Кіріспе
Беларусь Республикасының Президенті (; Президент Республики Беларусь) - Беларусь Республикасының мемлекет және үкімет басшысы. Бұл лауазым 1994 жылы Беларусь Конституциясын Жоғарғы Кеңестің қабылдауымен құрылды. Бұл Жоғарғы Кеңестің Төрағасы лауазымының орнын басып, мемлекет басшысы болды. Президенттің міндеттеріне сыртқы және ішкі саясатты жүзеге асыру, азаматтар мен тұрғындардың құқықтары мен жалпы әл-ауқатын қорғау және Конституцияны сақтау кіреді. Конституция президентке елдің әлеуметтік мәселелерін басқаруға және шетелдегі басты өкілі ретінде әрекет етуге тапсырма береді. Президенттікке қатысты міндеттер, жауапкершіліктер және басқа да өтпелі ережелер Конституцияның Үшінші тарауының 79-шы мақаласынан 89-шы мақаласына дейін тізімделген. Президент өкілеттігі бес жылға созылады, бірақ 1996 жылғы референдумға байланысты 1999 жылы өтетін сайлау 2001 жылға кейінге шегерілді. 1994 жылғы конституцияға сәйкес, президент президент ретінде екі мерзімге ғана қызмет ете алады, бірақ конституцияға өзгерістер енгізілгендіктен, мерзім шектері жойылды. 2022 жылғы конституциялық референдумда "жаңа сайланған президенттерге" ғана болса да, екі мерзімге шектеу қайта енгізілді. Офис барысында 1994, 2001, 2006, 2010, 2015 және 2020 жылдары сайлаулар өткізілді. Александр Лукашенко 1994 жылғы сайлаудан бері президент болып қызмет етіп келе жатқан жалғыз адам. Президент кеңсесі астана Минскідегі Республика сарайында, ал президент резиденциясы астанаға жақын Заславье қаласында орналасқан. Лукашенко авторитарлық үкіметке басшылық етеді және оны "Еуропаның соңғы диктаторы" деп атайды. Халықаралық бақылаушылар сайлауды еркін және әділ деп есептей алмайды, режимге қарсыластар қуғынға ұшырайды, бұқаралық ақпарат құралдары да еркін емес.
The president of the Republic of Belarus (; Президент Республики Беларусь) is the head of state and head of government of Belarus. The office was created in 1994 with the passing of the Constitution of Belarus by the Supreme Council. This replaced the office of Chairman of the Supreme Council as the head of state. The tasks of the president include executing foreign and domestic policy, defending the rights and general welfare of citizens and residents, and upholding the Constitution. The president is mandated by the Constitution to serve as a leader in the social affairs of the country and to act as its main representative abroad. The duties, responsibilities and other transitional clauses dealing with the presidency are listed in Chapter Three, Articles 79 through 89, of the Constitution. The term for the president is five years, but due to a 1996 referendum, the election that was supposed to occur in 1999 was pushed back to 2001. Under the 1994 constitution, the president could only serve for two terms as president, but due to a change in the constitution, term limits were eliminated. In the 2022 constitutional referendum, a limit of two terms was reimposed, though only on "newly elected presidents". During the course of the office, elections were held in 1994, 2001, 2006, 2010, 2015 and 2020. Alexander Lukashenko is the only person to serve as president since the 1994 elections. The presidential office is located in the Palace of the Republic in the capital Minsk, while the presidential residence is located in Zaslawye, near the capital. Lukashenko heads an authoritarian government and has often been referred to as "Europe's last dictator". Elections are not considered to be free and fair by international monitors, opponents of the regime are repressed, and the media is not free.
