Мишель Эжен Шеврель: Француз химигі және ғылымның негізін қалаушысы

Кіріспе

Француз химигі (1786–1889)

Мишель Эжен Шевроль (31 тамыз 1786 – 9 сәуір 1889) – француз химигі, оның еңбектері ғылым, медицина және өнер салаларындағы маңызды дамуға үлкен үлес қосты. Шеврольдің жануар майларымен жасаған алғашқы жұмыстары сабын мен шам жасау өндірісінде революция жасады және оның гептадеканоид (маргарин), стеарин және олеин май қышқылдарын бөліп алуына әкелді. Осы процесте Шевроль химиялық қосылыс тұжырымын анықтаған және органикалық қосылыстардың сипатын ресми түрде сипаттаған алғашқы ғалым болды; осы себепті ол қазіргі заманғы органикалық химияның негізін салушысы саналады. Медицина саласында Шевроль алғаш рет қант диабетімен ауыратын адамдардың зәрде глюкоза бөлінетінін көрсетті және креатинды бөліп алды. Шевроль Паридегі Гобелендер мануфактурасының директоры қызметін атқаратын кезінде мата бояуларын зерттеу нәтижесінде "импрессионизм және неоимпрессионизм кескіндемесінің ғылыми негізін қалаған" түс теориясын жасады. Шевроль – Эйфель мұнарасына есімдері жазылған 72 француз ғалымы, математигі және инженерінің бірі. Ол 102 жасқа дейін өмір сүрді және геронтология саласындағы пионер болды.

Өмірбаян

Шеврюль Францияның Анже қаласында дүниеге келді, оның әкесі дәрігер болған. Шеврюльдің туған күні туралы куәлікте оның әкесі, әкесінің әкесі және үлкен ағасы – барлығы хирургтердің қолдары бар. Шамамен он жеті жасында Шеврюль Парижге барып, Л. Н. Вокелиннің химиялық зертханасына кірді, кейіннен оның Жан-де-Плантедегі Ұлттық табиғи тарих мұражайында (Muséum national d'histoire naturelle) көмекшісі болды. 1813 жылы Шеврюль Шарльмен лицейінде химия профессоры болып тағайындалды, содан кейін Гобелендер гобелендік шеберханасының директоры болды, онда ол түстердің қарама-қайшылығын зерттеді. (1839 жылы ол өзінің зерттеу нәтижелерін «De la loi du contraste simultané des couleurs» деген атпен жариялады; Ол ағылшын тіліне аударылып, 1854 жылы «The Principles of Harmony and Contrast of Colors» деген атпен жарық көрді. 2020 жылы Дэн Маргулистің түсіндірмелері, қосымша тараулары және түсті графикасы бар «Қатар түстердің қарама-қайшылығы туралы заң» деген жаңа аударма жарық көрді.) 1826 жылы Шеврюль Ғылым академиясының мүшесі болды, сол жылы Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі болып сайланды және 1857 жылы Копли медалімен марапатталды. 1829 жылы ол Швед Корольдік Ғылым академиясының шетелдік мүшесі, ал 1868 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Шеврюль 1830 жылы өзінің ұстазы Вокелиннің орнын басып, Ұлттық табиғи тарих мұражайында органикалық химия профессоры болды, ал отыз үш жылдан кейін оның директорлығын да алды; ол 1879 жылы одан бас тартты, бірақ профессорлық лауазымын сақтап қалды. 1886 жылы Шеврюльдің 100 жылдық мерейтойына арналған қола медаль соғылды және ол ұлттық мереке ретінде тойланды. Шеврюль көптеген мемлекет басшылары мен монархтардан, соның ішінде королева Викториядан алғыс хаттар алды. Ол Надармен бірнеше кездесулер өткізді, оның ұлы Пол Надар суреттер түсірді, нәтижесінде журналда жарық көрген алғашқы фотосұхбат пайда болды. Шеврюль 1889 жылдың 9 сәуірінде Парижде 102 жасында қайтыс болғанға дейін адам ағзасына қартаюдың әсерін зерттей бастады. Ол мемлекеттік жерлеу рәсімімен қоштастырылды. 1901 жылы ол көп жылдар бойы жұмыс істеген мұражайда оның есіне ескерткіш орнатылды.

