Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стефан Бранкович (шамамен 1417 – 9 қазан 1476), тарихнамада Стефан Соқыр (Стефан Слепи) деп белгілі, 1458 және 1459 жылдар аралығында Сербия деспоттығының деспоты (билеушісі) болды, Бранкович әулетінің мүшесі еді.
Stefan Branković (; c. 1417 – 9 October 1476), also known in historiography as Stefan the Blind (Стефан Слепи), was briefly the despot (ruler) of the Serbian Despotate between 1458 and 1459, member of the Branković dynasty.
Отбасы
Стефан мен оның туыстары Dell'Imperadori Constantinopolitani (бұл еңбек Трент кеңесінің бас хатшысы Анджело Массареллидің қағаздарында табылғандықтан «Массарелли қолжазбасы» деп те аталады) атты қолжазбада есімдері тізілген. Бұл қолжазба оны Джурад Бранкович пен Эйрен Кантакұзеннің ұлы деп көрсетеді. Д. М. Николь (1994) Джурадтың анасы кім екеніне күмән келтіріп, оның Трапезундтың IV Иоанның қызымен бұрын үйленген болуы мүмкін екенін айтады. Алайда, оның теориясы ешқандай дереккөз көрсетпеді және IV Иоанның 1395-1417 жылдар аралығында туғанын ескермеді. Оның 1410 жылдары әже болуы екіталай. 1429 жылдың 11 қыркүйегінде Джурад Афон тауындағы Эсфигмен монастырына сыйлық жасады. Осы құжатта оның әйелі Ирен мен бес баласының есімдері көрсетілген. Массарелли қолжазбасында да Джурад пен Эйреннің осы бес баласының есімдері айтылады. Басқа шежірелерде алтыншы бала, Тодор Бранкович туралы да мәлімдеме бар. Ол жас кезінде қайтыс болғандықтан, әлдеқанда бауырларымен бірге тізілмеген болуы мүмкін. Массарелли құжатындағы ең үлкен бала Гргюр Бранкович. 1429 жылғы құжатта ол деспот атағымен таныстырылады. Гргюр Бранкович әулетіне қатысты Оңтүстік Сербияның губернаторы болып тағайындалды. Ол 1439 жылы Осман империясының II Мурад ханмен тағайындалған. 1441 жылдың сәуір айында Гргюр Мурадқа қарсы қастандық жасады деген айып тағылып, губернаторлық қызметінен алынды. Ол Амасияда түрмеге қамалып, 1441 жылдың 8 мамырында соқыр етілді. Гргюр «неміс» деген монахтық есіммен монастырға кешіп кетті. Финаның сөзіне сүйенсек, Гргюр 1458 жылы Сербия тағының бос орнына өзінің немесе ұлының талапкер екенін мәлімдеп қайта пайда болды. Массарелли қолжазбасында Гргюрдің отбасы құрмағаны айтылған. Кейінгі шежірелерде оның әйелі «Елизавета» деп аталады. Гргюрдің ұлы Вук Грюревич кейін Сербияның титулды деспоты болды (1471-1485). Ол заңды емес бала болуы мүмкін. Массарелли Стефанның үлкен әпкесі Мара Бранковичті де есімдері тізіліпті. Ол II Мурадтың әйелдерінің бірі болды. Стефан үшінші болып тізілген. Оның кіші әпкесі Кантакузина, анасының тегінің латынша нұсқасы. Кейінгі шежірелерде оның есімі Катарина деп берілген. Ол Цельенің II Ульрихына үйленді. Тізімдегі соңғы және ең кіші бала – Лазар Бранкович, әкесінің мұрагері.
