Кіріспе

Австралия футбол лигасы

Батыс Австралия футбол лигасы (WAFL) – Батыс Австралияның Перт қаласында орналасқан Австралиялық футбол лигасы. Лига қазіргі таңдағыда он командадан тұрады, олар әдетте сәуірден қыркүйекке дейін жалғасатын 20 турлық маусымда бір-бірімен жарысады, ал үздік бес команда финалдық турнирде ойнайды, оның шешімі – Гранд Финал. Лига резервтік, 19 жасқа дейінгілер (colts) және әйелдер арасындағы жарыстарды да өткізеді. WAFL 1885 жылы Батыс Австралия футбол қауымдастығы (WAFA) ретінде құрылған, содан бері бірнеше рет атауын өзгертті және 2001 жылы қазіргі атауын қайта қабылдады. Көптеген жылдар бойында лига Виктория футбол лигасы және Оңтүстік Австралия Ұлттық футбол лигасымен бірге Австралиялық футболдың үш ірі лигасының бірі саналды. Алайда, Батыс Австралиядан екі клубтың Виктория футбол лигасына (кейін Австралия футбол лигасы деп аталды) қосылуынан кейін – 1987 жылы «Батыс жағалауының бүркіттері» және 1995 жылы «Фримантл Докерлері» лиганың танымалдылығы мен деңгейі төмендеп, Австралия футбол лигасына команда дайындаушы лига деңгейіне жетті. Ойыншыларға төлем жасалғанымен, бұл жартылай кәсіби жарыс саналады, әр клуб үшін жалақы шегі 245 000 австралиялық долларына тең. Лига қазіргі таңдағыда Батыс Австралиядағы екі AFL клубымен байланыста. Жарысты Батыс Австралия футбол комиссиясы басқарады және ол Субиако Овалында өткізіледі.

Теледидар

2022 жылы WAFL 26 ойынды, оның ішінде барлық финалдық матчтарды Seven Network телеарнасында көрсетуге келісім жасады, ал қалған 72 матч AFL ресми қосымшасында және AFL On Demand сервисінде трансляцияланады. Бұрын, 2015 жылдың қаңтарында WAFL Seven Network-пен келісім шартқа отырғанын хабарлады, аталған келісім бойынша Seven үш жылға 18 үй және сыртқы матчтарды, сондай-ақ барлық финалдық матчтарды Батыс Австралия бойынша көрсетуге міндеттенді. Осыған дейін WAFL-дың аптаның матчы үйде және сыртқы матчтардың маусымында әр сенбі күні түстен кейін ABC телеарнасында Батыс Австралия бойынша көрсетіліп тұрды. Матчтар ABC iView сервисі арқылы бүкіл елде қайта көрсетіліп, сондай-ақ жергілікті уақыт бойынша сағат 2:30-да ABC2 арнасында қайта трансляцияланды.

Радио

Байқауды тікелей эфирде жабатын радиостанциялар: ABC Radio Perth, ABC Radio Grandstand Digital, 91.3 SportFM, 107.3 HFM және KIX Country Digital.

Демеушілік

Қазіргі уақытта WAFL-дің атау құқығына иеленуші серіктес жоқ, сондықтан бұл жарыс ресми түрде "WAFL Premiership" деп танылады. Бұрынғы атау құқығы Optus компаниясына (2019-2021 жж.), одан бұрын McDonald's компаниясына (2015-2018 жж.) және одан да бұрын AAMI компаниясына (2010-2014 жж.) тиесілі болған.

