Кіріспе

Сөз немесе сөз тіркесін ұсынатын домендік атау. Домендік хак – доменнің екі немесе одан көп жанындағы деңгейлерін біріктіргенде сөз, сөз тіркесі немесе атты білдіретін домендік атау. Мысалы, және , құбылмалы елдік кодтар домендерін ds және le қолдана отырып, тиісінше «құстар» және «мысал» сөздерін ұсынады. Бұл контексте «хак» сөзі (бағдарламалаудағыдай) тапқырлықты білдіреді, емес, қауіпсіздіктегідей, бұзушылықты немесе жарақаттануды. Домендік хактар қысқа домендік атауларды жасауға мүмкіндік береді. Бұл оларды қайта бағыттаушылар, pastebin-дер, субдомендерді беруге арналған негізгі домендер және URL-ді қысқарту қызметтері ретінде құнды етеді.

Тарих

1992 жылғы 23 қарашада тіркелді. 1990 жылдары "pla.net" дегенмен аяқталатын бірнеше хост атаулары белсенді болды. Доменді бұзу үшін хост атауының бөліктерімен сөз тіркесін құру идеясы кеңінен қабылдалды. 2002 жылғы 3 мамырда, жұма күні Delicious құру үшін тіркелді, ал кейін Delicio.us доменін бақылауға алды, ол 2002 жылғы 24 сәуірден бастап тоқтатылған еді – сол күні us ccTLD (елдік кодты жоғары деңгейлі домен) екінші деңгейдегі тіркеуге ашылды. Who.is – доменнің тіркелген иесі туралы ақпаратты анықтайтын whois іздеу қызметі. Ол 2002 жылғы 12 маусымда құрылған және Исландияның Рейкьявик қаласындағы мекенжайға тіркелген.

Мысалдар

2004 жылдың 14 қаңтарында Рождество аралының интернет-әкімшілігі шок-сайт goatse.cx үшін cx доменін тіркеуді жойды, ол "se.cx" дегенді пайдаланып "секс" сөзін құрады. Домен алғаш рет 1999 жылы тіркелген. Оралсе.cx немесе анальсе.cx сияқты пародиялық сайттар үшін де ұқсас атаулар қолданылған; кейбір жағдайларда cz (Чехия Республикасы) немесе kz (Қазақстан) cx-тің орнына қолданылады. "Доменді хакерлеу" терминін 2004 жылдың 3 қарашасында Мэтью Дусетте "домен атауын жасау үшін SLD (екінші деңгейдегі домен) немесе үшінші деңгейдегі доменнен басқа бөліктерді пайдаланатын домен атауы" деп анықтады. Yahoo! 2005 жылдың 14 маусымында және 2005 жылдың 9 желтоқсанында сатып алынды. 2007 жылдың 11 қыркүйегінде IANA me доменін Черногория үкіметіне берді, бұл қолданыстағы yu домендерін me доменіне көшіру үшін екі жылдық кезең болды. me доменін онлайн іске қосудың алғашқы қадамдарының бірі жеке сайттар үшін домендік кеңістік ретінде its.me құру болды. love.me және buy.me сияқты көптеген мүмкін доменді хакерлер кейінірек аукционға шығарылатын премиум атаулар ретінде сақталды. me доменді хакерлеудің бір мысалы – . 2009 жылдың 15 желтоқсанында Google Гренландияның ccTLD-ін пайдаланып, домен астында өзінің URL қысқартуын іске қосты. YouTube кейіннен Бельгияның ccTLD-ін пайдаланып . бастады. 2015 жылы Google жаңадан құрылған Alphabet Inc. үшін abc.xyz доменін доменді хакерлеу ретінде пайдаланды. Bit.ly компаниясымен бірлесіп, The New York Times 2009 жылдың соңында Montserrat ccTLD-ін пайдаланып домен астында URL қысқартушыны іске қосты. Ұзақ URL-дерді Twitter үшін қысқарту қажеттілігі қысқартушының себебі ретінде айтылды. 2010 жылдың наурызында National Public Radio Пуэрто-Риконың ccTLD-ін пайдаланып домен астында өзінің URL қысқартуын іске қосты. n.pr домені қазіргі уақытта NPR мақалаларының бетіне оның идентификаторы арқылы сілтеме жасау үшін қолданылады және бұл ең қысқа доменді хакерлердің бірі. 2010 жылдың соңында Apple Испанияның ccTLD-ін пайдаланып Google-дің goo.gl-ға ұқсас URL қысқартушысын іске қосты. goo.gl-дан айырмасы, ол ашық және кез келген веб-адреске қолданылуы мүмкін болды, itun.es тек iTunes Ping URL-дерін қысқарту үшін қолданылады. Spotify сонымен қатар суретшілерге, серіктестерге, ойнату тізімдеріне, альбомдарға және әндерге сілтеме жасау үшін Финляндияның ccTLD-ін пайдаланып URL қысқартушысын қолданады. Flickr URL-ді қысқарту үшін Оңтүстік Кореяның ccTLD-ін пайдаланады. домені Taco Bell-дің ресми сайтына бағыттайды. 2006 жылы Red Bull GmbH қысқартылған URL-дерді пайдалану үшін доменді тіркеді.

