Кіріспе
Гарвард химиясының профессоры Эбен Нортон Хорсфорд (27 шілде 1818 – 1 қаңтар 1893) – 1847 жылдан 1863 жылға дейін Гарвардтың Лоренс ғылыми мектебінде ауыл шаруашылығы химиясын оқытқан американдық ғалым. Кейін ол пісіру ұнтағын жаңа формуладауымен, Солтүстік Америкадағы викингтердің қоныстарына деген қызығушылығымен және Лейф Эриксонға орнатылған ескерткіштерімен танылды.
Eben Norton Horsford (July 27, 1818 – January 1, 1893) was an American scientist who taught agricultural chemistry in the Lawrence Scientific School at Harvard from 1847 to 1863. Later he was known for his reformulation of baking powder, his interest in Viking settlements in North America, and the monuments he built to Leif Erikson.
Өмір және мансап
Хорсфорд Нью-Йорк штатының Москва қаласында, Дженеси өзенінің аңғарында, Джередая Хорсфорд пен Мария Чарти Нортон отбасында дүниеге келген. "Үйде ол өнертапқыштық немесе механикалық шеберлікке бейімділік, сурет салудағы қабілеті және отбасылық шаруашылықтағы бай палеонтологиялық қорлардан үлгілер жинауға шексіз қызығушылық танытты". Білім алуға ұмтылған Хорсфорд алты апта бойы Ньюарк колледжінде (Ньюарк, Делавэр) химия пәнінен екі рет сабақ берді. 1842 жылы ол Америка геологтар мен табиғатты зерттеушілер қауымдастығының жиынына қатысты, содан кейін Юстус фон Либигтің органикалық химиясын оқыды. Көп ұзамай ол Либигтің ауыл шаруашылығы химиясы бойынша көзқарастарын қолдады. Германиядағы Гиссен университетінде Либигпен бірге оқуға шешім қабылдады және 1844 жылдың 10 қазанында сапарға шықты. 1845 жылдың қазанында Либигтің зертханасында жұмыс істеуге мүмкіндік алғаннан кейін, ол дәндердің азот құрамын талдаумен айналысты, бұл олардың мал азыратудағы қоректік құндылығының көрсеткіші болды. Келесі жылдың ақпан айында ол "желатиннің қанты" – гликоколлдың сандық элементтік талдауын бастады. Мулдер мен Боссингоның бұрынғы талпырыстары нәтижесіз болды, ал Хорсфордтың нәтижесі C4H5NO3 болды, бірақ бұл толыққанды дұрыс емес еді. Джон Уайт Вебстер араласып кіріскенше Генри Дарвин Роджерс физиканың Рамфорд кафедрасына басты үміткер болды. Роджерс "Жаратылыстың іздері" еңбегімен байланысы болғандықтан беделге тап болды. Вебстердің ұсынысымен Германиядағы Хорсфорд Либигтің зертханасынан оралғаннан кейін зертханалар мен өнеркәсіптік кәсіпорындарды аралады. Роджерс пен Джордж Б. Эмерсон Вебстерді қабілетсіздікпен айыптағандықтан және Гарвардтағы лауазымына қарсы шыққандықтан, Вебстер Хосфордтың Роджерс емес, Рамфорд кафедрасын иеленуіне мүдделі болды. 1847 жылдың 30 қаңтарында Хорсфорд Гарвард корпорациясының бірауыздан қабылдауымен сайланды. Жаңа лауазымымен Хорсфорд Мэридің әкесінен рұқсат алып, олар 1847 жылдың 4 тамызында үйленді. Мэри 1855 жылы қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң, Хорсфорд Мэридің қарындасы Фиби Дейтон Гардинерге (1826 жылдың 15 тамызы – 1900 жылдың 8 қазаны) үйленді. Хорсфордтың Мэриден төрт қызы және Фибиден Корнелия Хорсфорд есімді қызы болды. Университеттің жаңа президенті Эдвард Эверетт болды, ал Эбботт Лоуренс Гарвардта жаңа ғылыми мектепті қаржыландыруға ұсыныс жасады. Бірақ Хорсфордтың зертханасына бөлген қаражат жылыту шығындары мен күзетші мен көмекшілердің жалақысына жұмсалды. 