Кіріспе
Американдық теориялық эколог Роберт Эдвард Уланович (/j//ə/'/l//æ//n//ə//w//ɪ//t//s/ yəLANəwits) – польша тегі бар американдық теориялық эколог және философ. Экологияның бірыңғай теориясын іздеу жолында ол «Процестік экология» деп аталатын парадигманы жасады. Ол 1943 жылдың 17 қыркүйегінде Мэриленд штатының Балтимор қаласында дүниеге келген. 2008 жылы зейнетке шыққанға дейін Мэриленд университетінің қоршаған ортаны зерттеу орталығының Чесапик биологиялық зертханасында теориялық экология профессоры болып жұмыс істеді. Уланович 1964 және 1968 жылдары Джонс Хопкинс университетінен химиялық инженерия саласы бойынша бакалавр және доктор ғылымдарының кандидаты дәрежелерін алды. Қазіргі уақытта Уланович Флорида штатының Гейнсвилл қаласында тұрады және Флорида университетінің биология факультетінде құрметті профессор қызметін атқарады. Флоридаға көшкеннен бері Уланович Флориданың табиғи бұлақтарын сақтау және олардың жай-күйін жақсартумен айналысатын Ховард Т. Одум Флорида Спрингс институтының ғылыми кеңесшісі болып табылады.
Robert Edward Ulanowicz (/j//ə/'/l//æ//n//ə//w//ɪ//t//s/ yəLANəwits) is an American theoretical ecologist and philosopher of Polish descent who in his search for a unified theory of ecology has formulated a paradigm he calls Process Ecology. He was born September 17, 1943, in Baltimore, Maryland. He served as professor of theoretical ecology at the University of Maryland Center for Environmental Science's Chesapeake Biological Laboratory in Solomons, Maryland, until his retirement in 2008. Ulanowicz received both his BS and PhD in chemical engineering from Johns Hopkins University in 1964 and 1968, respectively. Ulanowicz currently resides in Gainesville, Florida, where he holds a courtesy professorship in the Department of Biology at the University of Florida. Since relocating to Florida, Ulanowicz has served as a scientific advisor to the Howard T. Odum Florida Springs Institute, an organization dedicated to the preservation and welfare of Florida's natural springs.
Шолу
Уланович ақпараттық теория мен термодинамиканың әдістерін қолдана отырып, экожүйелердегі энергия және қоректік заттар ағынының ұйымдастырылуын зерттейді. Оның идеялары негізінен экологияда қолданылса да, оның көптеген тұжырымдамалары абстрактілі болып табылады және ағымдық желілер пайда болатын психология және экономика сияқты басқа да салаларға қолданылған. Уланович мансабын дифференциалдық теңдеулерді пайдалана отырып экологиялық жүйелерді модельдеуден бастады, бірақ көп ұзамай осы тәсілдің шектеріне жетті. Кез келген экожүйенің күрделі жүйе екенін түсінген ол редукционистік тәсілді орынсыз деп санайтын нәрседен алшақтауға және экожүйенің тұтастай теориялық өлшемдерін, мысалы, өрлеуді (ascendency) дамытуға кірісті. Бірте-бірте ол экожүйенің мінез-құлқы тек "шумен механика" емес, керісінше, өзін-өзі ұйымдастыру және энтропиялық ыдырау сияқты автокатализдік және қарама-қарсы үрдістердің күрделі өзара әрекеттесуі екенін түсінді. Бұл табиғи байланысты трофикалық процестер желілеріне қолданылатын ақпараттық теориялық өлшемдер арқылы сандық түрде бақылауға болады. Грегори Бейтсонның сөздеріне сүйене отырып, Уланович экологияның физикадан ерекшеленетінін, себебі экожүйе динамикасында жоқ шектеулер маңызды рөл атқаратынын атап көрсетті. Сондай-ақ, физиканың біртекті заңдары әртүрлі экожүйелердің мінез-құлқын ғана шектейді, бірақ олар өздері нәтижелерді анықтауға қабілетсіз екенін дәлелдейді. Ол тіпті күрделі тірі жүйелерді түсіну үшін жаңа метафизика қажет екенін, оны Процестік Экология деп атады. Улановичтің маңызды жаңалығы – экожүйелер ең жоғары тиімділікке жете алмайды. Экожүйелер, егер тиімдірек процестер бұзылса, маңызды қызметтерді алмастыра алатын артық, тиімділігі төмен процестер есебінен белсенділіктің көп бөлігін ең тиімді жолдармен бағыттайды. Экожүйелердің сақталуы тиімділік және сенімділік сияқты өзара байланыссыз қасиеттер арасындағы тепе-теңдікке қол жеткізуімен байланысты. Табиғаттан алынған бұл нәтиже негізгі экономикаға үлкен сын туғызады, онда нарықтың тиімділігі – қажетті шарты болып саналады.
Өнімдер
Мэриленд штатында тұрғанда Уланович суыққа төзімді пальмаларды өсіру және жай ғана көбейтумен айналысып, хобби қалыптастырды; ол Соломон аралындағы жел жалпақ пальмасы бір қабатты ғимараттан биік өскендігіне назар салды, ол пальма ғимараттың сыртына отырғызылған еді.
Марапаттар
Уланович 2007 жылы экологиялық жүйелердегі көрнекті зерттеулері үшін Илья Пригожин медалімен марапатталды. Ол 2007 жылы "Visions" көзқарас биржасы жобасына қатысты. Уланович 2009 жылы "Биологиялық эволюция: фактілер мен теориялар" тақырыбында өткен ІІІ STOQ халықаралық конференциясында сөз сөйледі. Конференцияда Чарльз Дарвиннің "Түрлердің шығу тегі" еңбегінің жариялануының және оның салдарының талқысы жүргізілді.