Кіріспе
Танзания аймағы. Дар-эс-Салам аймағы (суахили тілінде Mkoa wa Dar es Salaam) – Танзанияның 31 әкімшілік аймағының бірі және елдің шығыс жағалауында орналасқан. Аймақтың аумағы Маврикий мемлекетінің құрлық және су аумақтарының жиынтығымен салыстырылады. Дар-эс-Салам аймағы шығысында Үнді мұхитымен шектеседі және толығымен Пуани аймағымен қоршалған. Дар-эс-Салам аймағымен шектесетін Пуани аудандары: солтүстікте Багамойо ауданы, батыста Кибаха қалалық ауданы, оңтүстік-батыста Кисараве ауданы және оңтүстікте Мкуранга ауданы. Аймақтың орталығы (әкімшілік орталығы) Илала ауданында орналасқан. Аймақ Дар-эс-Салам қаласының атымен аталған. Аймақ Танзанияның негізгі қаржы, басқару және өнеркәсіп орталығы болып табылады, осылайша ол елдің ең бай аймағына айналады. Аймақ сонымен қатар Мджини Магарибиден кейін елдегі екінші ең жоғары Адам Даму Индексіне ие. 2022 жылғы халық санауы бойынша аймақтың жалпы халқы 5,383,728 адамды құрайды, ал 2012 жылғы ұлттық халық санауы бойынша 4,364,541 адамды құрады. Аймақ Танзаниядағы ең көп халыққа ие, одан кейін Мванза аймағы келеді.
Dar es Salaam Region (Mkoa wa Dar es Salaam in Swahili) is one of Tanzania's 31 administrative regions and is located in the east coast of the country. The region covers an area of The region is comparable in size to the combined land and water areas of the nation state of Mauritius Dar es Salaam Region is bordered to the east by Indian Ocean and it is entirely surrounded by Pwani Region. The Pwani districts that border Dar es Salaam region are Bagamoyo District to the north, Kibaha Urban District to the west, Kisarawe District to the south west and Mkuranga District to the south of the region. The region's seat (capital) is located inside the ward of Ilala. The region is named after the city of Dar es Salaam itself. The region is home to Tanzania's major finance, administration and industries, thus the making it the country's richest region. The region also has the second highest Human Development Index in the country after Mjini Magharibi. According to the 2022 census, the region has a total population of 5,383,728 and national census of 2012 had 4,364,541. The region has the highest population in Tanzania followed by Mwanza Region.
Тарих
Мзизима ((Mji Mzima), суахили тілінде "салауатты қала" деген мағынаны білдіреді, қазіргі Дар-эс-Салам деп аталатын аймақтың бастапқы атауы болған. Ол 1857 жылға дейін соққан. Кейіннен бұл жерде жүгері, қарақұмық және макасо өсіріліп, жағалау аймағының қарқынды өзгеруіне қызмет етті. Занзибар сұлтаны Маджид бин Саид (шамамен 1834–1870) 1866 жылы "бейбітшілік мекені" деп аударылатын араб тіліндегі атымен Дар-эс-Салам қаласын ресми түрде құрды. Сұлтан 1870 жылы қайтыс болғаннан кейін қала құлдырады, бірақ 1887 жылы Германияның Шығыс Африка компаниясы сауда бекетін ашқанда қаланың бағы өзгерді. Дар-эс-Салам Шығыс Африкадағы неміс отаршылдық билігі дамыған сайын колонияның сауда және әкімшілік орталығына айналды. 1900 жылы ол ішкі аймаққа қарайтын Орталық теміржол желісінің шығыс ұшы деп белгіленді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық әскерлер Дар-эс-Салам мен Германияның Шығыс Африкасын басып алды. Олар колонияны "Танганика" деп атады, бірақ Дар-эс-Саламды үкімет орны ретінде қалдырды. Неміс кезеңінде басталған қаланың ресми емес тұрғын үйлерге бөлінуі британдықтар тарапынан да заңдастырылды. Олар екі жергілікті ауданды (Кариакоу және Илала) және бір еуропалық ауданды (Ойстер Бэй) құрды. Кейіннен азиялықтарға да Упанга деген жеке аудан берілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дар-эс-Салам тез өсіп, Танганьика Африка Ұлттық Одағының (TANU) басшылығымен отаршылдыққа қарсы күрестің орталығына айналды. Дар-эс-Салам 1961 жылы Танганьика тәуелсіздік алғанда алғашқы астанасы болды және 1964 жылы Танганьика мен Занзибар бірігіп Танзанияны құрғаннан кейін де сол мәртебесін сақтап қалды. 1973 жылы Танзанияның ішкі аймағындағы Додома елдің жаңа астанасы болып белгіленсе де, елдің көптеген әкімшілік кеңселері әлі де Дар-эс-Саламда орналасқан.
