Кіріспе
1945 жылғы британдық тәжірибелік ұшақ. Де-Хавилленд DH 108 "Свалоу" – Джон Карвер Медоус Фросттың 1945 жылғы қазанда жобалаған британдық тәжірибелік ұшағы. DH 108 бір тік қанатшасы бар, құйрығы жоқ, қанаттары кеңейтілген конструкцияға ие, ол соғыс кезіндегі неміс Messerschmitt Me 163 Komet ұшағының орналасуына ұқсас. Бастапқыда Comet әуе кемесінің құйрығы жоқ дизайнының төмен және жоғары дыбыс жылдамдықтарында қанатты басқару ерекшеліктерін бағалау үшін жобаланған, DH 108-дің үш данасы Әуе министрлігінің E.18/45 талаптарына сәйкес салынды. Comet үшін дәстүрлі құйрық бөлігі қабылданғаннан кейін, ұшақтар супердыбыстық жылдамдыққа дейін қанатты басқаруды зерттеу үшін пайдаланылды. Барлық үш прототип те қаза тауып, өлімге әкелді.
{|
|}
The de Havilland DH 108 "Swallow" was a British experimental aircraft designed by John Carver Meadows Frost in October 1945. The DH 108 featured a tailless, swept wing with a single vertical stabilizer, similar to the layout of the wartime German Messerschmitt Me 163 Komet. Initially designed to evaluate swept wing handling characteristics at low and high subsonic speeds for the proposed early tailless design of the Comet airliner, three examples of the DH 108 were built to Air Ministry specifications E.18/45. With the adoption of a conventional tail for the Comet, the aircraft were used instead to investigate swept wing handling up to supersonic speeds. All three prototypes were lost in fatal crashes.
Жобалау және әзірлеу
1944 жылы de Havilland DH 108 ұшағы, de Havilland Vampire ұшағының негізгі фюзеляж бөлігі мен қозғалтқышын, бір қанаты бар ұзын фюзеляжбен және жоғары жылдамдықты қанаттарымен біріктіре отырып, құйрықсыз конструкцияларға арналған аэродинамикалық сынақ платформасы ретінде ұсынылды, әсіресе DH.106 Comet бастапқыда құйрықсыз, жоғары жылдамдықты қанаттар концепциясы ретінде қарастырылған. Comet дизайны көбірек дәстүрлі ерекшеліктерге ие болғанымен, DH.110 үшін негізгі деректерді алу мақсатындағы бірегей конфигурацияны сынаудың маңыздылығы de Havilland компаниясын DH 108-ді дамытуды жалғастыруға түрткі берді. English Electric Vampire F 1 өндіріс желісінен екі ұшақ шассисі таңдалып алынып, жаңа ұшақ өзінің истребительдік тарихына, әсіресе Vampire ұшағының алдыңғы бөлігіндегі мұрын бөлігіне, кабинасына және басқа да құрамдас бөліктеріне ерекше ұқсастық танытты. Жабдықтау министрлігі DH 108 ұшағын "Лақылдақ" деп атады, бірақ бұл атау компания ресми түрде қабылданбады. 43 градус бұрышпен жасалған жаңа металл қанаты стандартты Vampire қанатынан шамамен 15% үлкен болды.
Сынау
Бірінші DH 108 прототипі, сериялық нөмірі TG283, 43° бұрышпен жасалған қанатқа ие болды және 1946 жылдың 15 мамырында RAF Вудбриджде ұшты. Төмен жылдамдықпен басқаруды зерттеу үшін жасалған ол сағатына 280 миль (450 км/сағ) жылдамдыққа ғана жете алды. Де-Хавиленд компаниясының бас сынақ ұшқышы Джеффри де Хавиленд-младший, де Хавиленд компаниясының иесі және конструкторы Джеффри де Хавилендтің ұлы, 1946 жылы Радлеттте өткен Британдық ұшақ құрылысшылары қоғамының (SBAC) авиашоуында DH 108 ұшағында демонстрациялық ұшу жасады. Кейінгі, төмен жылдамдықтағы сынақтарда артқы фюзеляждың жоғары шабуыл бұрыштарында тазалау мақсатымен бірінші прототипке Sea Vampire шассисі орнатылды. Екінші, жоғары жылдамдықты прототип, TG306, 45° бұрышпен жасалған қанатында автоматты алдыңғы жиекке орналасқан Handley Page шлагтары болды және де Хавиленд Гоблин 3 турбореактивті қозғалтқышымен жабдықталды, ол 1946 жылдың