Chevreul was born in the town of Angers, France, where his father was a physician. Chevreul's birth certificate, kept in the registry book of Angers, bears the signature of his father, grandfather, and a great uncle, all of whom were surgeons. At around the age of seventeen, Chevreul went to Paris and entered L. N. Vauquelin's chemical laboratory, afterwards becoming his assistant at the Muséum national d'histoire naturelle (National Museum of Natural History) in the Jardin des Plantes. In 1813, Chevreul was appointed professor of chemistry at the Lycée Charlemagne, and subsequently undertook the directorship of the Gobelins tapestry works, where he carried out his research on colour contrasts. (In 1839, he published the results of his research under the title De la loi du contraste simultané des couleurs; It was translated into English and published in 1854 under the title The Principles of Harmony and Contrast of Colors. A new translation titled On the Law of Simultaneous Contrast of Colors, with commentary, additional chapters, and colour graphics by Dan Margulis, appeared in 2020.) In 1826, Chevreul became a member of the Academy of Sciences, and in the same year was elected a foreign member of the Royal Society of London, whose Copley Medal he was awarded in 1857. In 1829, he was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences and a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1868. Chevreul succeeded his master, Vauquelin, as professor of organic chemistry at the National Museum of Natural History in 1830, and thirty three years later assumed its directorship also; this he relinquished in 1879, though he still retained his professorship. A bronze medal was minted for the occasion of Chevreul's 100th birthday in 1886, and it was celebrated as a national event. Chevreul received letters of commendation from many heads of state and monarchs, including Queen Victoria. He had a series of recorded meetings with Nadar, whose son Paul Nadar took photographs, resulting in the first photo interview ever to appear in a magazine. Chevreul began to study the effects of aging on the human body shortly before his death at the age of 102, which occurred in Paris on 9 April 1889. He was honoured with a public funeral. In 1901, a statue was erected to his memory in the museum with which he was connected for so many years.

Шеврдің жұмысы

Шеврюльдің ғылыми жұмысы кең ауқымды болды, бірақ ол 1823 жылы жарық көрген жануарлар майы туралы классикалық зерттеулерімен (Recherches sur les corps gras d'origine animale) танымал болды. Осы зерттеулер арқылы ол сабынның нағыз табиғатын анықтап, жануарлар мен өсімдіктердің майларының қатты бөлігінде кездесетін ақ зат – стеариннің, майдың сұйық бөлігінде кездесетін олеиннің құрамын анықтап, стеар және олеин қышқылдарын бөліп шығара алды. Бұл жұмыс шам жасау процесін жақсартуға септігін тигізді. Шеврюль шарлатандықтың барлық түрлеріне қарсы болды және оның заманында басталған «ғылыми» психикалық зерттеулерге немесе спиритизмге толық күмәндана қарады. Оның «сұмдық маятник», «сапарлау таяқтары» және үстел бұру туралы зерттеулері революциялық. 1833 жылы Андре Мари Амперге жазған ашық хатында және 1854 жылы «De la baguette» атты еңбегінде Шеврюль адамның бұлшықет реакцияларының қалай, мүлдем еріксіз және санадан тыс, сиқырлы секілді қозғалыстарға жауапты екенін түсіндіреді. Ақырында, Шеврюль бір адам ұстап тұрған divining таяқ / сиқырлы маятник болды, мидың реакциясы байқалғанда, қозғалыстар тоқтады және өз еркімен қайталануы мүмкін емес еді. Оның бұл түсіндірмесі идея-қозғалыс әсерін түсіндірудің алғашқы нұсқаларының бірі болды. 1824 жылы Шеврюль Париждегі Гобелиндар фабрикасының бояу фабрикасының директоры болып тағайындалды, бұл техникалық кемшіліктер туралы шағымдарға жауап ретінде жасалды. Ол кейбір бояулардың шынымен де жетіспейтінін, бірақ жиі сынға алынатын қара бояудың сапасы жоғары екенін анықтады. Дегенмен, осы қара түске боялған маталар көк және/немесе қызғылт түстермен қоршалған кезде әлсіз және қызғылт болып көрінді. Шеврюль бұл әсерді бір мезгілдегі контраст деп атады, оны көршісінің толықтырғышына қарай түс өзгергендей сезілуі деп түсіндірді – бұл түстің тоны мен қарқындылығына қатысты. Ол 1839 жылы барлық бейнелеу өнері үшін жан-жақты теория құру ниетімен осы тұжырымдаманың салдарын кітап көлемінде зерттеді. Ол кеудеге, кілемге, жиһазға, мозаикаға, шіркеулерге, мұражайларға, пәтерлерге, сарайларға, театрларға, карталарға, типографияға, рамкаға, боялған шыныға, әйелдерге арналған киімге, тіпті әскери киімге арналған принциптерді ұсынды. Алайда, ол импрессионизм және неоимпрессионизм суреттеріне, әсіресе Жорж Серат пен Пол Сигнак дамытқан пуантилизм стиліне ерекше әсер етті, онда толықтыратын түстердің ұсақ жапсырмалары қолданылды. Камиль Писсарро Сюратпен сұхбаттасқанын, ол стильді «М. Шеврюль ашқан түстер теориясына негізделген және Максвеллдің эксперименттері мен Н.О. Рудтың өлшеулеріне сәйкес ғылыми негізделген құралдармен қазіргі заманғы синтезді іздеу» деп сипаттағанын хабарлады. Шеврюль реализмді насихаттау үшін жарықтың дәл бейнеленуінің маңыздылығын атап өтті, бірақ «Дәл, бірақ күшейтілген түс сахнаға абсолютті адалдықтан гөрі көбінесе жағымдырақ болады» деп қосты. Винсент ван Гог бұл кеңеске құлақ асып, бірін-бірі күшейтетін толықтыратын түстерді кеңінен қолданды. Ван Гог былай деп жазды: «Бұл өзара күшейтуді бір мезгілдегі контраст заңы деп атайды. Егер толықтыратын түстерді тең бағаласақ, яғни жарық пен жарықтың бірдей деңгейінде болса, олардың қатарласуы бірін де, екіншісін де адам көзі елеңдеп қарамайтын күшке дейін көтереді». Шеврюль ХХ ғасырдағы сурет салуға да ықпал етті, әсіресе Роберт Делонейдің суретіне, оны оның досы Жан Метцингер Шеврюльдің теорияларымен таныстырды. Делонейдің салыстырмалы түрде үлкен блоктарын толықтырып араластыру стилі бүгінде әдетте Орфизм деп аталады. Дегенмен, Делоней өзі «Симмултанизм» деген атауға басымдық берді, бұл Шеврюльге айқын сілтеме. Шеврюль сондай-ақ кейде «Шеврюльдің иллюзиясы» деп аталатын, әр түрлі қарқындылықтағы бірдей түстердің көршілес жолақтары арасында бар сияқты жарқын жиектермен де байланысты. Қосымша ақпарат алу үшін Шеврюльдің «Көрініс контрасттарының заңдары» деген кітабына жүгініңіз.

