімен команда құрды. Олар жаңа құрылған Ferranti Canada компаниясының электроника тобымен байланысқа түсті, олар кіріс/шығыс және сенімділік мәселелерін шешуге қабілетті екендерін сезінді. Ferranti арнайы перфокарта жүйесін қолданатын «транзакторы» (терминал) ұсынды. Билет сату кеңселеріндегі брондау агенттері әртүрлі таңдауларды белгілеу үшін карталарды қарындашпен сызып, содан кейін оны транзакторына енгізді, ол сызықтарды оқып, картаның жиегіне осы кодтарды перфорациялады. Карталар кез келген операторлардан жиналып, әдеттегі карта оқығышқа берілді, ол оларды телефон желілері арқылы «жоғары жылдамдықпен» тікелей орталық брондау компьютеріне жіберді. Компьютер транзисторлық логиканы пайдаланып құрастырылды, бұл түтіктердің жануына байланысты тоқтау уақытын болдырмады. Мұндай жүйе алғаш рет Ferranti компаниясының Канада Әскери-теңіз күштері үшін салған DATAR жүйесінің сенімділігін арттыру мақсатымен ұсынылған және олар оның тиімділігіне сенімді болды. TCA қызығушылық танытып, алты прототиптік транзакторын құру үшін 75 000 доллар бөлді. 1957 жылы олар телефон желілері арқылы FERUT-қа қосылып, эксперименттік брондау бағдарламасы қайта іске қосылды. Демонстрация толыққанды сәтті аяқталды; пайдаланушылар сұраныстарын жылдам жіберуге мүмкіндік алды және Ferut рейстерді брондау, өзгерту, сұрау және тоқтату мүмкіндігін Резервизерге қарағанда едәуір жылдамдықпен орындады.
TCA was aware of the Reservisor, but was unimpressed by its limited capabilities in terms of information it could store, and even more by the failure rate, which was essentially "constant". Nor did the Reservisor really change the way the reservations system worked; ticket agents still had to call central booking and talk (typically through an intermediary) to a Reservisor operator to answer queries. TCA asked one of their communications engineers, Lyman Richardson, to study the booking problem, and he quickly came to the opinion that a computerized solution was the only one worth studying. TCA then entered into an agreement to build a prototype system on the University of Toronto's FERUT computer, a surplus Manchester Mark 1 computer they had received in 1952 when the UK's nuclear weapons laboratories had to abandon it after budget cuts. The FERUT based system was demonstrated in 1953 and was a qualified success; while the programmed logic and data storage/retrieval worked well, input/output was a serious bottleneck that seemed to make the system no better than the mechanical Reservisor. Furthermore, the Ferut was vacuum tube based, and thus no more reliable than the Reservisor, TCA's major concern prior to the experiment. Richardson was convinced that the basic concept was sound, and formed a team of him and several engineers from the university's Computation Center, operating under the aegis of Adalia Ltd., a consulting firm set up by Robert Watson Watt of radar fame when he moved to Montreal at the end of World War II. They became involved with the newly forming electronics group at Ferranti Canada, who felt they had a solution to the input/output and reliability problems. Ferranti proposed a "transactor" (terminal) that used a custom punched card system. Booking agents at the ticketing offices marked the cards with a pencil to select various checkboxes, then inserted it into the transactor which read the marks and punched those codes onto the edge of the card. Cards would then be collected from any number of operators and fed into a normal card reader, which would read them over telephone lines at "high speed" directly into the central booking computer. The computer would be built using transistor based logic, thereby eliminating downtime due to tube burnout. Such a system had first been proposed in order to improve the reliability of the DATAR system Ferranti had built for the Canadian Navy, and they were convinced of its practicality. TCA was interested and provided $75,000 for the construction of six prototype transactors. In 1957 these were attached to FERUT over telephone lines and the experimental booking program run again. The demonstration was a complete success; users could quickly feed in requests and Ferut was able to book, change, query and cancel flights at speeds that made the Reservisor look terribly slow.
