Кіріспе

Австралиялық футболдағы командалық позиция

Қосалқы ойыншылар (немесе, көбінесе айтылатынындай, құрама немесе қосалқы құрама) – Австралиялық футболдағы командалық позиция, бұл позицияда ойынға қатысатын командаға іліккен, бірақ қазіргі уақытта алаңда ойнамайтын ойыншылар болады.

АФЛ

2023 жылғы маусымнан бастап, AFL деңгейінде әр командаға төрт қосалқы ойыншы және ойын барысында ең көп дегенде жетпіс бес ойыншыны алмастыруға рұқсат беріледі; ойыншылардың жеке алмастырылу санына шектеу жоқ, ал алмастыру ойын барысында, тіпті ойын кезінде кез келген уақытта жүзеге асырылуы мүмкін. Бұған қоса, бесінші қосалқы ойыншы резервтік ойыншы ретінде белгіленеді, ол тек ойыншыны толығымен алмастыру үшін ғана алаңға шығуға құқылы. Ойын басталар алдында 90 минут бұрын ұсынылатын команда тізімінде қосалқылар тізімінде және резервтік ойыншы ретінде көрсетілген ойыншылар, бастапқыда қосалқылар тізімінде болуы керек, бірақ жаттықтырушы қаласа, оларды дереу алмастыруға болады.

Басқа лигалар

Ауысу ережелері барлық лигаларда біркелкі емес. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, ірі мемлекеттік лигаларда келесі ауысу санына рұқсат беріледі: Оңтүстік Австралия Ұлттық футбол лигасы: үш ауысушы ойыншы, командаға ойын барысында ең көп елу ауысу. Виктория футбол лигасы: бес ауысушы ойыншы. AFL әйелдер лигасында, ерлер лигасының 18 ойыншысына қарағанда әр командада 16 ойыншы бар, 2023 жылдан бастап бес ауысушы ойыншыға және ойын барысында 60 ауысуға рұқсат етіледі. 2023 жылға дейін команданың бір ойында жасауына болатын ауысу санына шектеу қойылмаған. Әйелдер лигасының операторы AFL, бұл лига оңтүстік жазында ерлер лигасының маусымнан тыс кезеңінде өткізілетіндіктен, ауысу санына шектеу қоймауға шешім қабылдады. Өкілдік командалар (мысалы, штаттар арнайы командалары), жаттығу және көрсету матчтары көбінесе алты немесе сегіз ойыншыдан тұратын кеңейтілген ауысу төбешігін қамтиды.

Орналастырғыш заттар

Спорт тарихының әр түрлі кезеңдерінде алмастырушы ойыншылар (оларды резервтер деп те атайды) болды, олардың функциясы ойынға қосылатын ойыншылардан өзгеше болды. Ойынды алмастырушы ретінде бастаған ойыншы басқа ойыншы алмастырылғанша ойынға қатыса алмайды, ал алмастырылған ойыншы алаңнан мұрағатталған түрде кетеді. Алмастыру ережесі көп жылдар бойы қарсылыққа ұшырады, 1910 және 1920 жылдары командаға тек жарақат алған жағдайда ғана ойыншыны алмастыруға рұқсат етілуі керек деген пікір басым болды, бірақ тактикалық алмастыру жасаған командаға қарсы шешім қабылдаудың практикалық жолы болмады. Австралия Ұлттық Футбол Кеңесі 1930 жылғы маусымда «он тоғызыншы ойыншы» деп аталған бір алмастырушыны енгізді, бұл алмастыру жарақат немесе тактикалық себептермен қолданылуына ешқандай шектеу қоймады. 1946 жылы екінші алмастырушы, «жиырмасыншы ойыншы» енгізілді, ал 1970 жылдары алмастырулар ойынға қосылатын ойыншылармен алмастырылды. 2011 жылдан бері AFL-де алмастыру-алмастырудың гибридтік жүйесі жиі қолданылады. 2011 және 2015 жылдар аралығында үш ойынға қосылатын ойыншы және бір алмастырушы болды; осы ережелерге сәйкес, алмастырушы белсендірілгенше жасыл желет киюге міндетті болды, ал ойыннан шығарылған ойыншы қызыл желет киді. 2016 және 2020 жылдар аралығында алмастырушылар болған жоқ. 2021 жылы нағыз медициналық алмастыру енгізілді, бұл алғаш рет алмастыруды тек медициналық себептермен пайдалануға ресми шектеу қойды; AFL медициналық қызметкерінің рұқсаты болмаса, медициналық алмастыру үшін ауыстырылған ойыншы кем дегенде он екі күннен кейін қайта ойнауға құқығы жоқ еді; бұл ереже тек 2021 және 2022 жылдары сақталды, содан кейін бұл позиция тактикалық немесе медициналық себептермен пайдалануға болатын жалпы алмастырушыға қайтарылды.

