Шарль Луи Огюст Фуке де Бель-Иль: Француз генералы мен мемлекет қайраткері

Кіріспе

Француз генералы және мемлекет қайраткері (1684–1761)

Шарль Луи Огюст Фуке, Белль-Айль герцогі (22 қыркүйек 1684 – 26 қаңтар 1761) – француз генералы және мемлекет қайраткері.

Өмір және мансап

Вильфранш-де-Руэргеде туған Белль-Айль, Людовик XIV тұсындағы қаржы министрі Николя Фукедің немересі болды. Фуке отбасы Людовик XIV-нің алдында оның жолсыздығы үшін жаңғырыққа қалды. Ол отбасының бұрынғы ұятын жоюға ниеттеніп, жас кезінде әскерге қабылданып, 1708 жылы драгун полкінің иеленуші полковнигі болды. Испания мұрагерлік соғысында ол бригада генералы, ал 1718 жылдың наурыз айында – маршал де лагерь шеніне көтерілді. 1718 жылы Фуэнтеррабия мен 1719 жылы Сан-Себастьянды Төрттік одақ соғысы (1718–1720) кезінде басып алды. Кардинал Флёринің өркендеуіне көмектескен Белль-Айль генерал-лейтенант болып тағайындалды және француз әскери саясатына ықпал етті. Польша мұрагерлік соғысында ол маршал Бервикке бағынышты корпусқа қолбасшылық етті, Трир мен Трабен-Трабахты басып алды және 1734 жылы Филиппсбургты қоршауға қатысты. 1736 жылы бейбітшілік орнаған кезде Людовик XV Белль-Айльге үш маңызды бекіністің басшылығын тапсырды: Мец, Туль және Верден – ол өмірінің соңына дейін сақтап қалған лауазымдар. Бұл оның әскери қызметтеріне және Лотарингияны беру туралы келіссөздерге қатысқанына таныстырды. 1741 жылы ол Германиядағы француз интервенциялық саясатының алдыңғы қатарында болды, бұл саясатты ғалым Ричард Лодж «Австрия үйінің қорлау схемасы» деп сипаттады. Францияның агрессиясы көбінесе Пруссияның Фридрих II-сінің Силезияны басып алуымен мүмкін болды. Францияның алғашқы жеңістері, соның ішінде Шарль Альберттің қасиетті Рим императоры болып сайлануы, қысқа ғана болды, ал 1743 жылға қарай соғыс Франция үшін өте көңіл көншітпейтін болып шықты, өйткені Германиядағы Белль-Айльдің әскери басшылығы сәтсіздіктер мен шығындарға толы болды. Австрияға қарсы оның агрессивті стратегиясы, Франко-пруссиялық одақтың тірегі болған әлсіз және ұйымдаспаған Австрияны жеңуге негізделген. Белль-Айль 1741 жылы Франция маршалы атанды және үлкен армияны басқару құқығын алды, ол Вена қабырғаларының астында үш айда бейбітшілік орнатуға уәде берді. Бұл оқиғаның рас екендігі күмәнді, өйткені сол кездегі әскери және саяси жағдайлар командирлерге салған шектеулерді Белль-Айльден жақсы білген ешкім жоқ. Бір ғалымның айтуынша, ол «1741 жылғы Франция саясатына ең маңызды ықпал еткен адам» болды. Алайда, ол өзін тапқан жағдайлар оның генерал және мемлекет қайраткері ретіндегі күш-жігерін қатты шектеді. Ол жаудың жеңіл атқыштарының шабуылына ұшырап, қиындықтарға толы Жоғарғы Пфальц орманды кесіп өтті, бірақ өзін қоршауға алмауға тырысып, 1500 адамын жоғалтқаннан кейін Эгердің салыстырмалы қауіпсіздігіне жетті. Бірақ науқан Белль-Айльдің беделін түсірді; ол Парижде күлкіге қалды, ал Флёри оған қарсы бұрылды делінеді, және оның бақытсыздықтарын толықтыру үшін, ол Кассельден Берлинге Ганновер арқылы келе жатқанда ағылшыздарға тұтқынға түсті. Людовик XV 1758 жылы оны соғыс министрі етіп тағайындады, бұл лауазымды Белль-Айль 1761 жылы қайтыс болғанға дейін сақтап қалды. Соғыс министрі болған үш жыл ішінде Белль-Айль көптеген реформалар жүргізді. Ең маңыздысы – француздық офицерлер мектебін дамыту болды, өйткені соңғы онжылдықтардағы соғыстар кезінде офицерлер корпусының жеткіліксіздігі анықталды. Бұл жас дворяндардың полковниктік лауазымдарын жоюды қамтыды және ол «Еңбектің орденін» құрды. Офицерлер корпусының бұл реформалары пруссиялық армияның құрылымына ұқсас болды, өйткені ол абырой мен құрметті дворяндықтың соқыр тағайындалуларынан жоғары қоюға тырысты. Оның реформаларының сәттілігі күмәнді, өйткені сол кезде Жеті жылдық соғыс жүріп жатты. Бір ғалым Уолтер Л. Дорнның айтуынша, Белль-Айльдің күш-жігері соғысқа және Францияның әскери күшінің жалғасқан төмендеуіне «әсер ету үшін тым кеш болды». Белль-Айль өмір бойы әдебиетке қызығушылық танытты және 1740 жылы Француз Ұлттық академиясының мүшесі болып сайланды, сондықтан ол 1760 жылы Мец Ұлттық академиясын құрды. Сонымен қатар, Белль-Айль бүгінде құрылысшы билеуші ретінде танымал. Қаланың игілігі ретінде ол герцогтігі кезінде Мецтің орталығын жаңару дәуірінде жаңғыртуды бастады. Белль-Айль қала алаңын әшекейлеу және қалалық әкімдік, парламент және күзет үйін салу үшін корольдік сәулетші Жак Франсуа Блонделді марапаттады. Ол сондай-ақ корольдік губернатор мен интендант сарайларын және Мец опера үйін салуды шешті, оны өз уақытында «Францияның ең әдемі опера театрларының бірі» деп сипаттады. Өлер алдында ол: «Мец қаласы – менің сүйіктіме» деді. Алайда, Мецке билігі оның жалғыз ұлы, граф де Жизордың 1758 жылдың 23 маусымында Крефельд шайқасында қаза болғандықтан, оның өлімімен аяқталады. Бүгінде Мец опера үйінің алдында оны құрметтейтін ескерткіш тақта орнатылған.