Халықаралық мысалдар

Көп жағдайда, осы қысқа домендік атауларды тіркеу әрқайсысы екі әріптен тұратын бірегей идентификаторы бар елдік кодты жоғарғы деңгейдегі домендерді (ccTLD) пайдалануға негізделеді. Мысалы, gs (Оңтүстік Грузия және Оңтүстік Сандвич аралдары) ccTLD-ін «блогтар» деп жазу үшін қолданады, st (Сан-Томе және Принсипи) ccTLD-ін «тез» деп жазу үшін қолданады, ne (Нигер) ccTLD-ін «барлығына» деп жазу үшін қолданады, am (Армения) ccTLD-ін «Instagram» фотосуреттерді бөлісу қызметі үшін қолданады, us (АҚШ) ccTLD-ін пайдаланып, оны тегін хостингпен субдомендер үшін бөліседі, ws (Батыс Самоа) ccTLD-ін итальяндық «Citynews» газетінің атын жазу үшін қолданады, ly (Ливия) ccTLD-ін «telly» (телевизия үшін танымал британдық тілдік термин) деп жазу үшін қолданады, ал Danbooru стиліндегі кейбір суреттер тақталары өздерінің атын жазу үшін ‘booru’ жұрнағымен аяқталатын ccTLD (Ресей) -ді қолдана алады. Көптеген адамдар өздерінің жеке веб-сайттарын көрсету үшін домендік хакерлік әдістерді қолданады. Кейбір танымал мысалдар: (Джон Ромеро), (Мелани С), (Дерек Сиверс) және (Навал Равикант). Домендік хакерлік тек бір сөзбен шектелмейді. Мысалы, Италияның ccTLD-ін пайдаланып «маған оны үйренуге көмектесіңіз» деп жазуға болады. Техникалық тұрғыдан ешқандай шектеу болмаса да, бұл домендік хакерлер тек жоғарыда аталған Италия, Исландия және Черногория сияқты сөздер болатын ccTLD-дерді ғана қолданады. Үшінші деңгейлі домендер және SLD-лерді қолданады, сондай-ақ ccTLD-ден АҚШ (us), Тонга (to) және Италия (it) домендерін «тәтті», «крипто» және «эксплойт» сөздерін жазу үшін пайдаланады. Кейбір жағдайларда бүкіл ccTLD халықаралық маркетингте қайта мақсатталады, мысалы am (Армения), fm (Микронезия Федеративтік Штаттары), cd (Конго Демократиялық Республикасы), dj (Джибути) және tv (Тувалу) әртүрлі аудиовизуалды контент ұсынатын сайттар үшін. Мысықтарға қатысты кейбір веб-сайттар, мысалы nyan.cat, каталон тілдік қауымдастығына арналған cat доменін қолданды. Ливияның ccTLD (.ly) ағылшын тіліндегі sil.ly сияқты «ly» жұрнағымен аяқталатын сөздер үшін қолданылған, сондай-ақ бұрынғы musical.ly үшін де қолданылған. URL-ді қысқартудың танымал қызметтері bit.ly, brief.ly, name.ly және ow.ly осы хакерлік әдісті пайдаланады. 2010 жылы Ливияның тіркеу органы vb.ly, ересектерге арналған ly сілтемелерді қысқартушыны тоқтатты. Заңдық күрестен кейін, Молдованың ccTLD (.md) дәрігерлер мен медициналық компаниялар медицина докторы дәрежесін алғандар қолданатын MD аббревиатурасына ұқсас болғандықтан қолданды. Ол сондай-ақ md файл кеңейтімін қолданатын Markdown таңбалау тіліне қатысты веб-сайттарда (мысалы, Obsidian,) қолданылған.

