Кіріспе
Сөз немесе сөз тіркесін ұсынатын домендік атау. Домендік хак – доменнің екі немесе одан көп жанындағы деңгейлерін біріктіргенде сөз, сөз тіркесі немесе атты білдіретін домендік атау. Мысалы, және , құбылмалы елдік кодтар домендерін ds және le қолдана отырып, тиісінше «құстар» және «мысал» сөздерін ұсынады. Бұл контексте «хак» сөзі (бағдарламалаудағыдай) тапқырлықты білдіреді, емес, қауіпсіздіктегідей, бұзушылықты немесе жарақаттануды. Домендік хактар қысқа домендік атауларды жасауға мүмкіндік береді. Бұл оларды қайта бағыттаушылар, pastebin-дер, субдомендерді беруге арналған негізгі домендер және URL-ді қысқарту қызметтері ретінде құнды етеді.
A domain hack is a domain name that suggests a word, phrase, or name when concatenating two or more adjacent levels of that domain. For example, and , using the fictitious country code domains ds and le, suggest the words birds and example respectively. In this context, the word hack denotes a clever trick (as in programming), not an exploit or break in (as in security). Domain hacks offer the ability to produce short domain names. This makes them potentially valuable as redirectors, pastebins, base domains from which to delegate subdomains and URL shortening services.
Тарих
1992 жылғы 23 қарашада тіркелді. 1990 жылдары "pla.net" дегенмен аяқталатын бірнеше хост атаулары белсенді болды. Доменді бұзу үшін хост атауының бөліктерімен сөз тіркесін құру идеясы кеңінен қабылдалды. 2002 жылғы 3 мамырда, жұма күні Delicious құру үшін тіркелді, ал кейін Delicio.us доменін бақылауға алды, ол 2002 жылғы 24 сәуірден бастап тоқтатылған еді – сол күні us ccTLD (елдік кодты жоғары деңгейлі домен) екінші деңгейдегі тіркеуге ашылды. Who.is – доменнің тіркелген иесі туралы ақпаратты анықтайтын whois іздеу қызметі. Ол 2002 жылғы 12 маусымда құрылған және Исландияның Рейкьявик қаласындағы мекенжайға тіркелген.
Мысалдар
2004 жылдың 14 қаңтарында Рождество аралының интернет-әкімшілігі шок-сайт goatse.cx үшін cx доменін тіркеуді жойды, ол "se.cx" дегенді пайдаланып "секс" сөзін құрады. Домен алғаш рет 1999 жылы тіркелген. Оралсе.cx немесе анальсе.cx сияқты пародиялық сайттар үшін де ұқсас атаулар қолданылған; кейбір жағдайларда cz (Чехия Республикасы) немесе kz (Қазақстан) cx-тің орнына қолданылады. "Доменді хакерлеу" терминін 2004 жылдың 3 қарашасында Мэтью Дусетте "домен атауын жасау үшін SLD (екінші деңгейдегі домен) немесе үшінші деңгейдегі доменнен басқа бөліктерді пайдаланатын домен атауы" деп анықтады. Yahoo! 2005 жылдың 14 маусымында және 2005 жылдың 9 желтоқсанында сатып алынды. 2007 жылдың 11 қыркүйегінде IANA me доменін Черногория үкіметіне берді, бұл қолданыстағы yu домендерін me доменіне көшіру үшін екі жылдық кезең болды. me доменін онлайн іске қосудың алғашқы қадамдарының бірі жеке сайттар үшін домендік кеңістік ретінде its.me құру болды. love.me және buy.me сияқты көптеген мүмкін доменді хакерлер кейінірек аукционға шығарылатын премиум атаулар ретінде сақталды. me доменді хакерлеудің бір мысалы – . 2009 жылдың 15 желтоқсанында Google Гренландияның ccTLD-ін пайдаланып, домен астында өзінің URL қысқартуын іске қосты. YouTube кейіннен Бельгияның ccTLD-ін пайдаланып . бастады. 2015 жылы Google жаңадан құрылған Alphabet Inc. үшін abc.xyz доменін доменді хакерлеу ретінде пайдаланды. Bit.ly компаниясымен бірлесіп, The New York Times 2009 жылдың соңында Montserrat ccTLD-ін пайдаланып домен астында URL қысқартушыны іске қосты. Ұзақ URL-дерді Twitter үшін қысқарту қажеттілігі қысқартушының себебі ретінде айтылды. 