Геология
Қаланы қолдап тұрған негізгі құрылымдарды құрайтын бірнеше жалпақ үшінші, төртінші және жоғарғы мезозой қабаттары бар. Әктастар, құмтастар, гипстің енуі, көмір және тұз, олардың барлығы жоғарғы мезозой қабаттарының бір бөлігі. Жағалауға жақын жерлер біршама тегіс, көрінетін N-S жарылымдарымен қатарланған тіктеп орналасқан ландшафтты және шағын шығысқа қарай еңісті құрайды. Дар-эс-Салам аймағының топырақтарын құрайтын екі негізгі жерүсті геологиялық шөгінді бар. Оларға биік жерлердегі құмды сазды топырақ, жақсы кеуекті, суы мол, салмақты сазды топырақ, сондай-ақ құмды сазды және құмды саз топырақтар жатады. Төмендіктер құнарсыз құм, саз және сазды топырақтармен ерекшеленеді, ал кейбір жерлерде әдемі құмды жағажайлары бар мүйістер кездеседі. Ортаңғы плато аймағы құмды топырақтармен араласқан орташа сазды топырақтан тұрады, олар көбінесе орташа кеуекті және шайылуға ұшырайды. Жоғары жатқан аймақтың топырақтары құмды сазды, жақсы кеуекті, күшті ауа райына және шайылуға ұшыраған құмды саз топырақтарынан құралған. Қаланың 100 шақырымдық жағалау жолы солтүстіктегі Мпиджи өзенінің сағасынан оңтүстіктегі Мзинга өзенінің сағасына дейін созылады. Аймақ жағалауында сегіз арал бар.
Гидрология
Дар-эс-Саламда Mpiji, Msimbazi, Mzinga және Kizinga өзендерінің су жиналатын төрт маңызды аймағы орналасқан. Mpiji маусымдық өзен болса, Mzinga, Kizinga және Msimbazi – жыл бойы ағатын өзендер. Тегета, Мбези, Млалакува, Кижитонияма, Синза және Табата – бұл кішкентай, эпизодтық өзендердің тек бірнеше ғана мысалы. Олар негізінен Дар-эс-Салам қаласының дренаж жүйесі қызметін атқаратын уақытша өзендер болып табылады. Дар-эс-Саламдағы ірі өзендердің кейбіреулері:
Кизинга және Мзинга өзендері
Пуани облысының Кисараве ауданындағы Пугу төбелерінен Кизинга және Мзинга өзендері ағып өтеді. Бұл өзендер құмды шөгінділерден тұрады, ол судың сіңуіне және жер асты суларын толықтыруға мүмкіндік береді, осылайша құрғақ маусымда да су ағыны сақталады. Өзендер солтүстік-шығыс бағытта Үнді мұхитына қарай ағады. Мзинганың ұзындығы 10,4 шақырым, ал Кизинганың ұзындығы 17,5 шақырымды құрайды. Мзинга және Кизинга өзендерінің суы ішуге жарамды су нормаларына сәйкес келеді. Мбагала аймағында екі өзен де тұрғын үйлерді сумен қамтамасыз етеді және жыл бойы үздіксіз ағып тұрады.
