Кіріспе

Америкалық теориялық физик (1924–2019), британдық музыколог.

Джеффри Фукар Чью (/tʃ//uː/; 5 маусым 1924 – 12 сәуір 2019) – американдық теориялық физик. Ол күшті өзара әрекеттесудің боутстрап теориясын жасаушы ретінде танымал.

Өмір

1957 жылдан бастап UC Берклиде физика профессоры болып жұмыс істеді және 1991 жылдан бері зейнеткерлікте болды. Чикаго университетінде 1944–1946 жылдары теориялық бөлшектер физикасы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1950–1956 жылдары Иллинойс университетінде физика факультетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Одан бөлек, Чью Ұлттық ғылым академиясының және Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. Сондай-ақ ол Халықаралық трансдисциплинарлық зерттеулер орталығының (CIRET) негіздеушілерінің бірі еді. Чью Энрико Фермидің шәкірті болды. Оның студенттерінің арасында 2004 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты Дэвид Гросс және жота теориясының негізін қалаушылардың бірі Джон Шварц бар.

Жұмыс

Чью күшті өзара әрекеттесуге және оған байланысты боутстрап принципіне S матрицалық тәсілдің жетекшісі ретінде танылды, бұл теорияның танымалдылығы 1960 жылдары Калифорния университеті, Берклиде ықпалды теориялық топты басқарған кезде ең жоғары деңгейге жетті. S матрицасы теоретиктері күшті өзара әрекеттесуді түсінуге тырысты, нүктелік бөлшектер өрісі теориясы бар деген болжамсыз, шашыраңқы матрицаның аналитикалық қасиеттерін пайдаланып байланған күйлердің өзара әрекеттесуін есептеуге ұмтылысты. S матрицалық тәсіл жергілікті кеңістік-уақыт сипаттамасын бермеді. Бұл тәсіл бірден тәжірибешілерге түсініксіз болғанымен, кванттық гравитация теориясын құру үшін табиғи ая болды. Чьюдің бағдарламаға жасаған маңызды үлесі 1961 жылы болды: Стивен Фрауцшимен бірлесіп, олар мезондардың отбасыларға (түз сызықты Редж траекторияларына) жататындығын анықтады, онда мезон массасының квадраты спинге сызықты пропорционал (олардың схемасында спин масса квадратына қарсы кестеге түсірілген). Кванттық механикадағы байланған күйлер табиғи түрде осы сияқты отбасыларға жататындықтан, олардың тез қабылданылған қорытындысы – күшті өзара әрекеттесетін ешқандай бөлшек элементар емес еді. Консервативті көзқарас бойынша, байланған күйлер элементар бөлшектерден тұрады, бірақ Чьюдің одан да кең көзқарасы – нүкте тәрізді құрамдас бөліктері жоқ байланған күйлердің өзара әрекеттесуін сипаттайтын жаңа теорияның пайда болуы еді. Бұл тәсіл кейбір бөлшектерді элементар деп бөліп көрсетуден аулақ болғандықтан, кейде «ядролық демократия» деп аталды.

Мұра

Күшті өзара әрекеттесулерге S матрицалық тәсіл 1970-ші жылдары бөлшектер физикасы қауымдастығы кванттық хромодинамика пайдасына көбінесе тастап кеткенімен, түптеп келгенде, тік сызықты траекториялардағы байланысқан күйлердің шашырауына арналған дәйекті теория құрылды және қазіргі кезде ол жол теориясы (string theory) деп белгілі. Жол теориясы аясында Эдвард Виттен S матрицалық теорияны голографиялық принциптің жазық кеңістіктегі тұжырымы ретінде қайта қарастырды. Профессор Чью дін мен ғылым туралы пікірсайыстарға қатысты. Ол былай деді: "Кванттық ғаламның жартылай классикалық лимитқа қарай дамуының себебін түсіндіру үшін, 'неге тұрақты болуы керек?' деген сұраққа жауап беру үшін Құдайға жүгіну қажет болуы мүмкін". Чью бөлшектер ғана емес, оқиғалар немесе (алдын ала) оқиғалар тұжырымының негізгі рөл атқаратын модельдерді зерттеді. Ол өзінің тәсілі мен Альфред Норт Уайтхедтің «мүмкіндік» (occasion) түсінігі арасындағы ұқсастықтарды байқады.

Марапаттар

1962 жылы Чу күшті өзара әрекеттесулердің боутстрап теориясы үшін Америка физика қоғамының Хьюз сыйлығымен марапатталды. Ол 1969 жылы Лоренс сыйлығын, ал 2008 жылы Майорана сыйлығын жеңіп алды.