2010 жылдың наурызында National Public Radio Пуэрто-Риконың ccTLD-ін пайдаланып домен астында өзінің URL қысқартуын іске қосты. n.pr домені қазіргі уақытта NPR мақалаларының бетіне оның идентификаторы арқылы сілтеме жасау үшін қолданылады және бұл ең қысқа доменді хакерлердің бірі. 2010 жылдың соңында Apple Испанияның ccTLD-ін пайдаланып Google-дің goo.gl-ға ұқсас URL қысқартушысын іске қосты. goo.gl-дан айырмасы, ол ашық және кез келген веб-адреске қолданылуы мүмкін болды, itun.es тек iTunes Ping URL-дерін қысқарту үшін қолданылады. Spotify сонымен қатар суретшілерге, серіктестерге, ойнату тізімдеріне, альбомдарға және әндерге сілтеме жасау үшін Финляндияның ccTLD-ін пайдаланып URL қысқартушысын қолданады. Flickr URL-ді қысқарту үшін Оңтүстік Кореяның ccTLD-ін пайдаланады. домені Taco Bell-дің ресми сайтына бағыттайды. 2006 жылы Red Bull GmbH қысқартылған URL-дерді пайдалану үшін доменді тіркеді.
On December 15, 2009, Google launched its own URL shortener under the domain using the ccTLD of Greenland. YouTube subsequently launched using the ccTLD of Belgium. In 2015 Google used the domain hack abc. xyz for their newly launched Alphabet Inc. Working with Bit. ly, The New York Times launched an URL shortener in late 2009 under the domain using the ccTLD of Montserrat. The need to serve shorter URLs for Twitter was cited as a reason for the shortener. In March 2010, National Public Radio launched its own URL shortener under the domain using the ccTLD of Puerto Rico. The n. pr domain is currently used to link to an NPR story page by its ID and is one of the shortest possible domain hacks. In late 2010, Apple launched a URL shortener at the domain , using the ccTLD of Spain, in a similar move to Google's goo. gl. Unlike goo. gl, which was public and could be used for any web address, itun. es is used only for iTunes Ping URL shortening. Spotify also uses the URL Shortener , using the ccTLD of Finland, to link to artist, partners, playlists, albums and songs. Flickr uses for their URL shortening, using the ccTLD of South Korea. redirects to Taco Bell’s official website. In 2006, Red Bull GmbH registered the domain to use for shortened URLs.
Халықаралық мысалдар
Көп жағдайда, осы қысқа домендік атауларды тіркеу әрқайсысы екі әріптен тұратын бірегей идентификаторы бар елдік кодты жоғарғы деңгейдегі домендерді (ccTLD) пайдалануға негізделеді. Мысалы, gs (Оңтүстік Грузия және Оңтүстік Сандвич аралдары) ccTLD-ін «блогтар» деп жазу үшін қолданады, st (Сан-Томе және Принсипи) ccTLD-ін «тез» деп жазу үшін қолданады, ne (Нигер) ccTLD-ін «барлығына» деп жазу үшін қолданады, am (Армения) ccTLD-ін «Instagram» фотосуреттерді бөлісу қызметі үшін қолданады, us (АҚШ) ccTLD-ін пайдаланып, оны тегін хостингпен субдомендер үшін бөліседі, ws (Батыс Самоа) ccTLD-ін итальяндық «Citynews» газетінің атын жазу үшін қолданады, ly (Ливия) ccTLD-ін «telly» (телевизия үшін танымал британдық тілдік термин) деп жазу үшін қолданады, ал Danbooru стиліндегі кейбір суреттер тақталары өздерінің атын жазу үшін ‘booru’ жұрнағымен аяқталатын ccTLD (Ресей) -ді қолдана алады. Көптеген адамдар өздерінің жеке веб-сайттарын көрсету үшін домендік хакерлік әдістерді қолданады. Кейбір танымал мысалдар: (Джон Ромеро), (Мелани С), (Дерек Сиверс) және (Навал Равикант). Домендік хакерлік тек бір сөзбен шектелмейді. Мысалы, Италияның ccTLD-ін пайдаланып «маған оны үйренуге көмектесіңіз» деп жазуға болады. Техникалық тұрғыдан ешқандай шектеу болмаса да, бұл домендік хакерлер тек жоғарыда аталған Италия, Исландия және Черногория сияқты сөздер болатын ccTLD-дерді