Кіріспе
Геологтар ежелгі грек тіліндегі Эриданос атауын қазір Балтық теңізі орналасқан жерде аққан өзенге берген. Оның өзен жүйесі сондай-ақ "Балтық өзен жүйесі" деп те аталады. Эриданос шамамен 40 миллион жыл бұрын эоцен дәуірінде пайда болды. Шамамен 12 миллион жыл бұрын миоценде Эриданос Солтүстік теңіз аймағына жетті, онда өзен әкелген шөгінділерден алып дельта қалыптасты. Эриданос ерте орта плеистоценде, шамамен 1 миллион жыл бұрын жоғалып кетті, осы кезде мұз дәуірінің мұздықтары Балтық теңізінің түбін қазды. Оңтүстік швед күмбезінің неогендік көтерілуі Эриданос өзенін плиоценде Швецияның оңтүстігіне қарай, оңтүстік-орталық Швеция арқылы болған бастапқы бағытынан бұрды.
The name Eridanos, derived from the ancient Greek Eridanos, was given by geologists to a river that flowed where the Baltic Sea is now. Its river system is also known as the "Baltic River System". The Eridanos began about 40 million years ago in the Eocene. By about 12 million years ago in the Miocene, the Eridanos had reached the North Sea area, where sediments carried by the river built an immense delta. The Eridanos disappeared in the early Middle Pleistocene, about 1 million years ago, when the Ice Age glaciers excavated the Baltic Sea bed. The Neogene uplift of the South Swedish Dome deflected Eridanos river from its original path across south central Sweden into a course south of Sweden in the Pliocene.
Сипаттама
Геологиялық Эриданос шамамен екі миллион жыл бұрынғы соңғы төртіншілік кезеңнің Бавентиан сатысында, қазіргі Дунайдан сәл қысқа болған кезде ең маңызды болды. Ол Лапландиядан басталып, қазіргі Ботния шығанағы мен Балтық теңізі арқылы Батыс Еуропаға ағып келді, онда оның өте кең дельтасы болды, оның мөлшері қазіргі Амазонка өзенінің дельтасына шамалас деп есептеледі. Нидерландыдағы соңғы ерте төртіншілік кезеңнің Менапия мұздық сатысына жататын Эриданос шөгінділері скандинавиялық көшкін тастардың (“Хаттем қабаттары”) бар екенін көрсетеді. Бұл көшкін тастар өзендік мұз ағысы арқылы тасымалданған және Скандинавия тауларындағы ірі мұзданудың Солтүстік теңіз бассейнінің осы бөлігіндегі алғашқы белгілері болып саналады. Эриданос бастау көздерінің Скандинавия тауларында қайта қалыптасуы осы мұздық сатысында басталған болуы мүмкін. Келесі Бавель мұз аралық кезеңінде өзен жүйесі ең үлкен өлшемге жетті, бірақ сол кезде шөгінділердің қарқыны төмендеді. Осы мұз аралық кезеңнен кейін Скандинавия мұз қабатының бірнеше рет жиналуы бастапқы аймақтың толық жойылуына, өзен жүйесінің қирауына және Скандинавия таулы аймақтарын қоршаған мұздықпен қазылған аймақтың пайда болуына әкелді, осы аймақта Балтық теңізі кейіннен құрылды. Хромерия кешенінің алғашқы мұздық сатысында, шамамен 0,7 миллион жыл бұрын Нидерландыдағы Балтық өзен жүйесінің шөгінділері тоқтады, бұл Эриданос өзенінің аяқталуын білдіреді. Эриданос қалдықтары Солтүстік Еуропаның барлық жерінде, қазіргі Солтүстік теңізден және оның батыс жағындағы Нидерландыдан солтүстік Лапландиядағы шөгінділерге дейін табылған. Нидерландыдағы және көршілес Солтүстік теңіздегі Эриданос шөгінділерін құмда және қиыршық тас фракцияларында мөлдір көк-сұр, ақ-сұр және түссіз кварцтың жоғары мөлшерімен тануға болады. Көбінесе ірі құмдардың түсі сұр-ақ, сондықтан Нидерландыда бұл шөгінділер Ақ құм (“Witte Zanden”) деп белгілі. Ерте төртіншілік кезеңде Нидерландыда шығыс тектес өзендік шөгінділер Рейн өзенінің шөгінділерімен араласады. Ол кезде Рейн өзені Эриданосқа қарағанда әлдеқайда маңызды емес еді. Шөгінділердің араласуын Рейн өзенімен келген құм мен қиыршық тастарға тән "сүтті кварцтың" жоғары пропорциясының болуымен анықтауға болады. Эриданос жоғалып кеткеннен кейін Рейн өзені Солтүстік теңіз бассейнінің осы бөлігіндегі ең маңызды өзен болып қалды.