Басқа тілдер

Германияда, Австрияда және Швейцарияда Антигуа және Барбуда үшін ag доменін Aktiengesellschaft (көбінесе AG деп қысқартылады) заңдық түріндегі корпорациялар пайдаланады. Америка Самоа домені AS немесе A/S (Aktieselskab/Aksjeselskap) Дания мен Норвегиядағы акциялық капиталға негізделген корпорациялардың заңдық жұрнағы болып табылатын елдерде танымал, сондықтан осы елдердің компаниялары оны жиі қолданады. Швейцарияда орналасқан кейбір ұйымдар TLD-ді өз кантонына нақты сілтеме жасау үшін пайдаланады (мысалы, Бельгияның TLD-і be Берн кантоны үшін). Сол сияқты, Германияның Шлезвиг-Гольштейн штатындағы кейбір ұйымдар Сент-Еленадан sh TLD-ді қолданады. Түрік тілінде "biz" сөзі "біз" дегенді білдіреді және "біз" сөйлемінің соңында баса назар аудару үшін қолданылуы мүмкін. Көптеген славян тілдеріндегі әулеттік есімдер халықараздандырылған нұсқада ch (мысалы, ich, vich, vych, ovich) әрпімен аяқталады. Бұл ch славян тіліндегі "ć", "č", "ч" немесе "ћ" әрпінен шыққан. Сондықтан, швейцариялық ch ccTLD нұсқасы болып табылады. Ch-тің тағы бір қолданылуы – ch әрпімен аяқталатын ағылшын сөздері, мысалы, tech, punch, search, crunch, rich. Мұндай домендердің мысалдары: , , және . eu домендерінің (eu румын, галисиан және португал тілдерінде "мен" дегенді білдіреді) енгізілгеннен бері бұл домендер Румынияда танымал болды, адамдар өз есімдерін eu кеңейтуімен тіркеді. Eus доменін енгізгенге дейін eu баск тіліне ұқсас болғандықтан, Баск елінің веб-сайттарында кеңінен қолданылған. Француз, итальян және португал тілдерінде là немесе lá "сонда" дегенді білдіреді. Лаос домені бүкіл әлем бойынша екінші деңгейдегі тіркеуге қол жетімді болғандықтан, бұл қысқа, есте қалатын "сонда бару" сияқты атауды алудың оңай жолы болуы мүмкін. Италияда кейбір TLD итальяндық провинциялардың идентификаторымен бірдей, мысалы to (Турин) немесе tv (Тревизо) және осылайша аймақтағы веб-домендер үшін кеңінен қолданылады. Канадалық ca доменін cá немесе cà ("мұнда") деп қолдану да қарапайым, сәйкесінше португал және неаполитан тілдерінде немесе ça ("сол") француз тілінде; алайда, кейбір елдерден айырмашылығы, Канаданың ca тіркеушісі осы доменді пайдалану үшін жергілікті канадалық қатысуды талап етеді. Венгриялық домендер кейде марокколық ең жоғары деңгейдегі доменді ma (мағынасы "бүгін") қолданады. Француз тілінде сөйлейтіндердің арасында өз есімдерін Niue TLD nu-да тіркеуге болатын, бұл француз және португал тілдерінде "жылаңаш" немесе "жалаңаш" дегенді білдіреді; алайда, 2007 жылдан бастап, Niue билігі осы домендік атаулардың көбін алып тастады. Қалғандары – шынайы жалаңаштықсыз әзіл-қалжың салалары. Француз тілінде сөйлейтіндер көбінесе Джерсидің TLD je-ін қолданады, өйткені "je" француз тілінде "мен" дегенді білдіреді. Сонымен қатар, je Нидерландыда қолданылады, өйткені ол "сен" немесе "сенікі" дегенді білдіреді. Көптеген есімдерге je қосу сонымен қатар қысқарту түрін тудырады (мысалы, huis.je немесе iPhone қосымшасының өшірілген түрі feest.je (feestje "кеш" деген мағынаны білдіреді)). Сол сияқты, голланд, швед және дания тілдерінде сөйлейтіндер кейде nu-ды қолданады, өйткені бұл осы тілдерде "қазір" дегенді білдіреді. TLD әлі күнге дейін көптеген швед сайттарында қолданылады, өйткені 2003 жылға дейін жеке тұлғаларға (және ұйымдарға қиын) se TLD бойынша кез келген доменді тіркеу мүмкін емес еді. "rs" әрпімен аяқталатын ағылшын сөздері (көліктер, фиксерлер, қуаттар және т.б.) сербиялық RS доменін пайдалану арқылы басқа да танымал доменді хакерлеуге мүмкіндік береді. Орыс тілінде нет (немесе нет, әріп бойынша әріпке аударғанда) "жоқ" немесе "ол жерде жоқ" дегенді білдіреді, сондықтан форматта көптеген домендер бар. (мысалы, redaktora.net "редактор жоқ" деген мағынаны білдіреді). Га (кириллше: га) әрпімен аяқталатын көптеген сөздер бар, соның ішінде өте танымал (книга/kniga "кітап" деген мағынаны білдіреді, дорога/doroga "жол" деген мағынаны білдіреді). Габонның ga доменін тіркеу тегін, бұл осындай доменді хакерлердің кеңінен қабылдануына әкелді. Чех, поляк және словак тілдерінде to "ол" дегенді білдіреді, сондықтан көптеген домендер "бір нәрсе жасау" түрінде қолданылады. (мысалы, zrobie.to, поляк тілінде "Мен жасаймын" немесе словак тілінде "Біз жылжытамыз" деген мағынаны білдіреді). Айта кетерлігі, Чехиядағы файл ортақтастыру қызметі 2007 жылы құрылған, ал оның атауы "ulož to" "сақтау" дегенді білдіреді. Чех тілінде se және si рефлексивті етістіктерді белгілейтін бөлшектер, сондықтан Швеция мен Словенияның TLD-лері доменді хакерлеу үшін қолданылады, мысалы, такси қызметі svez.se ("көліктік көлікке ие болу") немесе ойын сервері hraj.si ("ойнау"), бірақ соңғылары енді словен...