ғана қолданады. Үшінші деңгейлі домендер және SLD-лерді қолданады, сондай-ақ ccTLD-ден АҚШ (us), Тонга (to) және Италия (it) домендерін «тәтті», «крипто» және «эксплойт» сөздерін жазу үшін пайдаланады. Кейбір жағдайларда бүкіл ccTLD халықаралық маркетингте қайта мақсатталады, мысалы am (Армения), fm (Микронезия Федеративтік Штаттары), cd (Конго Демократиялық Республикасы), dj (Джибути) және tv (Тувалу) әртүрлі аудиовизуалды контент ұсынатын сайттар үшін. Мысықтарға қатысты кейбір веб-сайттар, мысалы nyan.cat, каталон тілдік қауымдастығына арналған cat доменін қолданды. Ливияның ccTLD (.ly) ағылшын тіліндегі sil.ly сияқты «ly» жұрнағымен аяқталатын сөздер үшін қолданылған, сондай-ақ бұрынғы musical.ly үшін де қолданылған. URL-ді қысқартудың танымал қызметтері bit.ly, brief.ly, name.ly және ow.ly осы хакерлік әдісті пайдаланады. 2010 жылы Ливияның тіркеу органы vb.ly, ересектерге арналған ly сілтемелерді қысқартушыны тоқтатты. Заңдық күрестен кейін, Молдованың ccTLD (.md) дәрігерлер мен медициналық компаниялар медицина докторы дәрежесін алғандар қолданатын MD аббревиатурасына ұқсас болғандықтан қолданды. Ол сондай-ақ md файл кеңейтімін қолданатын Markdown таңбалау тіліне қатысты веб-сайттарда (мысалы, Obsidian,) қолданылған.
The third level domains , and make use of the SLDs , and from the ccTLDs us (United States), to (Tonga) and it (Italy) to spell "delicious", "crypto" and "exploit" respectively. In some cases, an entire ccTLD has been re purposed in its international marketing, such as am (Armenia), fm (Federated States of Micronesia), cd (Democratic Republic of the Congo), dj (Djibouti), and tv (Tuvalu) for sites delivering various forms of audiovisual content. Some feline related websites, such as nyan. cat have used the cat domain, which is meant for the Catalan linguistical community. Libya's ccTLD (. ly) has been used for English words that end with suffix "ly", such as sil. ly or former musical. ly. Popular URL shortening services bit. ly, brief. ly, name. ly and ow. ly use this hack. In 2010, the Libyan registry suspended vb. ly, an adult oriented ly link shortener. After a legal fight to allow so, the Moldovan ccTLD (. md) has been used by doctors and medical companies due to its resemblance to the abbreviation MD, used by those holding a Doctor of Medicine degree. It has also been used by websites relating to the Markdown markup language (such as Obsidian, ) which uses md as its file extension.
Басқа тілдер
Германияда, Австрияда және Швейцарияда Антигуа және Барбуда үшін ag доменін Aktiengesellschaft (көбінесе AG деп қысқартылады) заңдық түріндегі корпорациялар пайдаланады. Америка Самоа домені AS немесе A/S (Aktieselskab/Aksjeselskap) Дания мен Норвегиядағы акциялық капиталға негізделген корпорациялардың заңдық жұрнағы болып табылатын елдерде танымал, сондықтан осы елдердің компаниялары оны жиі қолданады. Швейцарияда орналасқан кейбір ұйымдар TLD-ді өз кантонына нақты сілтеме жасау үшін пайдаланады (мысалы, Бельгияның TLD-і be Берн кантоны үшін). Сол сияқты, Германияның Шлезвиг-Гольштейн штатындағы кейбір ұйымдар Сент-Еленадан sh TLD-ді қолданады. Түрік тілінде "biz" сөзі "біз" дегенді білдіреді және "біз" сөйлемінің соңында баса назар аудару үшін қолданылуы мүмкін. Көптеген славян тілдеріндегі әулеттік есімдер халықараздандырылған нұсқада ch (мысалы, ich, vich, vych, ovich) әрпімен аяқталады. Бұл ch славян тіліндегі "ć", "č", "ч" немесе "ћ" әрпінен шыққан. Сондықтан, швейцариялық ch ccTLD нұсқасы болып табылады. Ch-тің тағы бір қолданылуы – ch әрпімен аяқталатын