1900 жылға дейін: қалыптасуы және алғашқы жылдары

Батыс Австралияның Перт/Фримантл аймағындағы ұйымдастырылған футбол 1881 жылдан бастау алады. Сол кезде регби одағы футболдың басым түрі болған, тек бір ғана аға клуб, "Одақтар", Австралия ережелерін ойнаған. 1883 жылы "Аққулар" ("Swans") атты екінші клуб пайда болды, бірақ Австралия ережелерінің дамуы Виктория және Оңтүстік Австралиямен салыстырғанда айтарлықтай баяу болды. Алайда, сол кезде Перт қаласының бай отбасыларының көптеген жас жігіттері Оңтүстік Австралияның астанасы Аделаидада білім алған. Одан үйлеріне оралғаннан кейін олар өскен спортымен айналысуды қалап, сөзсіз, одан кем қамтылған достарына да әсер еткеніне күмән жоқ. Сонымен қатар, сол кездегі баспасөз регбиге наразылықтың артып келе жатқанын хабарлады. 1880 жылдары алтынның Кимберли, Пилбара және Мерчисон аймақтарында табылуы Батыс Австралияның халқының күрт өсуіне алып келді, оның ішінде Австралия ережелерінің көптеген ойыншылары мен жақтастары шығыс колонияларынан келді. 1885 жылы жетекші регби клубтарының бірі, Фримантл, Австралия ережелеріне өтуге шешім қабылдады. Оған тез арада тағы үш клуб қосылды: "Роверс", "Викториандар" және Перт жоғары мектебінің оқушыларынан құралған команда. Мектеп командасы тек екі ойын өткізді, бірақ қалған үш команда Батыс Австралия футбол қауымдастығының (WAFA) алғашқы ресми чемпионатында бақ сынасты, оны "Роверс" жеңіп алды. Сол күнінен бастап Австралия футболы көрермендер үшін де басты спорт түріне айналды. Дегенмен, Батыс Австралиядағы Австралия ережелерінің дамуы Мельбурн, Аделаида және Джилонг сияқты ірі футбол қалаларынан әлі де қалып қойды, бұл ерте жылдары қатысқан клубтардың тұрақсыздығынан көрінеді. 1886 жылы Фримантлдегі жаңа клуб, "Одақтар", қауымдастыққа қосылды. 1887 жылы Фримантл WAFA-дан шығып, Батыс Австралия футбол клубы қосылды, бірақ олар екі маусым ғана ойнап, кейін таратылды. 1890 жылы "Одақтар" өздерін Фримантл деп атады, себебі ойынға қатысушылар өздерін орналасқан аймақпен байланыстыру қажеттігін түсінді. 1891 жылы екі жаңа клуб, "Централс" және "Ист-Перт" пайда болды, бірақ олар бір және екі маусымнан кейін таратылды. 1898 жылы "Ист-Фримантл" лигаға қосылды. 1899 жыл Фримантл үшін соңғы маусым болды. Осы уақытқа дейін WAFA-дағы ең табысты клуб болған және 13 жыл ішінде 10 рет жеңіске жеткеніне қарамастан, қарыз мәселелері клубтың тарауына әкелді, ал оның орнына бұрынғы клубқа қатысы бар адамдар "Оңтүстік Фримантл" футбол клубын құрды. Фримантлмен байланысты көптеген ойыншылар "Оңтүстік Фримантлге" өткеніне қарамастан, жаңа клуб ескі клубтың жалғасы ретінде қарастырылмады және оның бұрынғы жетістіктеріне талап қоймады. 1899 жыл "Роверс" үшін де соңғы маусым болды. Аймақтық принципке көшу, соның нәтижесінде "Одақтар" ескі Фримантлдің атын және түстерін қабылдады, бұл клубқа белгілі бір аймақты ұсынбағандықтан ойыншыларды тартуды қиындатты. Олар таратылды және бірден Перт футбол клубымен алмастырылды, ол Перт бірінші лигасынан жоғары көтерілді.

ХХ ғасырдың басында

1892 жылы Кулгарди мен Калгоорлиде алтынның ірі кен орындары табылуы, сонымен қатар халықаралық экономикалық дағдарыс, шығыс колонияларынан иммиграцияны ғана емес, Пертке де жылдамдатты. Осы көшіп келгендер Австралиялық футбол ережелерінің көбірек танымал болған аймақтардан келді және көптеген футболшыларды, оның ішінде белгілі ойыншыларды қамтыды. Голдфилдс турнирі (кейін Голдфилдс футбол лигасы деп аталды) көп жылдар бойы Перт турнирімен салыстырылатын мәртебе мен деңгейге ие болды. (Бұл оның 1919 жылға дейін Австралия Ұлттық Футбол Кеңесінде жеке орынға ие болғанынан көрінеді.) Ойын деңгейінің жоғарылауы оның танымалдылығын арттырып, WAFA-ның кәсібилігін күшейтті, нәтижесінде лигада командалар жиі ауысып тұратын және көрермендер арасындағы зорлық-зомбылық мәселелеріне тоқет берілді. 1901 жылы WAFA құрамында алты команда болды. Осыған дейін турнирде ең көп дегенде бес команда қатысқан, ал бұл сан клубтар келіп-кетуіне байланысты жыл сайын өзгеріп отырды. 1906 жылға қарай сегіз команда болды: Батыс Перт, Шығыс Перт, Шығыс Фримантел, Оңтүстік Фримантел, Солтүстік Фримантел, Субиако, Перт және Мидленд Джанкшн. Жақында келген Шығыс Фримантел лигада үстемдік құрды, 1900 жылдан 1918 жылға дейін 11 чемпиондық титул жеңіп алды. 1907 жылдың 27 наурызында WAFA Батыс Австралия Футбол Лигасы (WAFL) деп қайта аталды. Батыс Австралия Мемлекеттік Чемпионаты GNFL чемпиондары мен WAFL чемпиондары арасында өткізілген жарыстың жеңімпазына берілді. Бұл жарыс 1903 және 1924 жылдар аралығында үзіліспен өткізіліп, жеңімпаз команда Батыс Австралия Чемпионы атағын алды. Көптеген басқа спорттық жарыстардан айырмашылығы, WAFL Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтап қалған жоқ, бірақ екі команда – Солтүстік Фримантел және Мидленд Джанкшн – соғыстың "салдарынан" зардап шегіп, 1915 және 1917 жылдары соңғы рет жарысқа қатысты.

