Австралиялық футболдағы керемет ұстау (specky) – қарсыласының үстіне секіріп, допты ұстау. Бұл спорттың танымал бөлігі, жыл сайынғы үздік ұстау номинациясына ие болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық футболдағы таңбаның түрі
Type of mark in Australian rules football
Керемет таңба (шуақ, шұңқыр, спекки немесе ілуші деп те аталады) – Австралиялық футболдағы таңба (немесе ұстап алу), көбінесе ойыншы басқа ойыншының арқасына секіріп тұрып жасайды. Керемет таңба осы спорттың көпке танымал және марапатталатын бөлігіне айналды. Австралия Футбол Лигасының жыл сайынғы "Жылдың үздік таңбасы" сайысының көптеген жеңімпаздары "шуақтар" деп есептелуі мүмкін, ал комментаторлар әдетте осындай керемет таңбаны осы сайысқа және таңбаның жеңіске жету мүмкіндігіне сілтеме жасай отырып "үміткер" деп атайды.
A spectacular mark (also known as a specky, speckie, speccy, screamer or hanger) is a mark (or catch) in Australian rules football that typically involves a player jumping up on the back of another player. The spectacular mark has become a much celebrated aspect of the sport. Many of the winners of the Australian Football League's annual Mark of the Year competition could be considered 'speckies', and commentators will often call an individual specky "a contender" in reference to this competition and the mark's likeliness to win it.
Тарих
1870-ші жылдардың басына дейін австралиялық футбол көбінесе регби стилінде, төменге қарай ойналатын, сондықтан допты әдетте кеудеге ұстайтын. Сирек кездесетін жоғары ұстаулар да тіркелді; 1862 жылы Мельбурн футбол клубының ойыншысы допты ұстау үшін "тамаша биіктікке" секіргені үшін мақталыпты. 1880-ші жылдары керемет ұстаулар жиірек кездесе бастады, сол кезде ойын стилі ашылып, командалар қазіргідей позициялық құрылымдарды қабылдады. Эссендонның Чарли "Коммошн" Пирсон осы кезеңнің белгілі биікке секіретін ойыншысы болды. 1886 жылғы матч туралы баяндамада оның әуедегі шеберлігі көрермендерге қаншалықты әсер еткені жазылған: "Пирсон мырза көкке қарай керемет секіруімен көрермендерге көптеген қызықты сәттер сыйлады. Егер барлық ойыншылар осы жаңа идеяны қолданса, ойын қандай тамаша көрініске айналар еді!" Альберт Тургуд ғасыр басында осы шеберліктің келесі қолданушысы болды. 1897 жылы ғана арқадан итеру ережесі енгізілгеннен кейін биікке секіретін ойыншылар әуеде итерілуден қорғалды. Бұл ауыр жарақаттардың алдын алуға көмектесті. 1900-ші жылдары "көрінеу кедергі" (жай ғана жанасу) ережесі енгізілді (яғни, допты ұстау үшін қарсыластың арқасына секіру итеру болып есептелмейді), алғаш рет 1904 жылы VFL енгізді, ал 1907 жылы Австралазиялық футбол кеңесінде кеңінен қабылданды. Бұл қарсыластардың арқасына шығып, керемет ұстаулар жасауға мүмкіндік берді. Дик Ли 1900-ші жылдардың басында үнемі жоғары ұстаулар жасады. Оңтүстік Австралияда Харольд Оливер Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін биікке секіретін ұстаудың ең жақсы шебері саналды. 1920-ші жылдары Рой Казали жиі айтылды, ал 1930-шы жылдары Боб Пратт. 1940-шы жылдары Джон Коулман жоғары ұстауларымен танымал болды. 1970-ші жылдары Пол Вандер Хаар мен Питер Найтс әуедегі шеберліктерімен аты шықты. 1980-ші жылдары жаттығуларда арқанды тақта қолдану және ұзақ тікелей пас беру сияқты кәсібиліктің арту дәуірі болды, бұл әуедегі көрсетілімдердің көбеюіне әкелді. Осы онжылдықта Гэри Аблетт және Тревор Баркер сияқты бірнеше ойыншылар үнемі керемет ұстаулар жасады. Сондай-ақ, керемет ұстаулар жасаушылар қарсыластардың иығынан қолымен немесе қолдарымен итеру арқылы қосымша биіктікке жетуі жиі кездесетін құбылыс болды. Уорвик Каппер осы әдісті үнемі қолданды. Ереженің қатаң түсіндірілуіне сәйкес, бұл заңсыз кедергі болып есептеледі. Бірақ кейде төрешілер кедергі аз болса және ол секіру әрекетінің бөлігі болса, ұстауды жасаған ойыншының пайдасына түсіндіретін. 2007 жылы AFL ережелері комитеті "арқаға қол тигізу" ережесін өзгерткенімен, осы типтегі керемет ұстауларға тыйым салды. Мақсаты – ойыншылар тек тік секіруді қолдануы керек еді, бірақ бұл керемет ұстаулардың жиілігін арттырмады және көптеген наразылық тудырды. Көптеген ойыншылар қарсыластарын итерместен, биіктікке жету үшін әуеде қолдарын және денелерін теңгеріп тұру үшін пайдаланады. Нәтижесінде AFL 2018 жылы бұл түсіндірмені қайта жеңілдетті.