Stefan and his relations are named in Dell'Imperadori Constantinopolitani (also known as the "Massarelli manuscript" after the work was found in papers of Angelo Massarelli, the general secretary of the Council of Trent), a manuscript held in the Vatican Library. This manuscript names him a son of Đurađ Branković and Eirene Kantakouzene. D. M. Nicol (1994) questioned his maternity, suggesting Đurađ had a prior marriage to a daughter of John IV of Trebizond. However his theory presented no sources and failed to take into account that John IV was born between 1395 and 1417. He would be unlikely to be a grandparent by the 1410s. On 11 September 1429, Đurađ made a donation to Esphigmenou Monastery at Mount Athos. The charter for the document names his wife Irene and five children. The Masarelli manuscript also names the same five children of Đurađ and Eirene. Other genealogies mention a sixth child, Todor Branković. He could be a child who died young and thus not listed with his siblings. The oldest sibling listed in the Massarelli document was Grgur Branković. The 1429 document mentions him with the title of Despot. Grgur was appointed governor of territories of southern Serbia associated to the House of Branković. He was reportedly appointed by Murad II of the Ottoman Empire in 1439. In April 1441, Grgur was accused of plotting against Murad and his governorship terminated. He was imprisoned in Amasya and blinded on 8 May 1441. Grgur retired to a monastery under the monastic name "German". According to Fine, Grgur resurfaced in 1458, claiming the succession of the vacant throne of Serbia for himself or his son. The Massarelli manuscript mentioned Grgur as unwed. Later genealogies name his wife as "Jelisaveta". Vuk Grgurević, a son of Grgur, was later a titular Serbian despot (1471–1485). He was possibly an illegitimate. The Massarelli next names an older sister of Stefan, Mara Branković. She was one of the wives of Murad II. Stefan himself is listed third. His younger sister is listed as Cantacuzina, the Latinized version of their mother's last name. Later genealogies give her name as Katarina. She married Ulrich II of Celje. The last and youngest sibling listed was Lazar Branković, successor to their father.
Билік
Никольдің айтуынша, Стефан Венеция Республикасының азаматы болған. Ол 1441 жылы ағасы Гргүрмен бірге көзінен айырылды. Екі бауыр да әкелерінің мұрагерлері ретінде қарастырылмаған секілді. Олар тек 1458 жылы таққа талап етуге мүмкіндік алды, себебі Лазардың қазасы оларды Бранковичтер әулетінің жалғыз еркек өкілдері қалдырды. Файнның сөзінше, Стефан Лазардың жесірі Елена Палеологпен ынтымақтасып, тақты қорғады. Ол Морея деспоты Томас Палеолог пен Ахая княздығының Екатерина Закариясының қызы еді. Бірақ Елена өзінің қыздарының біреуін Босния князі Стьепан Томашевичке үйлендірді. Осылайша ол күйеуінің таққа отыруын қамтамасыз етті. Венгрияның Матиас Корвинусы мен Босния патшасы, сонымен қатар Томашевичтің әкесі Стефан Томаш Котроманич 1459 жылдың 8 сәуірінде Стефанды тақтан түсірді. Олар оның орнына Стьепан Томашевичті таққа отырғызды. 1459 жылдың соңында Стефан туған-туыстары бар Албанияға сапар шегуге шешім қабылдады. 1460 жылдың ортасында ол Албанияға сапар жасап, 1460 жылдың қараша айында Ангелина Арианит Комнениге үйленді. Ангелина Скандербегке үйленген Дониканың әпкесі еді. Скандербег Стефан Бранковичке белгісіз жерді иелік ретінде берді. 1461 жылдың басында Стефан Бранкович Скандербегтің жазбаша ұсынысымен Италияға барып қайтты. Сербия деспоттығы Осман империясына қарағанда, Стефанның ұлы Иован серб босқындарын Венгрия Корольдігіне жетектеп әкелді. Сол жерде Иован Сербия деспоты ретінде мойындалды, ал оның билігі Райцен деп аталды.