Соғыс аралығы

1919 жылы Шығыс Перт алғашқы чемпиондығын жеңіп алды, және олар қатарынан 5 рет жеңіске жетті. 1921 жылы WAFL, SANFL-дің Магарей медалінің үлгісімен Sandover медалін енгізді, ол маусымдағы ең адал және үздік ойыншыға алаңдағы төрешілердің дауыс беруі арқылы табысталды. Бұл медаль содан бері жыл сайын беріліп келеді. Клермонт/Коттесло 1926 жылы лигаға қосылды, командалардың саны жетіге дейін артты. Бірнеше жылдан кейін олар клубты жай ғана Клермонт деп атады. 1927 жылдың 12 қазанында WAFL Батыс Австралия Ұлттық Футбол Лигасы (WANFL) болып өзгертілді – лига атауындағы «ұлттық» түсінігі Австралия Футбол Кеңесі сол жылдың басында Австралия Ұлттық Футбол Кеңесі болған кезде SANFL, TANFL және басқа лигалар тарапынан қабылданды. Swan Districts 1934 жылы лигаға қосылды. Осы кездегі сегіз команда бүгінге дейін сақталып келеді және көбінесе Пил командасынан өзгеше, «дәстүрлі сегіз клуб» деп аталады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде лига 1942 және 1944 жылдар аралығында «жасөсперімдер» арасындағы жарысты өткізді. Дегенмен, осы кезеңде жеңілген үш чемпиондық ресми тізімде басқаларымен тең мәртебеде қарастырылады (бірақ Шығыс Перт 1944 жылғы чемпиондығын тең мәртебелі деп санамайды). Swan Districts 1942 жылы команда құра алмады, бірақ 1943 жылы қайтадан қатысты, ал қалған барлық клубтар бәсекеге түсті. Sandover медалі де әр жыл сайын табысталды.