1854 жылдың сәуірінде Хорсфорд өзіне қойылған талаптардың шамадан тыс ауыр екенін түсінді және корпорацияға хат жазды: "Бастауыш білім берудің қажеттілігі мені қаржылық және кәсіби жағынан қиын жағдайға түсірді. Қажетті деп ойлағанды жасауға тырысқанда, мен ғылыми адам ретінде өзімнің алдымдағы мақсаттарды ұмытуға мәжбүр болдым". Сондай-ақ, ол Ремигий Фрезенскийдің химиялық талдау жөніндегі нұсқаулығын (сандық талдау, 1846) пайдаланды. Оның жарияланымдарында фосфаттар, сгущенное сүт, ашыту және төтенше жағдайлардағы азық-түлік сияқты тақырыптар қамтылған. 1849 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Әйелдердің жоғары біліміне үлкен үлес қосып, Хорсфорд Велсли колледжінің қонақтар кеңесінің президенті болды және колледжге кітаптар, ғылыми құралдар мен зейнетақы қорына қаржы жұмсады. Ол нан пісіру ұнтағы мен сгущенное сүт өндірісінде жаңа технологияларды жасап, үлкен жетістікке жетті. Өзінің өнертабыстарына патент алуда оған бұрын АҚШ патенттік кеңсесінде жұмыс істеген патенттік сенімдісі Чарльз Графтон Пейдж көмектесті. Профессор Эбен Нортон Хорсфорд 1885 жылы Нью-Йорктегі Шелтер аралында Шелтер аралы қоғамдық кітапханасын құрды. Ол алғашқы кітапхана үшін 280 томдық кітап сыйлады, ол бастапқыда ескі дүкендегі шкафта орналасқан. 1891 жылы дүкен өртеніп кеткеннен кейін, профессор Хорсфорд сыйлаған кітаптар үшін жаңа кітапхана оның қызы Лилиан сыйлаған жақын жерде салынды, ал оның қызы Корнелия кітапхананың бірінші президенті болды.
Пісіру ұнтағы
Астық көтерілгіш ұнтағында сода мен тартрат қышқылы болған. Хорсфорд тартрат қышқылын кальций дифосфатымен (кальций қышқылы фосфаты және басқа да көптеген атаулармен белгілі) ауыстырды, ол сенімдірек болды. Ол мұны Август Оеткерге қарағанда сәл ертерек жасады. 1854 жылы Хорсфорд серіктесі Джордж Уилсонмен бірге "Рамфорд" химиялық зауытын құрды. Олар оны Хорсфордтың Гарвардтағы лауазымының атымен атады.
Викингтер
Хорсфорд викингтер, әсіресе Лейф Эрикссонның Солтүстік Америкаға келгені туралы теорияға қызығушылық танытып, оны дәлелдеуге кірісті. Ол Чарльз өзенінің бассейінін скандинавиялық сагаларда сипатталған жерлермен байланыстырды, Наумкейг, Намскакет және Амоскейг сияқты алгонкин тайпасының жер атауларына көне скандинавиялық этимологиялық түсіндірмелер берді және «викингтердің археологиялық қалдықтарын» тапты. Хорсфорд бұл туралы мәліметтерді баяндайтын тақташаны Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн көшесіне жақын Мемориал-Драйвқа орнатты. Бірнеше шақырым жоғарырақ, Стони Брук өзенінің сағасында ол Норумбега мұнарасын салдырды, ол викингтердің бекінісі және қаласы болған Норумбеганың, сондай-ақ оның Альтингі мен Американың алғашқы христиан епископының орналасқан жерін көрсетеді. Велсли колледжіне Хорсфордтың жомарт үлесінің құрметіне 1886 жылы Норумбега залы ашылып, Джон Гринлиф Уиттиердің өлеңімен тойланды.