Тарихи негіздер
Беларусь алғаш рет 1918 жылдың басында Белоруссия Демократиялық Республикасы ретінде тәуелсіздігін жариялады. Оның мемлекет басшысы уақытша жоғарғы басқару органының президенті болды, ол Беларусь Демократиялық Республикасының Радасы болды. 1919 жылы Кеңес Қызыл Армиясы Беларусь Демократиялық Республикасының Радасын қуғынға ұшыратып, ол әлі күнге дейін бар, қазір оны президент Ивонка Сурвилла басқарады. Кеңес өкіметі кезінде Белоруссия КСР-нің іс жүзіндегі басшысы Белоруссияның Коммунистік партиясының бірінші хатшысы болды, бұл Белоруссияның жалғыз заңды партиясы болды. Беларусь Республикасы 1991 жылы Кеңес Одағынан тәуелсіздігін жариялағаннан кейін көп ұзамай құрылды. Тәуелсіздік алғаннан бастап 1994 жылы Конституцияны қабылдауға дейін Жоғарғы Кеңестің төрағасы мемлекет басшысы, ал премьер-министр үкімет басшысы болды. Президент лауазымы құрылған кезде премьер-министрдің рөлі президентке көмекші болуына дейін қысқарды және бұл 1996 жылы Жоғарғы Кеңес пен оның төрағасын таратуға әкелді. Президент лауазымына сайлаудың бірінші кезегінде Беларусь премьер-министрі Вячеслав Кебич екінші турда Александр Лукашенкодан жеңілді, нәтижесінде Лукашенко бірінші президент болды. билік басындағы Лукашенко бірінші турда басқа кандидаттарды жеңді. 2024 жылдан бастап ол Беларусь президенті болып қызмет еткен жалғыз адам.
Конституциялық мәртебесі
Беларусь Конституциясының 79-бабында Беларусь Республикасының президентіне мемлекет басшысы мәртебесі берілген. Олар сондай-ақ Конституцияның және Беларусь азаматтығын немесе резиденттігін талап ететіндердің құқықтары мен бостандықтарының қорғаушысы болып саналады. Президент сыртқы немесе ішкі істерді жүргізу кезінде Беларусь мемлекетінің бірігуінің тұлғасы болып табылады және басқа ұлттармен немесе халықаралық ұйымдармен қарым-қатынаста негізгі өкіл болып табылады. Президентке елдің қауіпсіздігі, өркендеуі мен тұрақтылығы да сеніп тапсырылған және ол ұлттық үкімет органдарының арасындағы делдал ретінде әрекет етеді. Президенттің қызметтегі мерзімі ішінде саяси партияға ресми түрде мүше болуға тыйым салынады.
Құқықтық негіздеме
Орын алу үшін кандидат 35 жастан асқан, Беларусь азаматы болуы керек. Сондай-ақ, кандидат республикада он жыл тұрып, заңды түрде дауыс беруге қабілетті болуы тиіс. Бұл туралы Конституцияның 80-бабында айтылған. Бастамашыл топ сайлауға дейін 85 күннен кешіктірмей Орталық сайлау комиссиясында тіркелуі тиіс. Президент Лукашенко 2007 жылдың ақпан айында баспасөзге арнаған сөзінде оның денсаулығы 2011 жылы сайлауға қатыса ма, жоқ па, сол кезде орнынан түсуіне әсер ететінін айтты.
Құзыреті мен міндеттері
84 және 85-баптарда президентке жүктелген ресми саяси, әлеуметтік және ұлттық қорғаныс міндеттері көрсетілген. 30 - тармақ президентке санамаланған өкілеттіктерден басқа, ұлттық заңнан немесе Конституцияның басқа бөлімдерінен берілген басқа да өкілеттіктерді пайдалануға мүмкіндік береді. Президент сарайы (, Резиденция президента) - Минсктің Октябрь алаңында Маркс, Энгельс, Киров және Комсомол көшелерімен қоршалған сталиндік империя стилідегі ғимарат. Америкадағы Ақ үй сияқты, ресми резиденцияға жақын көшелер көлік қозғалысына жабылады және полиция күштері патрульді. 1994 жылдан бері қолданылып келе жатқан бұл ғимаратта бұрын Беларусь Коммунистік партиясының Орталық комитеті орналасқан. Сонымен қатар, президент Минскідегі Тәуелсіздік сарайынан пайдаланады.
Таңбалар
Ресми түрде, президенттің қатысуымен болатын жалғыз символ - Беларусь Республикасының президенті туы (Штандар Прэзідэнта Рэспубліки Беларусь). 1997 жылдың 27 наурызынан бері қолданылып келе жатқан бұл стандарт "Беларусь Республикасы Президентінің стандарты туралы" декретімен қабылданды. Президент Лукашенко қол қойды. Стандарттың дизайны алтынмен белорус ұлттық эмблемасы қосылған ұлттық тудың дәл көшірмесі болып табылады. Стандарттың 5: 6 қатынасы ұлттық тудан ерекшеленеді, сондықтан стандартты төрт бұрышты етеді. Байрақ алтын жиекпен қоршалған. Стандарттың бірнеше көшірмесі бар; түпнұсқасы президент кеңсесінде сақталады, ал басқа көшірмелері ғимараттарда, тұрғын үйлерде және көлік құралдарында олардың болуын көрсету үшін қолданылады.