Мбиджи өзені
Дар-эс-Салам мен Жағалау аймағының арасындағы солтүстік шекара Мпиджи өзенімен белгіленеді. Бұл 12,7 шақырымға созылған маусымдық өзен. Қала Багамойо бағытында кеңейгеніне қарамастан, өзен қала орталығын кесіп өтетін басқа өзендерге қарағанда одан бетер ластанбаған.
Мсимбази өзені
Мсимбази өзенінің ұзындығы шамамен 35 шақырымды құрайды. Ол Пугу орман қорықтарынан өтіп, Шығысқа қарай Үнді мұхитына қарай ағып, Синза, Убунго және Луханга өзендерімен қосылады. Дар-эс-Салам және айналасындағы аудандардың тұрғындары үшін бұл өзен ішуге, жуынуға, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығын қолдауға, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғауға қажетті маңызды су көзі болып табылады. Дегенмен, заңсыз кәріз жүйелері мен өнеркәсіптік қалдықтар өзендердің экологиялық қызметтерін қауіпке тікейді. Өзеннің пайдалы қасиеттері, тіпті көкөніс далаларын суару дәстүрі де өнеркәсіптік кәсіпорындардың ауыр металдармен ластауынан зардап шегеді.
Климат
Қаланың климаты тропикалық жағажай климатына жатады. Жыл бойы ыстық әрі ылғалды болады, орташа температурасы 29 градусқа жетеді. Ең ыстық айлар қазаннан наурызға дейін, осы кезде температура 35 градусқа дейін көтеріледі. Мамырдан тамызға дейін температура шамамен 25 градус шамасында сақталады. Аймақта екі маусымдық жаңбыр жауады: қазаннан желтоқсанға дейінгі қысқа жаңбыр маусымы және наурыздан мамырға дейінгі ұзақ жаңбыр маусымы. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1000 мм (ең аз 800 мм, ең көп 1300 мм). Қала үш экологиялық аймаққа бөлінген: жоталы жер, орталық плато және жазықтар. Жағажай бұталары, миомбо орман, жағажай батпақтары және мангр ағаштары табиғи өсімдіктердің көп бөлігін құрайды.
Экономика
Дар-эс-Салам – Танзанияның басты экономикалық драйвері, әкімшілік, өнеркәсіптік, балық шаруашылығы және коммерциялық орталық (соның ішінде кен саудасы) ретінде қызмет етеді. Қала елдің жалпы өндірістік кәсіпорындарының 40%-дан астамын қамтиды және Танзанияның жалпы өнеркәсіптік өнімнің шамамен 45%-ын шығарады. Қаланың ірі порты бар және ол маңызды өндіріс орталығы болып табылады. Дар-эс-Салам ресми және бейресми сауда-көлік қызметін тартады. 1985 жылы құрылымдық реформалар енгізілгеннен кейін, қызмет көрсету секторына инвестициялар мен мемлекеттік қызметтегі жұмыс орындары азайды. Жұмыссыздық пен толық жұмыспен қамтылмаудың өсуі бейресми сектордың және бейресми елді мекендердің кеңеюіне әкелді. 2005 жылғы Мүлікті және бизнес ресмилендіру бағдарламасы, сондай-ақ Мкурабита деп белгілі, көрсеткендей, кәсіпорындардың шамамен 98 пайызы бейресми және заң жүйесінен тыс жұмыс істейді; яғни, жеке сектор көбінесе бейресми сектордың бөлігін құрайды. Бұдан әрі, Танзаниядағы барлық мүліктің шамамен 89 пайызы заңсыз иелік ететіні айтылады. Олар сондай-ақ ресми ішкі және халықаралық нарықтармен байланысты емес. Шамадан тыс және қиын шектеулер Танзанияның шағын кәсіпорындарына бейресми қызметтен ресми қызметке өтуге кедерілді етеді. Танзания үкіметі бейресми секторды ресми нарыққа енгізуге бағытталған шаралар қабылдады, бірақ олар көбінесе сәтсіз аяқталды.