Born in Villefranche de Rouergue, Belle Isle was the grandson of Nicolas Fouquet, who served as Superintendent of Finances under Louis XIV. His family was in disgrace because of Fouquet's brash ambition in the eyes of Louis XIV. Determined to blot out his family's prior disgrace, he entered the army at an early age and was made proprietary colonel of a dragoon regiment in 1708. He rose during the War of the Spanish Succession to the rank of brigadier, and in March 1718 to that of Maréchal de Camp. He was present at the capture of Fuenterrabía in 1718 and of San Sebastián in 1719 during the War of the Quadruple Alliance (1718–1720.) Aided by the rise of Cardinal Fleury, Belle Isle was made lieutenant général, and grew in influence over French military policy. In the War of the Polish Succession he commanded a corps under the orders of Marshal Berwick, capturing Trier and Traben Trarbach and taking part in the Siege of Philippsburg in 1734. When peace was made in 1736, Louis XV gave Belle Isle the governments of three important fortresses: Metz, Toul, and Verdun offices that he would hold until his death. This was in recognition of both his military services and of his taking part in the negotiations for the cession of Lorraine. In the eventful year of 1741, he was at the masthead of French interventionist policy in Germany—characterized by scholar Richard Lodge as a "scheme for the humiliation of the House of Austria,"—and of the beginnings of the War of the Austrian Succession. French aggression was in large part made possible by the precedent set by the Frederick II of Prussia and his conquest of Silesia. France's initial victories—including the election of Charles Albert to Holy Roman Emperor—were short lived, and by 1743 the war was proving to be very disappointing for France, as Belle Isle's military command in Germany was full of setbacks and losses. His aggressive strategy towards Austria was predicated on the swift defeat of an impotent and disorganized Austria, along with the lynchpin that was Franco Prussian alliance. Belle Isle was named Maréchal de France in 1741 and received control of a large army, with which it is said that he promised to make peace in three months under the walls of Vienna. The truth of this story is open to question, for no one knew better than Belle Isle the limitations imposed upon commanders by the military and political circumstances of the times. He was, according to one scholar, "the most important single influence on French policy in the crucial year of 1741." However, the circumstances in which he found himself severely limited his efforts both as a general and as a statesman.—into and across the Upper Palatine Forest whilst being harassed by the enemy's light cavalry and suffering great hardships. But by never allowing himself to be cut off, he was able to reach the relative safety of Eger, after losing 1500 men. The campaign, however, had discredited Belle Isle; he was ridiculed in Paris and Fleury is said to have turned against him, and to complete his misfortunes, he was taken prisoner by the English in going from Cassel to Berlin through Hanover. King Louis XV would make him Secretary of State for War in 1758, a position Belle Isle would hold until his death in 1761. During his three years as Secretary of War, Belle Isle undertook many reforms. Most Important was the development of a French military school for officers, seeing as the officer corps was shown to be inadequate during the wars of the past few decades. This included the suppression of the proprietary colonelcies of nobles who were too young to command; and he instituted an Order of Merit. These reforms of the officer corps were similar to the structure of the Prussian army in that it attempted to place merit and honour above the blind appointments of nobility. The successfulness of his reforms is debated, because by this time the Seven Years' War was in progress. According to one scholar, Walter L. Dorn, Belle Isle's efforts came "too late to make a difference" in the war and the continuing decline of French military power. Belle Isle held an interest in literature throughout his life, and was elected a member of the French National Academy in 1740; so he founded the National Academy of Metz in 1760. Also, Belle Isle is regarded today as a builder ruler. As benefactor of the city, he initiated during his dukedom the modernization of the centre of Metz in a context of Enlightenment. Belle Isle awarded royal architect Jacques François Blondel for the embellishment of the town square and the construction of the city hall, the parliament, and the guardhouse lodging. He also decided the edification of the royal Governor and Intendant palaces and the opera house of Metz, describing it as "one of the most beautiful France's opera theater" at his time. Just before his death, he stated: "The city of Metz is my mistress." However, his dukedom over Metz would end with his death because his only son, the Comte de Gisors, had been killed on 23 June 1758 in the Battle of Krefeld. A commemorative plate honors him today on the forecourt of the opera house of Metz.