Карл Бош: неміс химигі, инженер, Нобель сыйлық лауреаты. Haber-Bosch процесін жасаған, тыңайтқыштар өндірісіне үлкен үлес қосып, әлемдегі ең ірі химия компаниясын құрды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Химиялық инженер
the chemical engineer
Неміс химигі және инженері (1874–1940)
German chemist and engineer (1874–1940)
Карл Бош (27 тамыз 1874 – 26 сәуір 1940) – неміс химигі және инженері, химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Ол жоғары қысымдағы өнеркәсіптік химия саласындағы пионер және бір кезде әлемдегі ең ірі химия компаниясы болған IG Farben компаниясының негізін қалаушы. Ол сонымен қатар тыңайтқыштар мен жарылғыш заттардың ірі масштабты синтезі үшін маңызды Хабер-Бош процесін жасады. Болжам бойынша, әлемдік азық-түлік өндірімінің үштен бір бөлігі Хабер-Бош процесі арқылы алынған аммиакты пайдаланады, бұл әлем халқының шамамен жартысын қамтамасыз етеді. Одан бөлек, ол уреяны өнеркәсіптік түрде өндіруге арналған Bosch Meiser процесін де бірлесіп әзірледі.
Carl Bosch (; 27 August 1874 – 26 April 1940) was a German chemist and engineer and Nobel Laureate in Chemistry. He was a pioneer in the field of high pressure industrial chemistry and founder of IG Farben, at one point the world's largest chemical company. He also developed the Haber–Bosch process, important for the large scale synthesis of fertilizers and explosives. It is estimated that one third of annual global food production uses ammonia from the Haber–Bosch process, and that this supports nearly half of the world's population. In addition, he co developed the so called Bosch Meiser process for the industrial production of urea.
Алғашқы жылдар
Карл Бош Кельн қаласында газ және сантехника құралдарын табысты жеткізіп сатумен айналысқан отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Карл Фридрих Александр Бош (1843–1904) болса, ал туысы Роберт Бош тұтану шамдарын жасауды бастап, Бош көпұлтты компаниясын құрған адам. Карл металлургия немесе химия саласында қызмет етуді ойластырып, 1892 жылдан 1898 жылға дейін Корольдік техникалық жоғары мектебінде (қазіргі Берлин техникалық университеті) және Лейпциг университетінде оқыды.
Carl Bosch was born in Cologne to a successful gas and plumbing supplier. His father was Carl Friedrich Alexander Bosch (1843–1904) and his uncle was Robert Bosch, who pioneered the development of the spark plug and founded the multinational company Bosch. Carl, trying to decide between a career in metallurgy or chemistry, studied at the Königlich Technische Hochschule Charlottenburg (now the Technical University of Berlin) and the University of Leipzig from 1892 to 1898.
Мансап
Карл Бош Лейпциг университетінде оқыды, онда Иоганнес Вислиценуспен бірге білім алды және 1898 жылы органикалық химия саласындағы зерттеуі үшін докторлық диссертациясын қорғады. 1899 жылы ол Германияның сол кездегі ең ірі химия және бояу фирмасы – BASF компаниясына бастапқы деңгейдегі жұмысқа орналасты. 1909 жылдан 1913 жылға дейін ол Фриц Хабердің жоғары қысымды химия арқылы азотты бекіту әдісінің үстел үстіндегі демонстрациясын Хабер-Бош процесі арқылы синтетикалық нитрат өндіруге айналдырды. Бұл процесс өнеркәсіптік қосылыстардың, тұтыну тауарларының және коммерциялық өнімдердің сансыз түрлерін жасау үшін қолданылатын өте көптеген өнеркәсіптік мүмкіндіктерге ие. Оның басты үлесі – синтетикалық нитраттың өндіріс көлемін арттырып, оны өнеркәсіптік деңгейде кеңейту болды. Мұны істеу үшін, ол жоғары қысым мен температурада тиімді жұмыс істейтін зауыт пен жабдық құруға тиіс болды. Бош Хабер қолданған сирек осмий мен қымбат уранға қарағанда тиімдірек катализатор табуға да жауапты болды. Үлкен компрессорлар мен қауіпсіз жоғары қысымды пештерді жобалау сияқты көптеген қиындықтар да болды. Процеске қажетті таза сутегі газын жеткілікті мөлшерде берудің жолы табылуы керек еді. Сонымен қатар, аммиакты тазалау және өңдеудің арзан әрі қауіпсіз әдістерін әзірлеу қажет болды. Алғашқы толық көлемді Хабер-Бош зауыты Германияның Оппау қаласында, қазір Людвигсхафеннің бір бөлігі болып табылады. Процесс аяқталғаннан кейін ол өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы салалары үшін көп мөлшерде аммиак синтездеді. Шындығында, бұл өндіріс әлем бойынша ауыл шаруашылығы өнімділігін арттырды. Нацистер билікті басып алғаннан кейін, Бош 1933 жылғы қазан айында Ханс Франктің Германия құқығы академиясына мүше болып сайланды және Жалпы экономикалық кеңесте (Generalrat der Wirtschaft) қызмет етті. 1933 жылғы желтоқсан айында Бош синтетикалық мұнай өндірісін кеңейту бойынша келісімшарт алды, бұл Адольф Гитлердің болашақ соғыс жоспарлары үшін маңызды болды.