Қоғамдық көліктер
Қоғамдық көліктің басты түрі – "дала-дала" автобустары. Олардың көпшілігі 25-32 орындық, тіркелген және жекеменшікпен қызмет көрсетеді. Дар-эс-Саламда қоғамдық көлік сенімсіз, қолайсыз және қауіпті. Жалпы қалалық көлік паркінің мөлшеріне сүйенсек, күніне 4,6 миллион жолаушы тасымалданады деп болжанып отыр. Ауа сапасын бақылау зерттеулеріне сәйкес, Дар-эс-Саламдағы ластанудың маңызды көзі – автокөліктер. Морогоро жолы, Джулиус Ньерре жолы, Багамойо жолы және Нельсон Мандела жолы сияқты ірі жолдардың жанындағы тұрғындар Дүниежүзілік денсаулық ұйымының (ДДҰ) стандарттарынан асып түсетін азот диоксиді (NO2), PM10 және басқа да ауа ластағыштарына ұзақ мерзім бойы толықсып қалуы мүмкін. Сонымен қатар, зерттеулер көрсеткендей, қаладағы ауа сапасының нашарлауына жоғары ғимараттардың санының және тығыздығының артуы себеп, ол табиғи ауа ағыны арқылы ластанудың таралуына кедерілді етеді.
Судың ластануы
Судың сапасы әр қалалық аудан бойынша өзгеше. Кейбір жерлерде, Мсимбази, Синза және Убунго өзендеріне жақын жерлерде, жер асты суларының түсі қараңғы екені хабарланады. Млалакуа өзенінің сағасындағы су тұзды болып саналады және 3000 S/см-ден асып кетуі мүмкін. Бұл тұзды судың енуі немесе әктас құрамындағы тұздың нәтижесі болуы мүмкін. Қалалық жерүсті су сапасының төмендеуіне басты себеп – адам қызметінен туындайтын ластануды бақылау шараларының жеткіліксіздігі. Атап айтқанда, ағынды суларды тиісінше тазартпау салдарынан сұр су қоршаған ортаға құйылып, жер бетіндегі және жер асты суларының (аквиферлердің) сапасын нашарлатады. Көптеген ұлттық және халықаралық корпорациялар арнайы тазаланбаған сұйық қалдықтарды өзендерге, арналарға, сағаларға және соңында мұхитқа құйып жібереді. Мзинга өзені бірнеше кәсіпорыннан төгілетін суларды қабылдайды. Дар-эс-Салам тұрғындарының 90%-ы сұйық қалдықтарды сақтау және жою үшін шұңқырлар мен септиктерді пайдаланады. Жер асты суларының деңгейі көбінесе жоғары болғандықтан, инфекциялар мен басқа да ластаушылардың жер асты суларын ластауының қаупі зор. Жоспарланбаған елді мекендерде ашық алаңдарда және дренаждарда қоқыстың заңсыз тасталуы жиі кездеседі. Жаңбырлы маусымда шұңқырлар толып, қатты қалдықтар өзендерге және дренаждарға төгілгенде жағдай нашарлай түседі. Халық тығыз қоныстанған қалалық аймандардағы терең емес ұңғымалардан алынған жер асты суларының микробтық ластану деңгейі жоғары екені зерттеулерде анықталды. Маджумбасита, Кивалани, Мваньямала, Мбагала және басқа да аудандар ең көп зардап шеккендердің қатарында. Дар-эс-Саламдағы көптеген өзен жағалауларында қалалық егіншілік ұзақ жылдар бойы жүргізіліп келеді. Бір зерттеуде Табата, Бугуруни және Синза аймақтарындағы барлық көкөністердегі қорғасын деңгейі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) ұсынған нормадан жоғары болса, топырақтағы қорғасын, хром, мырыш және мыс деңгейлері де қалыптыдан асып кеткені анықталды. Көлік қозғалысы қорғасынмен ластануға ықпал етеді және орташа көлік тығыздығы мен топырақтағы қорғасын деңгейі арасында тығыз байланыс бар. Топырақтың көмірсутектермен ластануына да көлік себепкер. Порттағы кемелер мұнайдың көп көлемін тасымалдайды, ал TAZAMA құбыр желісінен мұнайдың ағып кетуі жиі орын алады. Дар-эс-Саламда Танзания халықаралық мұнай қоры (TIPER) сияқты басқа да көмірсутекке негізделген өнеркәсіптік кәсіпорындар бар, ол Виджибвениге жақын, Кигамбони МК орналасқан. Дар-эс-Салам қаласының барлық аудандарында ресми және кездейсоқ гараждар бар, олар топырақтың көмірсутектермен ластануына себеп болады. Мтони полигонынан басқа, Дар-эс-Саламдағы полигондарда сұйық және газды бақылау шаралары жоқ. Сондықтан, бұрынғы және қазіргі полигондар ластанудың маңызды көзі болуы мүмкін. Полигон маңындағы жер асты суларының биохимиялық ластануының қаупін бағалауға болмайды.