ағылшын сөздері, мысалы, tech, punch, search, crunch, rich. Мұндай домендердің мысалдары: , , және . eu домендерінің (eu румын, галисиан және португал тілдерінде "мен" дегенді білдіреді) енгізілгеннен бері бұл домендер Румынияда танымал болды, адамдар өз есімдерін eu кеңейтуімен тіркеді. Eus доменін енгізгенге дейін eu баск тіліне ұқсас болғандықтан, Баск елінің веб-сайттарында кеңінен қолданылған. Француз, итальян және португал тілдерінде là немесе lá "сонда" дегенді білдіреді. Лаос домені бүкіл әлем бойынша екінші деңгейдегі тіркеуге қол жетімді болғандықтан, бұл қысқа, есте қалатын "сонда бару" сияқты атауды алудың оңай жолы болуы мүмкін. Италияда кейбір TLD итальяндық провинциялардың идентификаторымен бірдей, мысалы to (Турин) немесе tv (Тревизо) және осылайша аймақтағы веб-домендер үшін кеңінен қолданылады. Канадалық ca доменін cá немесе cà ("мұнда") деп қолдану да қарапайым, сәйкесінше португал және неаполитан тілдерінде немесе ça ("сол") француз тілінде; алайда, кейбір елдерден айырмашылығы, Канаданың ca тіркеушісі осы доменді пайдалану үшін жергілікті канадалық қатысуды талап етеді. Венгриялық домендер кейде марокколық ең жоғары деңгейдегі доменді ma (мағынасы "бүгін") қолданады. Француз тілінде сөйлейтіндердің арасында өз есімдерін Niue TLD nu-да тіркеуге болатын, бұл француз және португал тілдерінде "жылаңаш" немесе "жалаңаш" дегенді білдіреді; алайда, 2007 жылдан бастап, Niue билігі осы домендік атаулардың көбін алып тастады. Қалғандары – шынайы жалаңаштықсыз әзіл-қалжың салалары. Француз тілінде сөйлейтіндер көбінесе Джерсидің TLD je-ін қолданады, өйткені "je" француз тілінде "мен" дегенді білдіреді. Сонымен қатар, je Нидерландыда қолданылады, өйткені ол "сен" немесе "сенікі" дегенді білдіреді. Көптеген есімдерге je қосу сонымен қатар қысқарту түрін тудырады (мысалы, huis.je немесе iPhone қосымшасының өшірілген түрі feest.je (feestje "кеш" деген мағынаны білдіреді)). Сол сияқты, голланд, швед және дания тілдерінде сөйлейтіндер кейде nu-ды қолданады, өйткені бұл осы тілдерде "қазір" дегенді білдіреді. TLD әлі күнге дейін көптеген швед сайттарында қолданылады, өйткені 2003 жылға дейін жеке тұлғаларға (және ұйымдарға қиын) se TLD бойынша кез келген доменді тіркеу мүмкін емес еді. "rs" әрпімен аяқталатын ағылшын сөздері (көліктер, фиксерлер, қуаттар және т.б.) сербиялық RS доменін пайдалану арқылы басқа да танымал доменді хакерлеуге мүмкіндік береді. Орыс тілінде нет (немесе нет, әріп бойынша әріпке аударғанда) "жоқ" немесе "ол жерде жоқ" дегенді білдіреді, сондықтан форматта көптеген домендер бар. (мысалы, redaktora.net "редактор жоқ" деген мағынаны білдіреді). Га (кириллше: га) әрпімен аяқталатын көптеген сөздер бар, соның ішінде өте танымал (книга/kniga "кітап" деген мағынаны білдіреді, дорога/doroga "жол" деген мағынаны білдіреді). Габонның ga доменін тіркеу тегін, бұл осындай доменді хакерлердің кеңінен қабылдануына әкелді. Чех, поляк және словак тілдерінде to "ол" дегенді білдіреді, сондықтан көптеген домендер "бір нәрсе жасау" түрінде қолданылады. (мысалы, zrobie.to, поляк тілінде "Мен жасаймын" немесе словак тілінде "Біз жылжытамыз" деген мағынаны білдіреді). Айта кетерлігі, Чехиядағы файл ортақтастыру қызметі 2007 жылы құрылған, ал оның атауы "ulož to" "сақтау" дегенді білдіреді. Чех тілінде se және si рефлексивті етістіктерді белгілейтін бөлшектер, сондықтан Швеция мен Словенияның TLD-лері доменді хакерлеу үшін қолданылады, мысалы, такси қызметі svez.se ("көліктік көлікке ие болу") немесе ойын сервері hraj.si ("ойнау"), бірақ соңғылары енді словен...