Қатысу
Кейбір қосымша даму және жоспарлау жұмыстары жүргізілді, бірақ 1959 жылы TCA 2 миллион долларға (2000 жылы 12 миллион доллар) 350 транзакциялық құрылғыдан тұратын және оларды орналастыру үшін қажетті барлық байланыс жабдықтарын қамтитын жүйеге келісім жасады. Ferranti сондай-ақ IBM де қарастырылған болатын, бірақ компьютерлік жүйе бойынша келісімшартты жеңіп алды. Жаңа машина 25 биттік сөз негізінде құрылған, оның 1 біті теңдік тексеруіне, ал 24 біті деректерге арналған, сондай-ақ 4,096 сөздік негізгі жадымен жабдықталған, кейіннен 8,192 сөзге дейін кеңейтілді. Жадыны бес магниттік барабан (оның бірі қосалқы) құрады, әрқайсысы 32,768 25 биттік сөздерді сақтады, сонымен қатар алты магниттік лента құрылғысы болды. Жай жүктеме теңгеру бағдарламалық жасақтамасы сұрауларды екі процессорға – Кастор мен Полюксқа – бағыттап, осылайша компьютердің толық жүйесі Гемини болып аталды. 1960 жылдың соңында жүйеге атау беру үшін TCA ішінде өткізілген сайыс нәтижесінде жүйе "ReserVec for Reservations Electronically Controlled" деп аталды. Транзакциялық құрылғыларды орнату 1961 жылдың сәуірінде басталды, ал Торонтодағы брондау кеңсесінде компьютерді орнату тамыз айында аяқталды. Жүйе 1961 жылдың 18 қазанында сынақтан өтті, ал келесі жыл ішінде транзакциялық құрылғылар орнатылған сайын қосымша билет сату кеңселер қосылды. 1962 жылдың тамызына қарай жүйе толыққанды жұмыс істеді, ал 1963 жылдың 24 қаңтарында қолмен жүзеге асырылатын жүйелерден ReserVec жүйесіне көшу аяқталды. ReserVec-ті пайдалану брондау кеңсесіндегі қызметкерлер санын 230-дан 90-ға дейін азайтты және бұрын операторларға қосылу үшін қажет болған мыңдаған телефон желілерін сатуға мүмкіндік берді. Сұраудан жауап алу уақыты бір секундқа дейін қысқаруы мүмкін, бірақ жүктеме кезінде ең нашар жағдайда екі секундқа дейін ұзарады. Жүйе жалпы секундына 10 транзакцияны өңдей алатын. Бұл жүйені American Airlines компаниясы шамамен бір уақытта қолданған SABRE жүйесімен салыстыру қызықты. SABRE 1953 жылы тәжірибелік жоба ретінде басталып, 1957 жылы ресми келісімшартқа қол қойылды. Жүйе алғаш рет 1960 жылы іске қосылды және 1964 жылдың желтоқсанында брондау функцияларын өз мойнына алды. Осылайша, екі жоба да бір уақытта басталғанмен, ReserVec екі жылға ертерек аяқталды. ReserVec 4 миллион долларға тұрса, SABRE одан 10 есе қымбатқа түсті. Сонымен қатар, SABRE процессоры 10 есе жылдам болғанымен, ReserVec күніне 80 000-100 000 транзакцияны ең көп дегенде екі секундтық кешігумен өңдеді, ал SABRE тек 26 000 транзакцияны үш секундқа дейін кешігумен өңдеді. Алайда, SABRE-ден айырмашылығы, ReserVec жолаушылар туралы ақпаратты сақтамады, оны қолмен өңдеу қажет болды. Осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін TCA "Pioneer" деп аталатын екінші жүйені қосты, ол ReserVec-тің үш әріпті жолаушы кодтарын Burroughs D 82 компьютерінде (алғашқыда АҚШ әскери мақсаттар үшін жасалған) сақталған жолаушылар туралы толық деректермен байланыстыра алды. Pioneer жүйелері тек Торонто мен Монреаль кеңселерде орнатылды, ал кіші кеңселер пайдаланушы туралы ақпаратты сақтау үшін қағаз жүйесін пайдалануды жалғастырды. ReserVec тоғыз жыл бойы TCA-ның барлық брондауларын жүзеге асырды, орташа есеппен жылына 120 секундқа тоқтады. Алғашында күніне 60 000 транзакцияны өңдеуге арналған, ол алғаш іске қосылғанда 80 000-100 000 транзакцияны, ал 1970 жылға қарай 600 000-нан астам транзакцияны өңдеді. Кейіннен ReserVec I деп аталған жүйе 1970 жылдың соңында Univac негізіндегі жаңа ReserVec II жүйесімен алмастырылды, ол перфокарталарды алмастырған шағын компьютерлік терминалдарды қамтыды.