Ауыспалы протокол

Ауысу орындықтарының алдында ауысу аймағы (кейде ауысу қақпасы деп аталады) орналасқан. Бұл екі команданың орындықтары арасында шамамен ортада орналасқан, шекара сызығының 15 метрлік бөлігі. Барлық ойыншылар ауысқан кезде осы аймақ арқылы алаңға кіруі және шығуы тиіс. Аймақ шекара сызығында шекараға перпендикуляр екі қысқа сызықпен, кейде қисық ұшымен белгіленеді. Осы аймақтан тыс жерде ауысып жатқан ойыншыға ойынның қалған бөлігіне оралуға рұқсат етілмейді. Егер ойыншы таспамен алаңнан шығарылса, оған медициналық көмек алу үшін ауысу бөлмелеріне ең тікелей жолмен баруға рұқсат етіледі және кейін ойынға оралуға да мүмкіндігі бар. Алайда, таспамен кеткен жағдайда, ойыншы қайта оралғанға дейін 20 минут (бір ережелік тоқсанның ұзақтығы) күтуі керек. Егер таспа жерге түсірілсе, бірақ ойыншы оны пайдаланбаса, ол да 20 минут күтуі керек. Лига ережелерінде матчтан кейінгі бейне шолуда, алаңда тым көп ойыншы болған жағдайды анықтап, айыппұл салуға (мүмкін матч нәтижесін өзгертуге) мүмкіндік қарастырылған, бірақ матч барысында ойыншылардың санын есептеу жүргізілмеген болуы керек. Егер екі командада да ойыншылардың саны дұрыс болса, бас санайтын капитанға қарсы еркін тепкі және 50 метрлік айыппұл беріледі. Егер төреші капитанның бас сану себебінің уақытты ысырап ету болғанына сенсе, ол капитан уақытты ысырап еткені үшін ескерту алып, алаңнан қууы мүмкін (лига ережелері рұқсат етсе). 2018 жылғы ойын ережелеріне дейін, алаңда тым көп ойыншы болған жағдайда, команданың есеп кезіндегі барлық ұпайлары емес, тек бас саналған тоқсанның ұпайлары жойылатын. Егер бас сану жүргізілмесе, матчтан кейінгі шолу және нәтижелерді өзгертуге ресми рұқсат берілмеген. Бұл ауысу орындығының немесе тіпті резервтік ойыншылардың пайда болуына дейінгі заманнан бері келіп, ойын ережелеріндегі ерекшелік ретінде танылған қатаң жаза, және ондаған жылдар бойы лигалар оны қолдануға тура келмейтін сирек жағдайлардың бірі болды. Ережелер 2018 жылдың соңында екі жоғары деңгейдегі оқиғадан кейін жаңартылды. Кездейсоқтықтан, олар бір күні жеке штаттық лига финалдарында болды: 2018 жылғы SANFL жартылай финалында, лига 19 ойыншыны бірнеше маңызды соңғы тоқсан минуттарында есептемей, жеңіске жеткен Солтүстік Аделаида командасының нәтижесін өзгертуге мүмкіндік таппады; және 2018 жылғы NEAFL бас финалында (төменде сипатталған), жеңімпаз Саутпорт соңғы тоқсанның алғашқы секундтарында 19 ойыншымен алаңда болған. Соңғы жылдары алаңдағы қосымша ойыншылардың көпшілігі үзілістен кейін орынбасарларға ауысуға тиіс болған ойыншының қателігінен туындады, сондықтан ережелер команданың барлық ұпайларын жоюдан сол тоқсанның ұпайларын жоюға өзгертілді, бірақ қажет болған жағдайда қосымша жазалар қарастырылды.