Up until the early 1870s, Australian football was typically played low to the ground in congested rugby style packs, and as such marks were generally taken on the chest. Occasional high marks were recorded; as early as 1862 a Melbourne Football Club player was praised for leaping "wonderfully high into the air" to mark the ball. Spectacular marks became more common in the 1880s, a time in which the game's style of play opened up and teams adopted positional structures resembling those in use today. Essendon's Charlie "Commotion" Pearson was a prominent high flyer of this period. An 1886 match report captured the excitement his aerial skills were generating: "Mr Pearson gave spectators many thrilling moments with his phenomenal leaps skyward. What a thrill the game would become as a spectacle if all players tried out this new idea." Albert Thurgood was a later exponent at the turn of the century. It was only when the push in the back rule was introduced in 1897 that high flyers were protected from being pushed in mid air. This prevented potential serious injury. In the 1900s, an "unintentional interference" (incidental contact) rule (i. e. jumping on an opponent's back in an effort to mark the ball in the air is not considered a push), first introduced by the VFL in 1904 which reached widespread adoption by the Australasian Football Council in 1907. This paved the way for forwards to climb up opposition players' backs to take spectacular marks. Dick Lee consistently pulled down high marks in the early 1900s. In South Australia, Harold Oliver was considered the best exponent of the high flying mark prior to World War I. In the 1920s, Roy Cazaly was a frequent exponent, as was Bob Pratt in the 1930s. In the 1940s, John Coleman was known for his high marking. In the 1970s, Paul Vander Haar and Peter Knights were renowned for their aerial prowess. The 1980s saw an era of increased professionalism including the use of the ruck pad in training, as well as long direct kicking, combining to produce more aerial feats. Several players in this decade would consistently take spectacular marks, including Gary Ablett Snr and Trevor Barker. It also became common for exponents of the spectacular mark to achieve extra elevation by levering or propping the hands or arms off the shoulders of opponents. Warwick Capper was a regular proponent of this technique. According to the strict interpretation of the rules, this is in fact illegal interference. Sometimes, however, umpires would interpret in favour of the marking player if the interference was minor and deemed to be part of the jumping action. The AFL Rules Committee in 2007 effectively disallowed this type of spectacular mark altogether with a polarizing adjustment of the "hands on the back" rule. The intention was that players would use vertical leap only; however, it did not increase the frequency of spectacular marks and resulted in many more frustrating free kicks. Many players use their arms and hands to balance naturally while in the air to gain greater height without pushing their opponent. As a result, the AFL relaxed this interpretation again in 2018.