Chevreul's scientific work covered a wide range, but he is best known for the classical researches he carried out on animal fats, published in 1823 (Recherches sur les corps gras d'origine animale). These enabled him to elucidate the true nature of soap; he was also able to discover the composition of stearin, a white substance found in the solid parts of most animal and vegetable fats, and olein, the liquid part of any fat, and to isolate stearic and oleic acids, the names of which he invented. This work led to important improvements in the processes of candle manufacture. Chevreul was a determined enemy of charlatanism in every form, and a complete sceptic as to the "scientific" psychical research or spiritualism which had begun in his time. His research on the "magic pendulum", Dowsing rods and table turning is revolutionary. In an open letter to André Marie Ampère in 1833, and his 1854 paper "De la baguette", Chevreul explains how human muscular reactions, totally involuntary and subconscious, are responsible for seemingly magical movements. In the end, Chevreul discovered that once a person holding divining rods/magic pendulum became aware of the brain's reaction, the movements stopped and could not be willingly reproduced. His was one of the earliest explanations of the ideomotor effect. In 1824, Chevreul was named director of the dye works at the Gobelins Manufactory in Paris, in response to complaints about technical inadequacies. He found that some dyes were indeed deficient, but that the oft criticized black dye was first rate. Yet fabrics dyed with this black were perceived as weak and reddish when surrounded by deep blues and/or purples. Chevreul called this effect simultaneous contrast, defining it as the tendency for a color to appear to shift toward the complementary of its neighbor, both in terms of hue and darkness. He explored the ramifications of the concept at book length in 1839, intending to form a comprehensive theory for all the visual arts. It offered design principles for tapestries, carpets, furniture, mosaics, churches, museums, apartments, formal gardens, theaters, maps, typography, framing, stained glass, women's clothing, and even military uniforms. It is most noted, however, for its influence on Impressionist and Neo Impressionist painting, particularly the Pointillist style developed by Georges Seurat and Paul Signac, which featured tiny juxtapositions of complementary colors. Camille Pissarro reported that he had interviewed Seurat, who had described the style as a search for "the modern synthesis with scientifically based means which will be founded on the theory of colors discovered by M. Chevreul and in accordance with the experiments of Maxwell and the measurements of N. O. Rood." Chevreul stressed the importance of accurate portrayal of lighting in promoting realism, but added, "It is almost always so that accurate, yet exaggerated coloring is found more pleasing than absolute fidelity to the scene." Vincent van Gogh took the advice to heart, making lavish use of complementaries to intensify one another. Van Gogh wrote, "this reciprocal heightening is what's called the law of simultaneous contrast If the complementary colors are taken at equal value, that is to say, at the same degree of brightness and light, their juxtaposition will raise both the one and the other to an intensity so violent that human eyes will scarcely be able to bear to look at it." Chevreul was also influential in twentieth century painting, especially that of Robert Delaunay, who was introduced to Chevreul's theories by his friend Jean Metzinger. Delaunay's style of mixing relatively large blocks of near complementaries is today usually known as Orphism. Delaunay himself, however, preferred the name "Simultanism," a clear nod to Chevreul. Chevreul is also linked to what is sometimes called Chevreul's illusion, the bright edges that seem to exist between adjacent strips of identical colors having different intensities. See Chevreul's The Laws of Contrast of Colour for more information.