Бірлескен сауда-саттық бұзушылықтары үшін қолданылатын айыппұлдар

2008 жылы 6-раундта және даулы тең түскен матч ойнады, онда ойын соңында Сидней командасы алаңда 19 ойыншымен шамамен бір минут қалды, сол уақытта «Суанс» командасы ойынды теңестіретін гол соқты. AFL ережелері бойынша, әр Сидней ойыншысына қате үшін 2500 доллар айыппұл салынса да, «Солтүстік Мельбурн» командасы ойыншылардың санын тексермегендіктен матч нәтижесі өзгертілмеді. Бұл, қазіргі кәсіби лигада шаршауды басқару үшін ойыншыларды жылдам ауыстыру мүмкіндігін ескере отырып, ойыншылардың санын санау ережесінің тиімсіздігін көрсетті. Осы оқиғадан кейін бірнеше апта өткен соң, AFL жаңа ереже енгізді, ол алмастыру судьясына алмастыру қателері туралы төрешілерге хабарлауға мүмкіндік берді: атап айтқанда, ойыншы алмастырылатын ойыншы алаңнан шықпай тұрып алаңға кіргенде немесе ойыншы алмастыру қақпасын пайдаланбай алмастырылғанда. Мұндай жағдайларда, құқық бұзушы командаға қатысты ең үлкен жаза ретінде алаңның ортасынан немесе сол кездегі доп орналасқан жерден еркін соққы беріледі. Егер құқық бұзушы команда допты иеленбесе, төреші оларға қосымша 50 метрлік айыппұл салады. Алмастыру ережесі бұзылған кезде қарсыласқа берілген барлық голдар мен еркін соққылар күшін жояды. Бұл процедура тек кәсіби AFL деңгейінде қолданылады; спорттың төменгі деңгейлері әлі де алмастыруды бақылау үшін ойыншылардың санын санау ережесіне сенеді. AFL капитандары, егер алмастыру судьясы бұзушылықты анықтамаған деп есептесе (әдетте, бұл үзілістен кейін болады), ойыншылардың санын тексеруді талап ету құқығын сақтайды, бірақ бұл жаңа ережелер бойынша әлі қолданылмады. 2023 жылғы 10-раундта «Солтүстік Мельбурн» және «Сидней» командалары арасындағы кезекті матчта «Солтүстік Мельбурн» маңызды алмастыру ережесін бұзғаны үшін еркін соққы алды. Ойынның соңғы минутында доп өз қорғаныс шебінде болғанда және үш ұпаймен көшбасшылық еткенде, «Солтүстік Мельбурн» 76-шы алмастыруды жасады, бұл 75 алмастыру лимитінен асып кетті. Нәтижесінде берілген еркін соққы мен 50 метрлік айыппұл «Сидней» командасына гол соғуға мүмкіндік берді, сол голды Хейден Маклин соқты және «Сидней» жеңіске жетті.

Түсініктемелер

AFL-дің өз сайтында, 150 жылдық мерекелік шаралар аясында жарияланған оқиғаның сипаттамасында қоршаудан секіру есімі Норм Дейрге емес, Джерри Нунанға жатқызылды – ол да Дейр сияқты, VFL-дегі бұрынғы «Фицрой» ойыншысы және 1975 жылы «Вест Торренс» клубына ауысқан. Сонымен қатар, AFL-дің оқиғаға қатысты баяндамасы «The Advertiser» газетіндегі баяндамадан тағы бір маңызды жағынан өзгеше болды: AFL баяндамасында бұл матч Фред Биллстің 300-ші ойыны екені көрсетілген, ал «The Advertiser» газетіндегі баяндамада бұл Биллстің 313-ші және соңғы ойыны екені нақты айтылған.