Кіріспе

Бір түсіндірме айнымалысы бар сызықтық регрессия моделі

Статистикада қарапайым сызықтық регрессия (SLR) – бір түсіндірме айнымалысы бар сызықтық регрессия моделі. Яғни, бұл бір тәуелсіз және бір тәуелді айнымалысы (әдетте, декарт координаталар жүйесіндегі x және y координаттары) бар екі өлшемді үлгілік нүктелерге қатысты, және тәуелсіз айнымалыға байланысты тәуелді айнымалының мәндерін мүмкіндігінше дәл болжауға арналған сызықтық функцияны (тік емес түзуді) табуды қамтиды. "Қарапайым" деген сөз нәтижелік айнымалының бір ғана болжаушымен байланысты екенін көрсетеді. Әдетте, ең кіші квадраттар (OLS) әдісін қолдану шарты қойылады: әрбір болжамның дәлдігі оның квадраттық қалдықтарымен (деректер жиынтығының нүктесі мен сызықтың арасындағы тік қашықтық) өлшенеді, ал мақсат – осы квадраттық ауытқулардың қосындысын ең төменгі деңгейге дейін азайту. Бұл жағдайда, сызықтың еңістігі y мен x арасындағы корреляцияны осы айнымалылардың стандарттық қатесінің қатынасымен түзетілгенге тең болады. Сызықтың қиылысу нүктесі деректер нүктелерінің массалық орталығы арқылы өтетіндей болады.

Кеңейтілген формулалар

Жоғарыда келтірілген теңдеулерді x және y айнымалыларының орташа мәні белгілі болған жағдайда қолдану тиімді. Егер орташа мәндер есептеу кезінде белгісіз болса, теңдеулердің толықтырылған нұсқасын қолдану тиімдірек болуы мүмкін. Бұл толықтырылған теңдеулер регрессиялық полиномиалды 1-дәрежелі деп анықтау арқылы жалпы полиномиалды регрессия теңдеулерінен шығаруға болады. Жоғарыда көрсетілген сызықтық теңдеулер жүйесін тікелей шешуге болады, немесе жоғарыда көрсетілген матрицалық теңдеулерді ашу арқылы жеке теңдеулерді алуға болады. Алынған теңдеулер алгебралық тұрғыдан алдыңғы абзацта көрсетілгендермен сәйкес келеді және дәлелсіз төменде көрсетілген.

Сәйкестік туралы түсінік

Жоғарыда келтірілген формулада әрқайсысы тұрақты ("алдын ала белгілі") мән екенін, ал – сызықтық функция мен кездейсоқ мүшеге тәуелді кездейсоқ айнымалылар екенін назарға алыңыз. Осы болжам еңістің стандартты қатесін есептеу және оның бұрмаланбағанын көрсету үшін қолданылады. Егер – нақтыда кездейсоқ айнымалы болмаса, онда эмпирикалық корреляция қандай параметрді бағалайды? Мәселе мынада: әр i мәні үшін: және –тің мүмкін түсіндіруі – біздің үлгідегі x мәндерінің эмпирикалық таралуынан алынған кездейсоқ айнымалыны анықтау болып табылады. Мысалы, егер x-тің 10 мәні табиғи сандардан құралса: [1, 2, 3, 10], онда x-ті дискретті біртекті таралым деп елестете аламыз. Осы түсініктеме бойынша барлық –тың күтілетін мәні бірдей және белгілі бір оң дисперсияға ие. Осы түсініктемемен біз –ті кездейсоқ айнымалы y мен кездейсоқ айнымалы x арасындағы Пирсон корреляциясының бағалаушысы деп қарастыра аламыз (біз оны дәл осылай анықтадық).

Статистикалық қасиеттері

Статистикалық модельді қолдану қарапайым сызықтық регрессиялық бағалаулардан алынған бағалаушылардың статистикалық қасиеттерін сипаттау үшін қажет. Бұл бағалаулардың ең жақсы болуына негіз болатын модельдің дұрыстығын қабылдауға негізделген. Бағалаушылардың қасиеттерін біртектілік сияқты басқа да шарттар бойынша бағалау мүмкін, бірақ бұл мәселе басқаша қарастырылады.

Бейтараптық

Бағалаушылар және бейтарап. Бұл тұжырымды формалдау үшін осы бағалаушылардың кездейсоқ шамалар болатын аясын анықтауымыз қажет. Қалдықтарды εi кездейсоқ шамалар ретінде қарастырамыз, олар нөлдік орташа мәні бар белгілі бір таралымнан тәуелсіз түрде алынады. Яғни, x-тің әрбір мәні үшін y-тің сәйкес мәні орташа жауап α + βx және қателік мүшесі деп аталатын қосымша кездейсоқ шама ε арқылы туындайды, оның орташа мәні нөлге тең. Осы түсіндіру бойынша ең кіші квадраттар бағалаушылары және олардың өзі кездейсоқ шамалар болады, олардың орташа мәндері α және β "шынайы мәндеріне" тең болады. Осылайша, бейтарап бағалаушының анықтамасы беріледі.

Асимптотикалық болжам

Екінші баламалы болжам бойынша, деректер жиынтығындағы нүктелер саны "жеткілікті көп" болғанда, үлкен сандар заңы мен орталық шек теоремасы қолданысқа түседі, содан кейін бағалаушылардың таралуы шамамен қалыпты болады. Осы болжам бойынша алдыңғы бөлімде алынған барлық формулалар күшінде қалады, тек бір ғана ерекшелік бар: Студенттің t-үлестірілімінің t*n−2 квантилі стандартты қалыпты үлестірілімінің q* квантилімен алмастырылады. Кейде бөлшектің орнына n үлкен болған жағдайда, мұндай өзгеріс нәтижелерге елеулі әсер етпейді.

Баламалар

SLR-де тек тәуелді айнымалыда ғана өлшеу қатесі бар деген негізгі болжам бар; егер түсіндірмелі айнымалы да қатемен өлшенсе, онда негізгі қатынасты бағалау үшін қарапайым регрессия қолдануға болмайды, себебі ол регрессияның әлсіреуінен туындаған бұрмалауға ұшырайды. Кәдімгі ең кіші квадраттардың орнына қолданылатын басқа бағалау әдістеріне ең кіші абсолютті ауытқулар (қалдықтардың абсолютті мәндерінің қосындысын азайту) және Theil-Sen бағалаушысы (үлгілік нүктелер жұптары арқылы анықталған еңістердің медианасы болатын түзуді таңдайды) жатады. Деминг регрессиясы (жалпы ең кіші квадраттар) екі өлшемді үлгілік нүктелер жиынтығына сәйкес түзуді де табады, бірақ (кәдімгі ең кіші квадраттардан, ең кіші абсолютті ауытқулардан және медианалық еңіс регрессиясынан айырмашылығы) бұл шын мәнінде қарапайым сызықтық регрессияның мысалы емес, өйткені ол координаттарды бір тәуелді және бір тәуелсіз айнымалыға бөле алмайды және нәтижесінде тік түзуді де сәйкестік ретінде бере алады. Бұл деректерге қарағанда сыртқы мәндерге (аутлиерлерге) көбірек сәйкес келуге бағытталған модельге әкелуі мүмкін.