Бейресми қоныстар
Дар-эс-Салам халқының 70 пайызы жоспарланбаған елді мекендерде тұрады, ал олардың 50 пайызының күндізгі орташа табысы 1 АҚШ долларынан кем. Бұл ақпарат қаланың климат өзгеруіне осалдығы және мүмкін бейімделу шаралары туралы әңгіме бастау үшін маңызды негіз болып табылады. Көптеген адамдар әлеуметтік, экономикалық және экологиялық жағынан осал, нашар жағдайдағы үйлерде тұрады, көбінесе көптеген қауіп-қатерге ұшырайтын жерлерде. Қаланың санитарлық жүйелері де күрделі мәселелерге толы. Үй шаруашылықтары арасында жүргізілген сауалнамаларға сәйкес, қаладағы үйлердің 37 пайызы құю латриналарын пайдаланса, дәстүрлі құбырлы дәретханаларды пайдаланған отбасылардың үлесі 29 пайызды құрады. Дегенмен, үйлердің 18 пайызы желдетілетін жақсартылған шұңқыр (VIP) латриналарын, ал 6 пайызы жақсартылмаған шұңқырлы латриналарды пайдаланды, бұл латриналарды пайдаланатын барлық үй шаруашылықтарының 34 пайызын құрайды. Климаттың өзгеруіне байланысты туындайтын қиындықтарды шешу және қала тұрғындарының төмен табысты қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бейімделу шаралары осы мәселелерді ескеруі тиіс. Теңіз деңгейінің бір метрге көтерілуі Дар-эс-Салам қаласының жағалау аймақтарындағы экологиялық мәселелерді одан әрі ушықтырады: жағалау эрозиясының күшеюі, су тасқынының ұзақтығы, ылғалды жерлердің жоғалуы, жер асты сулары мен топырақтың тұздануы және түрлі ластаушы заттардың көбеюі. Адамның тұзды көлдерді жою, мангрлардан қамыс кесу, балық аулау үшін коралл рифтерін қирату, құрылыс материалдары үшін құм өндіру және коралл тастарында әк жасау сияқты іс-әрекеттері осы құлауға ықпал етеді. Үй шаруашылығында қолданылады. Ubungo, Manzese, Sinza, Kawe, Buguruni және Temeke, сондай-ақ орталық бизнес ауданындағы тығыз қоныстанған аудандарда көптеген адамдар бұрғылау шұңқырлары мен өзендерден тазартылмаған суды ішіп отыр. Бірқатар есептерге сәйкес, 2008 жылдың наурыз айының басында болған су тасқыны қоғам мен экономикаға елеулі зиян келтірді, оның ішінде үйлердің суға батуы, кішкентай көпірлер мен жолдардың зақымдануы және көптеген балалардың қаза болуы. Бұл апаттардың салдары ең қиын жағдайда тұратын бейресми елді мекендерде ең күшті сезіледі.
