Кіріспе

Спорттық тактика

Су басу – Австралиялық футбол спортында қолданылатын тактика. Ол жаттықтырушының алдыңғы шептегі ойыншыларды бекітілген орындарынан босатып, қарсыластың шабуыл аймағына бағыттап, алапты тығыздау арқылы қарсыластардың гол соғуын қиындатуды қамтиды. Бұл көбінесе үстеме басымдықты сақтау, ойынды тоқтату немесе допты бос алдыңғы шепке қайтаруға негізделген қарсы шабуыл тактикасы ретінде қолданылады. Мұндай мүмкіндік ойыншылардың алаңдағы қозғалысына қатысты офсайд ережесінің немесе басқа да шектеулердің болмауынан туындайды. Бұл өте қорғаныс тактикасы көрермендердің наразылығын тудырып, көбінесе "қоңыр" футбол деп саналады.

Тарих

1858 жылы Австралия футболы Виктория колониясының айналасындағы саябақтарда пайда болғанда, ойыншылардың позицияларына қатысты ережелер болған жоқ. Күні бүгінге дейін ережелерде допты жоғары лақтыру кезінде орта алаңға әр командадан ең көп төрт ойыншы (рюк, ровер, рюк-ровер және орталық) қатысуға рұқсат етіледі, ал әр 50 метрлік доғада 6 ойыншыдан басталуы керек. Ал жалпы ойын барысында барлық ойыншылар өздеріне ыңғайлы жерге орналаса алады. Бастапқы жылдары ойыншылар доппен бірге алаң бойында жоғары-төмен қозғалып, кеңістікке допты ұшырып жіберіп, содан кейін топқа жетіп, осы процесті қайталайтын. Мұндай тәсіл кейбір жасөспірімдер лигасының ойындарында (8 жасқа дейінгі балалар) әлі де кездеседі және ол "арыу футболы" деп аталады. Ойыншылардың позициялары 1898 жылға дейін Эссендон клубының алаңдағы ойыншыларды орналастыруының арқасында тұрақты болған жоқ. Бұл позициялар топтық футбол ойнауға тырысатын командаларға қарсы көптеген теңсіз ойындарға әкелді, мысалы, 23 шілдеде Сент-Килданы 10.11 (71) – 1.9 (15) есебімен, ал 1 тамызда Мельбурнды 11.9 (75) – 2.8 (20) есебімен жеңді. Басқа командалар да осы идеяны қабылдап, "үштік желі" тез арада қалыпты жағдайға айналды және қазірге дейін солай болып келеді. Су тасқынының алғашқы тіркелмелерінің бірі 1860 жылдардағы Гиллонг және Балларат футбол клубтары арасындағы матчта тіркелді. Гол соқпай, желге қарсы ойнап тұрған Гиллонг капитаны Том Уиллс барлық ойыншыларын қорғаныс шебіне жинады. Балларат жанкүйерлері наразылық білдірді. Кейін Мельбурн футбол клубы да осы тактиканы сәтті қолданды. VFL кезеңінде 1909 жылғы VFL финалында Оңтүстік Мельбурн клубы, 11-турда оларды жеңген Карлтон клубын еске түсіріп, қарсыластарының алға жылжуына кедергі келтіру үшін жартылай уақыттан кейін алаңның доғасын ойыншылармен толтырды. Оңтүстік команда финалда екі ұпай айырмасымен жеңіске жетті. Жылдар бойы көптеген командалар шабуылды тоқтату үшін, әсіресе, мықты шабуылшыларды ұстап тұру немесе жетекшілікті сақтау үшін 50 метрлік қорғаныс аймағына қосымша ойыншылар қосты. Гордон Ковентри, Джон Коулман, Тони Локетт, Джейсон Дансталл және Гэри Аблетт сияқты шабуылшылар үш қорғаушымен күресіп, допты ұстауға тырысуы жиі кездесетін жағдай еді. Қорғаныс аймағын толығымен жабу сирек кездесетін жағдай болды, себебі бұл үшін команданың барлық ойыншыларынан жоғары төзімділік талап етіледі. Алайда, кейде жеңіліске ұшырамас үшін қорғаныс мақсатында қолданылды.

Қазіргі заманғы кәсіби футболдағы су тасқыны

Футболдың элиталық деңгейдегі кәсібилігі мен атлетикалық дайындығы арта түскен сайын, осыған байланысты практика да көбейді.

Шабуылдау тактикасы ретінде

Су тасқыны алғаш рет шабуылдық тактика ретінде 1996 жылы Родни Ид Сидней Суанс командасының бас бапкері болғанда қолданылды. Жұлдызды шабуылшы Тони Локеттке кішкентай Сидней крикет алаңында мүмкіндігінше көп кеңістік беру үшін, қарсыластар допты иеленген кезде команда қорғаныста қосымша "үштік" желісін пайдаланды, осылайша 9 қорғаушы, 6 жартылай қорғаушы және 3 шабуылшыдан тұратын құрам жасалды. Мақсаты – қарсыласты қателікке мәжбүр ету және допты қайтарып алып, Локеттке жылдам пас беру болды, ол кеңістікке шығып ойнауға мүмкіндік алды. Бұл Денис Паганның "Паганның алаңына" ұқсас еді, ол Уэйн Кэриге маневр жасау үшін кеңістік берді. "Лебеділер" осы тактиканы 1996 жылы сәтті пайдаланды, финалға шықты, ал Эйдтің ізбасары Пол Рус басшылығымен 2005 жылы жеңіске жетті, маусым ортасында тактиканың кері соққан кезінен туған бастапқы сынға қарамастан.

Қорғау тактикасы ретінде

Терри Уоллес 2000 жылы Колониялық стадионда «Уэстерн Булдогс» пен «Эссендон» командалары арасындағы 21-раунд ойынында қолданған «Супер Топан» стратегиясымен танымал болды. Уоллес «Бомберлердің» ұпай жинау мүмкіндігін толығымен шектеді және бұрынғы 20 ойынды жеңіп келген команданы жеңді. Ол ойынның барлық уақытында алаңдағы 18 ойыншының 14-ін қорғаныс аймағында ойнатты, ал көбінесе барлық 18 ойыншы 50 метрлік аймақта орналасты. 2002 жылы, құрамы сарқылып қалған жағдайда, жаттықтырушы Грант Томас бір матчта ерекше ойын жоспарын іске қосты, онда «Лебеділердің» шабуылдық шебін жапты және оларға допты беруден үнемі бас тартты, допты шекараға қарай тепті, ал алға бағдарланған опциялар аз болды. Нәтижесінде 8.8 (56) – тең түсті, ал Ник Ривольдт өзінің керемет ойыны үшін AFL Rising Star номинациясын жеңіп алды (және маусым соңында бұл жүлдені иеленді).