Carl Bosch attended the University of Leipzig, and this is where he studied under Johannes Wislicenus, and he obtained his doctorate in 1898 for research in organic chemistry. After he left in 1899 he took an entry level job at BASF, then Germany's largest chemical and dye firm. From 1909 until 1913 he transformed Fritz Haber's tabletop demonstration of a method to fix nitrogen using high pressure chemistry through the Haber–Bosch process to produce synthetic nitrate, a process that has countless industrial applications for making a near infinite variety of industrial compounds, consumer goods, and commercial products. His primary contribution was to expand the scale of the process, enabling the industrial production of vast quantities of synthetic nitrate. To do this, he had to construct a plant and equipment that would function effectively under high gas pressures and high temperatures. Bosch was also responsible for finding a more practical catalyst than the scarce osmium and expensive uranium being used by Haber. There were many more obstacles as well, such as designing large compressors and safe high pressure furnaces. A means was needed to provide pure hydrogen gas in quantity as the feedstock. Also, cheap and safe means had to be developed to clean and process the product ammonia. The first full scale Haber–Bosch plant was erected in Oppau, Germany, now part of Ludwigshafen. With the process complete he was able to synthesize large amounts of ammonia, which was available for the industrial and agricultural fields. In fact, this production has increased the agricultural yields throughout the world. After the Nazi seizure of power, Bosch was one of the industrialists selected for membership in Hans Frank's Academy for German Law in October 1933, where he served on the General Economic Council (Generalrat der Wirtschaft). In December 1933, Bosch received a contract to expand the production of synthetic oil, a development which was essential to Adolf Hitler's future war plans.
Жеке өмір
Бош 1902 жылы Элсе Шильбахқа үйленді. Карл мен Элсенің бір ұлы мен бір қызы болды. Нацистердің көптеген саясатын, соның ішінде антисемитизмді сынаған Бош біртіндеп жоғары лауазымдарынан шеттетіліп, депрессия мен алкоголизмге ұшырады. Адам денесіндегі азоттың шамамен жартысы синтетикалық түрде алынған көздерден, яғни Хабер-Бош зауытының өнімдерінен түседі. Бош жәндіктер, минералдар және асыл тастар жинауға құмар еді. Оның жинаған метеориттері мен басқа минералдық үлгілері Йель университетіне берілді, кейін Смитсонов институты сатып алды. Ол жақсы жабдықталған жеке обсерваториясы бар әуесқой астроном болды. 7414 Бош астероиды оның құрметіне аталды. Карл Бош пен Фриц Хабер химиялық инженерлер институтының мүшелері тарапынан барлық уақыттағы ең ықпалды химиялық инженерлер деп танылды. Әлемдегі ең белгілі химиялық процестердің бірі – Хабер-Бош процесі, ауадан азотты алып, оны аммиакқа айналдырады, және әлем халқының өсуіне байланысты азық-түлікпен қамтамасыз етуге көмектесетін Жасыл революция процесінде маңызды рөл атқарады. Бош сонымен қатар көптеген сыйлықтарға ие болды, оның ішінде Карлсруэ техникалық жоғарғы мектебінің құрметті докторлық дәрежесі (1918), неміс химиктері қауымдастығының Либиг естелік медалі, неміс Бунсен қоғамының Бунсен медалі, Сименс жүзігі және VDI Алтын Грасхоф естелік медалі. 1931 жылы ол химиялық жоғары қысым әдістерін ойлап табуға қосқан үлесі үшін Нобель сыйлығымен марапатталды. Ол сондай-ақ Австрия сауда қауымдастығынан Exner медалін және Карл Люг естелік медалін алды. Бош түрлі неміс және шетелдік ғылыми академиялардың мүшелігінен және 1937 жылы президенті болған Кайзер Вильгельм қоғамының төрағалығынан да ләззат алды.
Bosch married Else Schilbach in 1902. Carl and Else had a son and a daughter together. A critic of many Nazi policies, including anti Semitism, Bosch was gradually relieved of his high positions, and fell into depression and alcoholism. On average, one half of the nitrogen in a human body comes from synthetically fixed sources, the product of a Haber–Bosch plant. Bosch was an ardent collector of insects, minerals, and gems. His collected meteorites and other mineral samples were loaned to Yale University, and eventually purchased by the Smithsonian. He was an amateur astronomer with a well equipped private observatory. The asteroid 7414 Bosch was named in his honour. Carl Bosch along with Fritz Haber were voted the world's most influential chemical engineers of all time by members of the Institution of Chemical Engineers. The Haber–Bosch process, quite possibly the best known chemical process in the world, which captures nitrogen from the air and converts it to ammonia, has its hand in the process of the Green Revolution that has been feeding the increasing population of the world. Bosch also won numerous awards including an honorary doctorate from Technische Hochschule Karlsruhe (1918), the Liebig Memorial Medal of the Association of German Chemists along with the Bunsen Medal of the German Bunsen Society, the Siemens Ring, and the Golden Grashof Memorial medal of the VDI. In 1931 he was awarded the Nobel Prize for Chemistry for the contribution to the invention of chemical high pressure methods. He also received the Exner medal from the Austrian Trade Association and the Carl Lueg Memorial Medal. Bosch also enjoyed his membership of various German and foreign scientific academics, and his chairmanship of the Kaiser Wilhelm Society of which he became the President in 1937.