Since the introduction of eu domains (eu meaning "I" in Romanian, Galician and Portuguese), these domains have become popular in Romania, with people registering their names with the eu extension. Before the eus domain was introduced, eu was also widely used by websites from the Basque Country, as it resembled the word euskera (meaning Basque). In French, Italian and Portuguese, là or lá mean "there". As the la domain (Laos) is available for second level registration worldwide, this can be an easy way to get a short, catchy name such as "go there". In Italy some TLDs are identical to Italian Provinces' identifier, such as to (Turin) or tv (Treviso) and are thus extensively used for web domains in the area. The Canadian domain ca is also trivial to use as cá or cà ("here"), respectively in Portuguese and Neapolitan, or ça ("that"), in French; however, unlike some countries, Canada's ca registrar requires local Canadian presence to use this domain. Hungarian domains sometimes use the Moroccan top level domain ma (meaning "today"). A fad amongst French speakers was to register their names in the Niue TLD nu, which in French and Portuguese means "nude" or "naked"; however, as of 2007, Niue authorities have revoked many of these domain names. The handful that remain are joke domains without actual nudity. French speakers often use the Jersey TLD je, since "je" means "I" in French. In addition, je is used in the Netherlands, as it can mean both "you" or "your". The addition of je to most nouns also produces a diminutive form (e. g. huis. je, or the defunct iPhone app feest. je (feestje meaning "party"). Likewise, Dutch, Swedish, and Danish speakers sometimes use nu, because it means "now" in these languages. The TLD is still used by many Swedish sites, as prior to 2003 it was impossible for individuals (and difficult for organizations) to register arbitrary domains under the se TLD. English words that end with the "rs" letters (cars, fixers, powers etc.) provide means for another popular domain hack which utilizes the Serbian RS domain extension. In Russian, net (as нет, or nyet transliterated character for character) means "no" or "there isn't," so there are many domains in the format something. net (e. g. redaktora. net meaning "[there is] no editor"). There are many words ending with ga (Cyrillic: га), including some highly popular (книга/kniga meaning book, дорога/doroga meaning road). Gabon's ga domain is free for registration, which has led to wide adoption of such domain hacks. In Czech, Polish and Slovak, to means "it", so there are many domains using Tonga's to in the format "do something. to" (e. g., zrobie. to, meaning "I will do it" in the Polish language or meaning "We will move it" as Slovak moving service). Notably, Czech file sharing service was founded in 2007, and its name "ulož to" means "save it". In Czech as well, se and si are particles markings reflexive verbs, therefore the Sweden's and Slovenia's TLDs are used for domain hacks, such as a taxi service svez. se (for "have a ride") or a game server hraj. si ("play") albeit the latter ones are no more available for new registration for non Slovenian entities (see paragraph below). In Slovenian, si is a dative form of the reciprocal personal pronoun and a second person form of the verb to be. As si is a Slovenian ccTLD, domain hacks are abundant. Additionally, the domain is attractive to speakers of Romance languages, because it is a conjunction, pronoun or an affirmative interjection in many. ARNES limits the use of the domain to residents and entities of Slovenia. In Spanish and Portuguese, ar is the ending of the infinitive of many verbs, so hacks with Argentina's TLD ar are common (e. g., , meaning "to educate"). Similarly, another such verb suffix is ir, TLD of Iran. One of the earliest commercial ISPs in Finland used the domain sci. fi — a reference to science fiction. In Kurdish, "im" means "I am", so it's possible to make meaningful domains for personal purposes with the Isle of Man TLD im. For example, rebaz. im would mean "Rêbaz im", which translates to "I am Rêbaz". Some registries allow Emoji in domains, permitting the creation of emoji domains. Many browsers display these domains as punycode for security reasons. With the rise of new TLDs, some companies have registered entire TLDs in order to create a hack for their name. Most prominent is gle, created for Google to be used as goo. gle.