According to Nicol, Stefan had become a citizen of the Republic of Venice. He was blinded alongside his brother Grgur in 1441. Both blind brothers seem to have been omitted from considerations as possible heirs to their father. They could only claim the throne in 1458, since the death of Lazar left them the only male representatives of the Branković. According to Fine, Stefan secured the throne by co operating with his sister in law Helena Palaiologina, widow of Lazar. She was a daughter of Thomas Palaiologos, Despot of the Morea, and Catherine Zaccaria of the Principality of Achaea. Helena however arranged the marriage of one of her daughters to Stjepan Tomašević, prince of Bosnia. She thus managed to secure the throne for her new son in law. Matthias Corvinus of Hungary and Stjepan Tomaš Kotromanić, King of Bosnia and father of Tomašević, dethroned Stefan on April 8, 1459. They enthroned Stjepan Tomašević as his replacement. At the end of 1459 Stefan decided to travel to Albania, where he had relatives. In mid 1460 he travelled to Albania where he married Angelina Arianit Komneni in November 1460. Angelina was the sister of Donika, who married Skanderbeg. Skanderbeg gave to Stefan Branković an unknown estate as appanage. At the beginning of 1461 Stefan Branković went to Italy with Skanderbeg's written recommendation. When Serbian Despotate had been lost to Ottomans, Stefan's son Jovan led Serbian refugees to the Kingdom of Hungary. There Jovan was finally recognized as Serbian Despot, with a principality called Raitzen.
Неке және балалар
1461 жылы Стефан Албандық воевода Шкодер мен Дуррес қалаларының қызы Анжелина Арианит Комненге үйленді. Олардың төрт немесе бес баласы болды:
In 1461, Stefan married Angjelina Arianit Komneni, daughter of Albanian voivode of Shkodër and Durrës, Gjergj Arianit Komneni. They had four or five children:
Жован (10 желтоқсан 1502 жылы қайтыс болды). Алғаш рет Массарелли қолжазбасында есімдері тілге алынған. Венгрия Корольдігінің Райцен аймағының титулды деспоты. Елена Яксичке үйленді. 1502 жылғы картада ол "Елена, Сербия деспотиссасы" деп көрсетілген. Жорже (18 қаңтар 1516 жылы қайтыс болды). Массарелли қолжазбасында екінші рет есімдері тілге алынған. Венгрия Корольдігінің Райцен аймағының титулды деспоты. Агильбертоның қызы Изабелла дель Бальцоға үйленді. Кейіннен "Максим" деген монах есімімен зейнеткерлікке шықты. 1508 жылдан 1521 жылға дейін Унгро-Валахия митрополиті қызметін атқарды. Сонымен қатар, ол Белград архиепископы атағын да иеленді. Айрин. Массарелли қолжазбасында үшінші рет есімдері тілге алынған. Жасынан қаза болған деп есептеледі. Мария (27 тамыз 1495 жылы қайтыс болды). Массарелли қолжазбасында төртінші және соңғы рет есімдері тілге алынған. Монферрат графы Бонифаций III-ке (1424–1494, билік еткен жылдары 1483–1494) үйленді. Милица (30 қаңтар 1554 жылы қайтыс болды). Массарелли қолжазбасында тілге алынбаған, тек кейінгі шежірелерде кездеседі. Валахия князі Неаго Басарабқа үйленді.
Jovan (d. 10 December 1502). Mentioned first in the Massarelli manuscript. Titular despot of the area of Raitzen, Kingdom of Hungary. Married Jelena Jaksić. She is mentioned as "Helena, Serbiæ despotissa" in a charted dated to 1502. Đorđe (d. 18 January 1516). Mentioned second in the Massarelli manuscript. Titular despot of the area of Raitzen, Kingdom of Hungary. Married Isabella del Balzo, daughter of Agilberto, Duke of Nardò. Later retired as a monk under the monastic name "Maxim". Resurfaced as Metropolitan of Ungro Wallachia from 1508 to 1521. He also held the title of Archbishop of Belgrade. Irene. Mentioned third in the Massarelli manuscript. Considered to have died young. Marija (died 27 August 1495). Mentioned fourth and last in the Massarelli manuscript. Married Boniface III, Marquess of Montferrat (1424–1494, reign 1483–1494). Milica (died 30 January 1554). Not listed in the Massarelli manuscript, only later genealogies. Married Neagoe Basarab, Prince of Wallachia.
Мұра
Серб Православие шіркеуі оны "Соқыр Стефан Әулие" деп қадір тұтады.
He is venerated as a Saint Stefan the Blind by the Serbian Orthodox Church.