There was some further development and planning, but in 1959 TCA placed a $2 million ($12 million in year 2000 dollars) contract for a deployment system consisting of 350 transactors and all the communications equipment to support them in the field. Ferranti also won the contract for the computer system, although IBM had also been considered. The new machine was based on a 25 bit word, using one bit for parity checking and 24 bits for data, and was equipped with 4,096 words of core memory, later expanded to 8,192 words. Storage consisted of five magnetic drums (one was a spare) with 32,768 25 bit words each, and six tape units. Simple load balancing software routed requests across two CPUs, known as Castor and Pollux, the computer as a whole thus becoming Gemini. An internal TCA contest in late 1960 to name the system as a whole resulted in ReserVec for Reservations Electronically Controlled. Installation of the transactors started in April 1961, followed by the computer in the Toronto booking office in August. The system was brought up for testing on October 18, 1961, connecting additional ticketing offices as the transactors were installed over the next year. By August 1962 the system was complete, and the switch over from the manual systems to ReserVec was completed on January 24, 1963. Use of ReserVec reduced the head count at the booking office from 230 to 90, and allowed for the sale of thousands of telephone lines formerly needed to reach the human operators. Total turnaround from request to response could be as short as a second, although under load it might drop to two seconds at the worst. The system as a whole could process 10 transactions per second. It is interesting to compare the system with SABRE, being deployed at about the same time by American Airlines. SABRE was first started as an experimental effort in 1953, and a formal development contract signed in 1957. The system was first turned on in 1960, and took over booking functions in December 1964. So while the two projects started at the same time, ReserVec was completed almost two years earlier. While the ReserVec cost $4 million, SABRE was ten times that. Equally interesting is that while the SABRE CPU was about ten times faster, ReserVec handled 80 100,000 transactions a day with a maximum two second delay, while SABRE handled only 26,000 with delays of up to three seconds. Unlike SABRE, however, ReserVec did not store passenger information, which had to be processed manually. In order to address this need, TCA added a second system known as Pioneer, which could link ReserVec's three letter passenger codes with the full passenger records held on a Burroughs D 82 computer (originally designed for US military use). Pioneers were installed only in the Toronto and Montreal offices, smaller offices continued using paper records for user info. ReserVec ran all of TCA's reservations for nine years, with an average downtime of only 120 seconds a year. Originally designed for only 60,000 transactions a day, it was already processing 80 to 100,000 when it was first turned on, and over 600,000 by 1970. Retroactively named ReserVec I, the system was finally replaced at the end of 1970 by a new Univac based system known as ReserVec II, which featured small computer terminals replacing the punched card systems.
Өте жақсы сатылым
Ферранти, енді Ферранти Паккард ретінде, машинаны басқа әуе компанияларына өзгеріссіз сатуға тырысты. АҚШ нарығы IBM және Univac компаниялары толыққанды бақылауда ұстағандай көрінді, бірақ Еуропада мұндай жүйе болған жоқ, онда бірнеше әуе компаниялары АҚШ-тағы жаңалықтарды қызығушылықпен қадағалап отырды. Gemini-ді Феррантидің Ұлыбританиядағы сату бөлімі Еуропаға тікелей сата алатын еді. Бірақ, Ұлыбританиядағы бас кеңсе өз шешімін бастапқыдан құруға бейімделді. Нәтижесінде, Ұлыбритания жүйесі ешқашан іске қосылмады; Ферранти жылдар бойы залалға ұшырағаннан кейін компьютерлік бөлімінің барлығын сатуды шешкен кезде ол әлі де дамырылып жатты. Дегенмен, еңбек бекер кеткен жоқ. Инженерлік команда Канадалық басшылықты мейнфрейм нарығының төменгі сегментіне арналған бизнес-компьютерді дамытуға көндірді. Олар ReserVec жүйесін қосымша жабдықтармен кеңейтіп, көп тапсырмалылықты тікелей қолдауға мүмкіндік берді, сондай-ақ жүйенің модулдігін арттыру үшін түрлі өзгерістер енгізді, бұл оны пайдаланушылардың кең ауқымы үшін тартымды етті. Жаңа Ferranti Packard 6000 сатылымы басталғанда, Ұлыбританиядағы бас кеңсе жобаны Ұлыбританиядағы компьютерлік бөлімдерін сату кезінде келісімді жақсарту үшін пайдаланды, осылайша жобаны өндірісті жүзеге асырған ICT компаниясына тапсырды. Бұл Канадалық қызметкерлердің наразылығын тудырды, олардың көпшілігі жұмыстан кетіп қалды. FP 6000, ICT 1904 болып өтті, ол 1960 және 70-жылдары 3000-нан астам сатылған ұқсас машиналардың бірі еді.
Ferranti, now as Ferranti Packard, tried to sell the machine as is to other airlines. The United States market seemed to be entirely wrapped up by IBM and Univac, but there was no comparable system in Europe, where a number of airlines were looking at the U. S. developments with interest. Gemini could be sold directly into Europe by Ferranti's existing UK based sales force. Instead, the UK headquarters decided to build their own solution from scratch. In the end, the UK system would never be delivered; it was still being developed when Ferranti decided to sell off their entire computer division after years of losses. Nevertheless, the work did not go to waste. The engineering team convinced Canadian management to support the development of a business computer aimed at the low end of the mainframe market. They expanded the ReserVec system with additional hardware to directly support multitasking and various changes to make the system highly modular, making it more attractive to a wider variety of users. Sales of the new Ferranti Packard 6000 were just starting when the UK headquarters used the design to sweeten the deal when selling off their UK computer divisions, handing the design to the ICT who took over production. This was much to the chagrin of the Canadian staff, most of whom quit. The FP 6000 became the ICT 1904, one of a line of similar machines which sold over 3,000 during the 1960s and 70s.