Соғыстан кейінгі

Батыс Австралия футболы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары ерекше күшті болды. Штат құрамасы беспрецеденттік табысқа қол жеткізді, соғыстан кейінгі алғашқы үш кездесуде Викторияны жеңіп, Оңтүстік Австралиямен өткен ойындарда да басымдық танытты. 1952 жылы Авон Вэлли Футбол Ассоциациясы Перттегі командалардың өз ойыншыларын тартып алуына байланысты алаңдаушылық туғаннан кейін WANFL-ге қатысуға өтініш білдірді. Команда Нортам қаласындағы Юбилейлік стадионда орналасатын болды. Бұл ұсыныс 1954 жылы қайта қарастырылды, бірақ іске аспады. 1947-1954 жылдар аралығында Оңтүстік Фримантель Австралиядағы ең күшті командалардың бірі болды, ол 6 чемпионатты жеңіп қана қоймай, Виктория мен Оңтүстік Австралияның көптеген турлы командаларын жеңді. 1956-1961 жылдары Шығыс Перт WAFL-де үстемдік құрды, олар осы кезеңдегі барлық 6 финалда ойнап, 3 жеңіске жетті. Олардың құрамында 1961 жылғы маусым соңында кететін және VFL-дегі ең ұлы ойыншылардың бірі ретінде танымал болатын Грэм Фармер болды. 1960 жылдары WAFL футболы WA халқының жүрегін жаулап, бұрынғыдан да беделді болды. 1970 және 1980 жылдардың басында бұл қаладағы ең танымал оқиға болды. Алайда, осы кезеңде WAFL-дің көптеген жұлдыздай ойыншылары үлкен ақыға және VFL-дің «үлкен» лига ретінде танылуына қызығушылық танытып, Виктория Футбол Лигасына (VFL) көшуді қалады. Бұл туралы ең жақсы дәлел – Виктория (яғни VFL құрамасы) көп жыл бойы штараралық ойындарда үздік көрсеткіштерді көрсетті. Бірақ 1977 жылы алғашқы ресми «Штаттардың шығуы» матчында Батыс Австралия Виктория құрамасын ең үлкен жеңіліске ұшыратты. Шығыс Перттің 1961 жылы Свон Дистриктс клубына жеңілісі олардың тарихындағы алғашқы чемпиондық титулын әкелді. Капитандық және жаттықтырушылықты Хайдн Бунтон жасаған команда 1962 және 1963 жылдары да жеңіске жетіп, үш рет қатарынан чемпион атанды. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басындағы үстемдік үш Перт командасына тиесілі болды. Перт 1966-1968 жылдары қатарынан үш рет жеңіске жетті, ал Батыс Перт 1969 және 1971 жылдары Грэм Фармердің оралуымен жеңіске жетті. Осы 5 финалдағы жеңістің барлығы Шығыс Перттің есебінен болды, олар осы дәуірде «күміс жүлдегер» атанды. Алайда, Шығыс Перт 1972 жылғы финалда жеңіске жетті. 1972 жылдан кейін чемпионат теңдестірілді, келесі 10 жылда барлық командалар финалда жеңіске жетті. Осы кезде стадиондар бұрынғыдан да көп көрерменге толы болды. 1979 жылғы финал рекордтық 52,781 көрерменнің алдында өтті, онда Шығыс Фримантель өзінің принципиалды қарсыласы Оңтүстік Фримантельді жеңді.

1980 жылдар

1980 жылы WANFL атауынан "N" және "ern" әріптерін алып тастап, WAFL деп қайта аталды. 1980 жылғы маусымның соңында Ист-Перт клубы VFL-ге қосылу үшін өтініш берді, бірақ ол қабылданбады. Штаттық біріншіліктердегі ойындар Батыс Австралияның ең үздік ойыншыларын қысқа мерзімге үйлеріне қайтару арқылы көрермендердің қызығушылығын арттырды, алайда бұл әсер ұзаққа соқпады. WAFL-ге деген қызығушылық ақырындап төмендеді, себебі WAFL-дің ең жақсы ойыншыларының саны көбейіп, олардың шығысқа қарай кеткені анық болды. 1983 жылы WAFL басшылығы экономикалық дағдарыс жақындап келе жатқанын мойындады. Олар мемлекеттік үкіметтен қаржылық көмек сұрап, 1,9 миллион доллар көлемінде грант алды. Үкімет бұл жауап ретінде футболдың болашақтағы қаржылық талаптарын жан-жақты зерттеуді талап етті. Осының нәтижесінде WAFL-ден тәуелсіз жұмыс істейтін Батыс Австралия Футбол Комиссиясы құрылды. 1986 жылы WAFL-дің VFL-ге көмектесу қажеттігі туралы шешім қабылданды, себебі бірнеше VFL клубтары да қаржылық қиындықтарды бастан өткеріп жатқан болатын, және лиганы ұлттық деңгейге жеткізу мақсаты қойылды. WAFL клубтарының бірнешесі VFL-ге қосылғысы келген немесе қиын жағдайдағы Викториялық клубтың Пертке көшірілуі мүмкін болғандықтан, WAFL жаңа клубты жедел құрып, VFL-ге қатыстыруға шешім қабылдады, осылайша Батыс Австралияның қатысуын бақылауда ұстауды көздеді. Осы уақытта лигада "Свон Дистриктс" клубы 1982 жылдан 1984 жылға дейін үш рет подряд чемпион атанды. WAFL-дің ең сәтті клубы "Ист-Фримантель" 1985 жылы жүз жылдық мерекелік чемпионатты жеңіп алды, ал 1986 жылы "Субиако" клубы Батыс Австралияның ұлттық лигаға қатысуына дейін соңғы чемпион атанды.