Жоспарланған қоныстар
Дар-эс-Саламдағы жердің барлық аумағының 66,8% тұрғын үйлерге арналған. Тұрғын үйлерді пайдалану жоспарланған және ресми емес түрлерге бөлінеді. Дар-эс-Саламда жоспарланған жерлер жалпы жер аумағының 18,6% құрайды, ал ресми емес елді мекендер 48,2% құрайды. Жоспарланған тұрғын үйлер мен ресми емес елді мекендер төмен, орташа және жоғары тығыздықпен орналасқан тұрғын үйлерден тұрады. Ресмилендірілген, реттелген ресми емес, жаңартылған елді мекендер, ресми емес елді мекендерді консолидациялау, біріктірілген ресми емес және шашыраңқы ресми емес – бұл ресми емес елді мекендердің категориялары. Дар-эс-Саламда төмен тығыздықпен салынған құрылыстар 15038,9 гектар жерді алып жатыр. Бұл тұрғын үй кешендерінің тобына колониялық дәуірде салынған Gerezani, Kurasini, Msasani Peninsular, Oyster Bay, Kawe, Ada Estate және Regent Estate кіреді. 1940 жылға дейін Теміржол корпорациясы Курасиниді еуропалық порты үшін, ал Герезаниді еуропалық қызметкерлері үшін салған. Ойстер-Бей еуропалық үкімет өкілдеріне бөлінген. Бұл аудандарда әртүрлі тұрғын үйлер бар, мысалы, екі-үш қабатты жеке виллалар мен бунгалолар, олар бастапқыда еуропалық үкімет қызметкерлері үшін 2000 шаршы метрлік жер учаскелерінде салынған, бұл қаланың кеңірек дамуына ықпал етеді. Қазіргі кезде осы аудандарда көп қабатты коммерциялық ғимараттар мен тұрғын үйлер салынуда. Бұл жерлердің көпшілігі тұрғын үй қызметін коммерциялық, қойма және кейде өнеркәсіптік қызметпен біріктіретін көп мақсатты аудандарға айналуда. Әсіресе, үкімет мемлекеттік үйлерді мемлекеттік қызметкерлерге сатқаннан кейін, Ойстер-Бей, Масаки және Масани аудандарының тығыздығы арта түсті. Осы аудандардағы өзгерістерді басқару үшін Кинодонни қалалық кеңесі «Ойстер-Бей/Масаки» қайта құру жобасын құрды. Мбези жағажайлары, Тегета, Млалакуа Саласала және Жангвани жағажайлары 1980 жылдары жобаланған орташа және төмен тығыздықпен салынған тұрғын қалалардың заманауи мысалдары болып табылады. Бұл учаскелер жоғары табысқа ие адамдарға арналған тұрғын үйлерді салу үшін Oyster Bay стилінде кеңейту аймағының бөлігі ретінде құрылды. Сондай-ақ, жобалық аймақта 20 мың тұрғын үй учаскесін салу жоспарланған. Бұл орындардың қала бойынша таралуы тең емес. Олар 1960 және 1970 жылдары Ұлттық тұрғын үй корпорациясы (NHC) және басқа да мемлекеттік емес агенттіктермен негізінен жоспарланған төмен қабатты тұрғын үй жобаларындағы үш-алты қабатты тұрғын үйлердің оқшауланған топтары ретінде орналасқан. Илала, Мвенге, Убунго, Тандика, Кеко, Бугуруни, Чангомбе және ТАЗАРА осы санаттағы маңызды аймақтар болып табылады. Мұндай пәтер кешендері олар тығыз орналасқан жерлерде жердің жабылуын және еден ауданының арақатынасын айтарлықтай арттырады. Бұл топқа 5 қабаттан тұратын және 20 510 шаршы метр жерді алып жатқан типтік Мвенге пәтерлік үйлері кіреді. Кинодонни, Магомени, Илала және Темекеде, сондай-ақ басқа да жоғары тығыздықпен салынған тұрғын аудандарда төмен қабатты суахили үйлерін кездестіруге болады. Магомени мен Илаладағы көше желісінің тор тәрізді пішіні колониялық дәуірде африкалықтар үшін жоспарланған аудандардың түрін көрсетеді. Алайда, соңғы үш онжылдықта бұл елді мекендер негізінен суахили стиліндегі үйлерден пәтерлік үйлерге айнала бастады, олардың бірі қала орталығының кеңейіп жатқан коммерциялық, кеңсе және тұрғын үй қажеттіліктері үшін ағын аймағы ретінде қызмет етеді.