маусымында ұшты. Дизайнға енгізілген өзгерістерге ұзын, аэродинамикалық пішіндес мұрын және ұшқыштың орнын төмендету арқасында кішірек шатыр (күшейтілген металл жиегімен) кірді. Екінші прототип жоғалғаннан кейін үшінші ұшаққа жоғары жылдамдықты сынауды жалғастыру үшін тапсырыс берілді. VW120 үшінші және соңғы прототип болды. Ол алғашқы сынақ ұшағынан ұшқыштық мұрынының және кішірек күшейтілген шатырының (ұшқыштың орнын төмендету шатырдың аэродинамикалық пішінін қолдануға мүмкіндік берді) болуымен ерекшеленді, ал кабинаны қайта жобалау эжекциялық орындықты орнатуға мүмкіндік берді. Алдыңғы апаттың себебі болған биіктік осцилляцияларын бақылау үшін қуатты лифттер орнатылды. 3,738 фунт (16,67 кН) итеру күшіне ие күшті Goblin 4 қозғалтқышы DH 108 ұшағын үстірткі жылдамдыққа дейін жетелуге мүмкіндік берді. VW120 алғаш рет 1947 жылдың 24 шілдесінде Джон Каннингэм ұшқанда ұшты, ол 1949 жылы де Хавиленд Комет реактивтік ұшағын ұшқан алғашқы адам болды. Жоғары жылдамдықты ұшуды сынау үшін маңызды платформа саналған VW120 сол кезде Gloster Meteor ұшағының қолында болған әлемдік жылдамдық рекордын сынауға дайындалды (616 миль/сағ (991 км/сағ)). Екінші прототип TG306 апатқа ұшырағанға дейін резервтік нұсқа болып табылды. 1949 жылы VW120 Farnborough әуешоуында көрсетілді және RAE Farnborough әуежайында сынақтар жүргізу үшін Өнімдер министрлігіне тапсырылмас бұрын Британдық ұшақ құрылысшылары қоғамының Challenge Trophy әуе жарысында үшінші орын алды. 1950 жылдың 15 ақпанында Брикхилл, Бэкингемшир маңындағы апатта ұшақ құлап, оның сынақ ұшқышы, эскадрон басшысы Стюарт Мюллер Роуленд қаза тапты. Апатты тергеу барысында ұшақтың өзі емес, пилотты әрекетсіз қалдырған нашар оттегі жүйесі кінәлі деп танылды. Сот сараптамасының қорытындысы бойынша, ұшқыш мойнының сынуынан қайтыс болған. Ұшақ құлаған кезде сол қанатының істен шығуы Брикхиллдегі гараждың үстінде болды. Бұл сәтсіздік Брикхиллдегі куәгерлер естіген "жарылыс" дыбысының себебі деп болжам жасалды. Ұшақтың бір қанаты болғандықтан, оның жоғары жылдамдықпен айналып жүргені туралы хабарлар тарады. Ол орманға құлап түсті, ескі емен ағашына соқтығысқаннан кейін. Соққының іздері 50 жылдан кейін де көрініп тұрды. Ұшақтың ұшақ корпусы мен оң қанаты әскерилер тарапынан бөлшектелді және тез арада алынып кетті. Сол жақ қанаты да Брикхиллдің солтүстігіндегі даладан табылған. Жақын жердегі неміс шаруасы апат орнына жүгіріп келді, оны Брикхилл гаражынан келген механик қарсы алды, ол көмек көрсету үшін апат орнына асығыс жеткен. Ұшқыш қаза тапқан еді. 2001 жылы жергілікті тұрғын апат орнында металл іздегішпен іздеу жұмыстарын жүргізіп, сәттілікке жетті. Ол бөлшектелген кезде алынып тасталған "конус пішіндес" бекіту бұрандаларын тапты. DH 108 ұшағы соқтығысқан ағаш та табылды, оның зақымдалған жері әлі де көрініп тұрды. Бұрынғы теория, яғни нашар оттегі жүйесінің кінәлі екендігі туралы мәлімдеме, кейінгі сараптама барысында жоққа шығарылды. Соңында, 1950 жылдың 1 мамырында төмен жылдамдықтағы сырғанау және тоқтау сынақтары кезінде алғашқы прототип TG283 Hartley Wintney маңындағы апатта жоғалып, пилот, эскадрон басшысы Джордж Э. С. Джендерс AFC DFM қаза тапты. Ұшақты төмен биіктікте кері айналып тастағаннан кейін оның парашюты уақытында ашылмады. Барлығы үш "Swallow" ұшағы 480 рет ұшуға үлгерді.
Мұра
DH108 британдық ұшақ құрылысында бірнеше "алғаш рет" жаңалықтарды енгізді: ол Ұлыбританияда жасалған алғашқы қанаттары бүрілген реактивтік ұшақ және алғашқы құйрықсыз реактивтік ұшақ болды.