VFL кеңейтуінің және AFL әсері

Вест-Кост Иглз 1987 жылы құрылды және алғаш рет VFL турниріне қатысты (VFL 1990 жылы AFL деп қайта аталды). Батыс Австралияның көптеген үздік ойыншылары енді Батыс Австралияны ұлттық деңгейде көрсететін командада сынға түскендіктен, WAFL футбол жанкүйерлерінің басты назарында болмай қалды, себебі көпшілік пен БАҚ назары «ұлттық» лигаға шоғырланды. 1990 жылы лига Батыс Австралия Мемлекеттік Футбол Лигасы деп аталды, бірақ 1991 жылы WAFL атауын қайта алды. 1994 жылы тағы бір жергілікті AFL командасы – Фримантель футбол клубы құрылды, бұл WAFL-дің екінші деңгейдегі жарыс ретіндегі беделін бекітті. (Шындығында, 1991 жылы Аделаида Кроуздың VFL/AFL-ге қосылуы SANFL-дің WAFL сияқты құлдырауына себеп болды.) WAFL клубтары техникалық тұрғыдан VFL клубтарымен теңескеннен бастап, енді қоректендіруші клубтар мәртебесіне түсіп қалды. Дегенмен, олар WA негізіндегі AFL командаларынан түскен қаржы және өздеріне атақ табуға тырысқан басқа штаттардан келген талантты ойыншылар сияқты бірнеше артықшылықтарға ие болды. 1997 жылы Пил Тандр (кейбір даулар тудырды) WAFL-дің тоғызыншы клубы атанды. Қысқа тарихында олар дәстүрлі сегіз клубпен бәсекелесуге тырысты, олар көбінесе олардың қатысуына қарсы болды. Бұл ішінара командалардың санының жұп болмауына байланысты, соның салдарынан әр апта сайын бір команда ойынсыз қалуға мәжбүр болды. 1997 жылы WAFL лиганың имиджін жаңарту үшін Westar Rules деп аталды. 2001 жылы атау қайтадан WAFL болып өзгертілді, бірақ логотип сақталды. Соңғы жылдары WAFL өзін AFL-ден бір деңгей төмендегі лига ретінде бекітті. AFL-дегі барлық үздік футболшылардың ойнауы ойын деңгейін төмендетті, бірақ бұл жағдай біршама жақсарды, зейнеткерлікке шыққан немесе тізімнен шығарылған AFL ойыншылары қайтып келді және жас ойыншылар өсіп келеді. Алайда, 17 немесе 18 жастағы жас ойыншылардың тікелей AFL-ге шақырылып, WAFL футболында бірнеше ойын ойнамай қалуы жиі кездеседі. Көрермендер саны біршама қалпына келді және 2004 жылы лига жалпы сомада 202,797 көрерменді қабылдады. Алайда, NT командасы 2009 жылғы маусымда Квинсленд Австралия Футбол Лигасына қосылуды жөн көрді және 2011 жылы Квинсленд AFL және AFL Канберраның жоғары дивизиондары біріккеннен кейін жаңадан құрылған Солтүстік-Шығыс Австралия Футбол Лигасына көшті. 2019 жылы WAFL Батыс Австралия Әйелдер Футбол Лигасымен серіктесіп, WAFL Әйелдер Лигасын құрды. Лига WAFL премьер-лигасымен бірге жүреді.

Премьерлік

Шығыс Фримантель ең көп премьерлік титулды жеңіп алды, 30 рет, соңғысы 2023 жылы. Батыс Перт 20 премьерлік атақпен екінші орында, соңғысы 2022 жылы. Алғашқы премьерлік 1885 жылы табысталды және оны 1899 жылы таратылған «Роверс» футбол клубы жеңіп алды.

Ағаш қасықтар

Субиако және Суон аудандары 21-нен ағаш қасыққа ие, бұл ең көп көрсеткіш. Суон аудандарының ең соңғы ағаш қасығы 2019 жылы болса, ал Субиако үшін 1996 жылғы жағдай ең соңғысы болды. 2023 жылы ағаш қасық алған команда – Батыс жағалауының «Бүркіттері», олар үшін бұл үшінші ағаш қасық.

WAFL-тің басқа да жарыстары

WAFL өз клубтары үшін 1925 жылдан бері резервтік лига және 1957 жылдан бері 19 жасқа дейінгілер лигасы сынды екі жарысты қатар жүргізіп келеді. 1965-1974 жылдар аралығында төртінші лиганың чемпионаты өткізілді. 2019 жылы ересек әйелдер лигасы құрылды.