Парктер мен ашық алаңдар
Қазіргі уақытта қалада демалуға арналған ашық жасыл кеңістіктер аз. Бұрын мұндай мақсаттарға бөлінген аумақтардың көпшілігі көп бұрын басып алынған немесе ресми түрде тұрғын үйлер салуға, автожөндеу шеберханаларына, мектептерге, қоймаларға, көрме залдарына, кеңсе ғимараттарына немесе діни құрылыстарға айналдырылды. Жергілікті билік кеңселерi мен басқа да iс-әрекеттер бұрын жергiлiктi тұрғындар көңiл көтеру және басқа да әлеуметтiк шаралар үшiн жиналатын сирек әлеуметтiк залдар мен қоғамдық орталықтарды ұзақ бұрын алмастырды. Мұндай орындардың болмауынан қаланың көптеген ересек тұрғындары қала бойынша шашыраңқы орналасқан, көбінесе тұрғын үйлер маңындағы көптеген пабтарда кездеседi, бұл қатты музыка сияқты жиi туындайтын жағдайларға және алкоголь iшкен клиенттердiң жағымсыз әрекеттерiне әкеледi. Илала муниципалитетiндегi Mnazimoja Grounds, Gymkhana Grounds, Kidongo Chekurdu, Jangwani Grounds және Ухуру стадионы; Темеке муниципалитетiндегi Mwembe Yanga, Mbagala Zakheer және Ұлттық стадион; ал Кинодонни муниципалитетiндегi Biafra Grounds – Дар-эс-Саламдағы негiзгi ашық кеңiстiктер мен демалыс алаңдары. Екi ботаникалық бақ бар, олардың бiреуi Магомениде, екіншiсi қала орталығындағы Каримджи Дживанжие аумағында орналасқан. Ocean Road, Coco Beach, Kawe Beach, Kigamboni, Dege Beach, Mbweni және Msasani түбегіндегі жағажайлар – сирек кездесетін қоғамдық жағажайлардың қатарында. Бұл қоғамдық саябақтар мен ашық кеңiстiктер 1278,5 гектар жерді немесе Дар-эс-Саламның жалпы жер аумағының 0,8% -ын құрайды.
Білім
2022 жылы Дар-эс-Салам аймағында 987 мектеп болды, оның 663-і бастауыш мектеп, ал 324-і орта мектеп. Дар-эс-Салам университеті, Жер және сәулеттік зерттеулер университетінің колледжі, Танзанияның Ашық университеті, Халықаралық медициналық және технологиялық университеті және Микоченидегі Хьюберт Кайруки еске алу университеті – қаланың бес университеті. Дар-эс-Саламға Лугало ауруханасы, Мваньямала мемлекеттік ауруханасы, Мнази Можа ауруханасы, Амана ауруханасы және Мухимбили жолдамалық ауруханасы қызмет көрсетеді. Денсаулық сақтау секторын реформалау бағдарламасы (ДСЖБ) денсаулық сақтау қызметтерін ұсынуда мемлекеттік-жекеменшік серіктестігін жақсартты. Дар-эс-Саламда қазіргі уақытта 24 жеке меншіктегі және тіркелген зертхана, 489 тіркелген медициналық дүкен, 400 тіркелген дәріхана және 100-ден астам тіркелмеген медициналық дүкен мен зертхана бар.