Кіріспе

Спин клапан – екі немесе одан көп өткізгіш магниттік материалдардан тұратын құрылғы, оның электрлік кедергісі қабаттардағы магниттелудің салыстырмалы бағытына қарай екі мән арасында өзгеруі мүмкін. Кедергінің өзгеруі алып магниторезистивтік эффектінің нәтижесі болып табылады. Құрылғының магниттік қабаттары сыртқы магнит өрісіне байланысты "жоғары" немесе "төмен" бағытталады. Ең қарапайым жағдайда, спин клапан екі ферромагниттің арасына орналасқан магниттік емес материалдан тұрады, олардың біреуі антиферромагнитпен бекітіледі (қатты қабаттандырылады), ол магниттік кернеуін арттырып, "қатты" қабат ретінде әрекет етеді, ал екіншісі бос (қатты қабаттандырылмаған) және "жұмсақ" қабат ретінде әрекет етеді. Кернеушілік айырмашылығына байланысты, жұмсақ қабат қатты қабатқа қарағанда төмен магнит өрісі күшінде полярлығын өзгертеді. Тиісті күшті магнит өрісі қолданғанда, жұмсақ қабат полярлығын ауыстырып, екі ерекше күй тудырады: параллель, төмен кедергілі күй және антипараллель, жоғары кедергілі күй. Спин клапанды доктор Стюарт Паркин және оның командасы IBM Almaden Research Centre-де ойлап тапқан. Доктор Паркин қазір Германияның Галле қаласындағы Макс Планк микроқұрылымдық физика институтының директоры қызметін атқарады.

Қалай жұмыс істейді

Спин клапандары спин деп аталатын электронның (және басқа бөлшектердің) кванттық қасиетінің арқасында жұмыс істейді. Ферромагниттердегі Ферми энергиясы деңгейіндегі электрондық күйлер тығыздығының айырылуына байланысты, таза спин поляризациясы пайда болады. Сондықтан ферромагнит арқылы өтетін электр тогы зарядты және спин компонентін бірге тасымалдайды. Керісінше, қалыпты металда спині жоғары және төмен электрон саны тең болады, сондықтан тепе-теңдік жағдайында мұндай материалдар нөлдік таза спин компонентімен зарядтық токты жүргізе алады. Дегенмен, ферромагниттен қалыпты металға ток жібергенде спин берілуі мүмкін. Осылайша, қалыпты металл, егер спин диффузиялық ұзындығы жеткілікті болса, жеке ферромагниттер арасында спинді тасымалдай алады. Спин тасымалдануы ферромагниттердегі магниттік моменттердің бағытталуына байланысты. Мысалы, егер ток спині жоғары бағытталған басым спині бар ферромагнитке өтіп жатса, онда спині жоғары электрондар салыстырмалы түрде кедергісіз өтеді, ал спині төмен электрондар ферромагнитке кездескенде, жаңа материалда бос энергия күйін табу үшін "кері шағылысып" немесе спин флип шашырауы арқылы спинін өзгертеді. Осылайша, егер бекітілген және еркін қабаттар бірдей бағытта поляризацияланса, құрылғының электрлік кедергісі салыстырмалы түрде төмен болады, ал егер сыртқы магнит өрісі кері бұрылып, еркін қабаттың поляризациясы да кері бұрылса, онда құрылғының кедергісі артады, себебі спин флип шашырауы үшін қосымша энергия қажет болады.

Антиферромагниттік және магниттік емес қабаттар

Антиферромагниттік қабаттың біреуін ферромагниттік қабаттардың бірін бекіту үшін (яғни, оны тұрақтандыру немесе магниттік тұйық болуын қамтамасыз ету үшін) қажет. Бұл ферромагниттер мен антиферромагниттердің жанасқан кездегі үлкен теріс алмасу энергиясынан туындайды. Магниттік емес қабат екі ферромагниттік қабатты өзара байланыстан ажырату үшін қажет, соның арқасында олардың кем дегенде біреуі еркін (магниттік жұмсақ) күйде қалады.

Псевдо-спин клапандары

Псевдо-спин клапанның негізгі жұмыс принциптері қарапайым спин клапанға ұқсас, бірақ әртүрлі ферромагниттік қабаттардың магниттік коэрситивтігін антиферромагниттік қабатпен біреуін бекіту арқылы емес, екі қабатты әртүрлі коэрситивті ферромагниттерден – мысалы, NiFe және Co – жасау арқылы өзгертеді. Коэрситивтілік көбінесе материалдардың сыртқы қасиеті екенін және осылайша өңдеу шарттарымен анықталатынын ескеріңіз.

Қолданбалар

Спин клапандары магниттік сенсорларда және қатты дискінің оқу басында қолданылады. Олар сондай-ақ магниттік кездейсоқ сәйкес жадтарда (MRAM) да қолданылады.