Танымал мәдениетте
Австралия халық мәдениетінде "ұшқыш тамаша" (specky) кеңінен тойланды. "Үлкендер ұшады" деген тіркес әдетте, допты алу үшін таласатын "ұшқыш тамаша" жасаған ойыншылар мен "рукмендерді" сипаттау үшін қолданылады, тіпті Алан Хопгуд жазған және 1963 жылы алғаш сахналанған осы аттас пьеса да осыдан туындаған. 1970 жылғы VFL финалдық матчында Алекс Есауленко жасаған әйгілі "ұшқыш тамашасы" "Есауленко, сен кереметсің!" деген сөздік тіркес пайда болуына себеп болды. Майк Брейдидің "Up There Cazaly" (1979) сияқты әндері де бұл танымал көрермендер құбылысын мақтайды. Брюс Доу өзінің "Жоғары белгі" атты өлеңінде "ұшқыш тамашаны" адамның ұшуға деген құштарлығының көрінісі ретінде қарастырады. Өлең футболшының "Жерге" – "футбол жейдесін киген Икар" болып құлауымен аяқталады. Сонымен қатар, Фелисе Арена мен AFL жұлдызы Гарри Лионның бірлесіп жазған "Спеки Маги" атты футбол тақырыбындағы балалар романдары да бар.
The specky has been widely celebrated in Australian popular culture. The phrase "the big men fly" is invariably used to describe speckies and ruckmen contesting a ball up, and has even spawned a play of the same name, written by Alan Hopgood and first staged in 1963. Alex Jesaulenko's famous specky in the 1970 VFL Grand Final gave rise to the catchphrase "Jesaulenko, You Beauty!". Songs such as Mike Brady's "Up There Cazaly" (1979) also celebrate the popular spectator phenomenon. In his poem "The High Mark", Bruce Dawe sees the specky as an expression of the human aspiration to fly. The poem ends with a footballer falling "back to Earth"—a "guernseyed Icarus". There is also a popular series of football themed children's novels, co written by Felice Arena and AFL star Garry Lyon, named Specky Magee.
Сүрлеу және серуендеу
Австралиялық сленгте "баспалдақ" – басқа ойыншыға секіріп, керемет ұстауға мүмкіндік беретін ойыншыны атайды. Бұрынғы қаңқа шегі (full-back) ойыншылары көбінесе әдейілеместен баспалдақ рөлін атқарған. Кейбір ойыншылар атақты ұстаулардың баспалдағы ретінде танымал болды, соның ішінде 1970 жылғы VFL финалдық матчында Алекс Джесауленконың ұстауына көмектескен Грейм "Джеркер" Дженкин. Мельбурн тобы TISM 1986 жылы оның туралы "The Back Upon Which Jezza Jumped" әнін жазды. Гэри Перт, Мик Мартин, Крис Лэнгфорд және Мэтью Скарлетт сияқты мықты қаңқа шегі (full-back) ойыншылары бірнеше рет керемет ұстауларға баспалдақ болды. Уоррен Тредреа 2007 жылғы AFL финалдық матчында Пол Чапманның сирек кездесетін керемет ұстауына баспалдақ болды. Кейбір сирек жағдайларда, баспалдақ рөліндегі ойыншы, ұстаушы ойыншы басқа ойыншыдан қосымша серпін алғанда, сүйеніш ретінде де пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, 2001 жылғы Essendon – Western Bulldogs матчында Essendon командасының Гэри Муркрофт, Western Bulldogs командасының Брэд Джонсонды сүйеніш ретінде пайдаланып, "Жылдың ұстауын" жасады, көптеген жанкүйерлер бұл ұстауды барлық уақыттағы ең керемет ұстау деп санайды.
In Australian slang, a stepladder describes the player over whom another player marks to take a specky. In the past, full backs have been renowned for inadvertently acting as stepladders. Some players have achieved fame for their role as stepladders of famous marks, including Graeme "Jerker" Jenkin, who was the stepladder for Alex Jesaulenko's mark in the 1970 VFL Grand Final. Melbourne band TISM wrote the 1986 song "The Back Upon Which Jezza Jumped" about him. Strong full backs Gary Pert, Mick Martyn, Chris Langford and Matthew Scarlett have been stepladders for speckies on multiple occasions. Warren Tredrea was the stepladder of a rare Grand Final spectacular mark taken by Paul Chapman in the 2007 AFL Grand Final. In some rare cases, a would be stepladder becomes a springboard when the marking player gets a secondary boost off another player. A famous example is a 2001 Essendon–Western Bulldogs game where Essendon's Gary Moorcroft took Mark of the Year by using Western Bulldogs' Brad Johnson as a springboard, a mark which many consider to be the greatest mark of all time.