Кіріспе

Бактерия түрі

Staphylococcus epidermidis – грам-оң бактерия және Staphylococcus туысына жататын 40-тан астам түрдің бірі. Ол адамның қалыпты микробиотасының, әдетте тері микробиотасының, кейде шырышты қабық микробиотасының құрамына кіреді, сондай-ақ теңіз шүмектерінде де табылады. S. epidermidis катетерлері немесе басқа хирургиялық имплантаттары бар адамдар үшін ерекше маңызды, себебі ол осы құрылғылардың бетінде биожұқақтар (биофильмдер) құратыны белгілі. Тері микробиотасының бөлігі болғандықтан, S. epidermidis диагностикалық зертханаға жіберілетін материалдардың жиі кездесетін ластанушысы болып табылады. S. epidermidis-тің кейбір штамдары жоғары тұзға төзімді және теңіз ортасында көптеп кездеседі. S. I. Paul және авторлар (2021) ж.

Этимология

"Стафилококк" жүзім шоғына ұқсайды, "эпидермидіс" – терінің сыртқы қабаты.

Ашылу

Фридрих Юлиус Розенбах 1884 жылы S. epidermidis-ті S. aureus-тен ерекшелеп, бастапқыда S. epidermidis-ті S. albus деп атады. Бактериялардың сары және ақ колониялар түзіп жатуына байланысты ол оларды ауреус және альбус деп атады.

Микробиология

Staphylococcus epidermidis – жүзім тәрізді шоғырланған, қозғалмайтын, грам-оң кокктардан тұратын өте төзімді микроорганизм. Түндегі инкубациядан кейін диаметрі шамамен 1–2 мм болатын ақ, көтеріңкі, біріктірілген колонияларды құрайды және қан агарда гемолиздік емес. Коагулаза теріс, факультативті анаэроб, ол аэробты тыныс алу немесе ферментация арқылы өсе алады. Кейбір штамдары ферменттемейді. Биохимиялық тесттер көрсеткендей, бұл микроорганизм нитрат редуктаза тестіне әлсіз оң реакция береді. Ол уреаза өндірісіне оң, оксидазаға теріс және қышқыл өнімдерін түзету үшін глюкоза, сахароза және лактозаны пайдалана алады. Лактоза қатысуында газ да бөлінеді. Патогенді емес S. epidermidis, патогенді S. aureus-тен айырмашылығы, желатиназа ферментіне ие емес, сондықтан желатинді гидролиздей алмайды. Ол новобиоцинге сезімтал, бұл оны Staphylococcus saprophyticus-тан ажыратуға көмектесетін маңызды тест, себебі ол да коагулаза теріс, бірақ новобиоцинге төзімді. Әдетте, десферриоксаминге сезімталдықты басқа стафилококктардан ажырату үшін де қолдануға болады, тек Staphylococcus hominis жағдайында ғана, ол да сезімтал. Бұл жағдайда, S. hominis-тің трегалозадан қышқыл өндіруі екі түрді ажыратуға көмектеседі.

Аяқ иісі

Аяқ киімнің иісі және жалпы дене иісі туралы жиі кездесетін жаңылыс пікір – тердің өзі иіс шығарады және адамдардың иіс шығаруына себеп болады. Дегенмен, тердің өзі дерлік иіссіз болады. Керісінше, терідегі микроорганизмдер тердегі белгілі бір қосылыстарды қоректік заттар ретінде пайдаланып, метаболизмдейді, нәтижесінде жағымсыз иіс шығаратын қосылыстар түзіледі. S. epidermidis жылы, ылғалды ортада жақсы өседі және адам микробиомының кең таралған бактериясы болып табылады; сондықтан, аяқтарда дене мүшелеріне қарағанда көбірек тер бездері болғандықтан және олар көбінесе ылғалды болады, ол аяқ киімнің иісіне басты жауапкер болып табылады, бұл S. epidermidis үшін өте қолайлы орта жасайды. Бактерия терде кездесетін лейцинды ыдырататын ферменттерді өндіреді, нәтижесінде иіс секілді жағымсыз иісті ұшқыш қосылыстар пайда болады. Аяқ киімнің күшті иісі бар адамдарда нашар иісі барларға қарағанда микроорганизмдердің тығыздығы жоғары болады. Бұл көбінесе веналық катетерлерде және медициналық протездерде кездеседі. Инфекция диализ науқастарында немесе имплантацияланған пластикалық құрылғысы бар кез келген адамда дамуы мүмкін. Бұған қоса, жүрек клапандарының кемістігі бар науқастарда эндокардитке де алып келуі мүмкін. Кейбір жағдайларда, ауруханада жатқан науқастарда сепсис пайда болуы мүмкін. S. epidermidis үшін пластикалық құрылғылардың бетінде биофильмдер құру қабілеті маңызды вируленттілік факторы болып табылады. Мүмкін болатын себептердің бірі – қан мен жасушадан тыс матрицаның ақуыздарымен байланысатын беттік ақуыздар. Ол сульфатталған полисахаридтерден тұратын полисахаридтік жасушааралық адгезин (ПИА) деп аталатын жасушадан тыс материалды өндіреді. Бұл басқа бактериялардың қалыптасқан биофильмге қосылуына және көп қабатты биофильмдердің пайда болуына мүмкіндік береді. Мұндай биофильмдер ішіндегі бактериялардың метаболикалық белсенділігін төмендетеді. Бұл төмендеген метаболизм, антибиотиктердің таралуының қиындығымен бірге, инфекцияның осы түрін емдеуді қиындатады. Стафилококк эпидермидіс қалыпты теріде патогенді емес. Бірақ патологиялық зақымдарда ол патогенді болады, мысалы, акне вульгарис. Staphylococcus epidermidis май безіне (акне вульгарис тудыратын негізгі бактерия – Propionibacterium acnes-пен отарланған) еніп, липолиздік ферменттерді өндіру арқылы шаш түбірлеріне зақым келтіреді, бұл майдың сұйық күйден тығыз (қою) күйге өзгеруіне және қабынуға әкеледі. Сонымен қатар, S. epidermidis экзополисахаридтік жасушааралық адгезин (ПИА) шығару арқылы биофильмдерді қалыптастыру P. acnes колонизациясы үшін қолайлы анаэробтық ортаны қамтамасыз етеді және оны адамның туа біткен иммунитет молекулаларынан қорғайды. P. acnes және S. epidermidis екеуі де патогендердің отарлануынан қорғау үшін иесінің терісінің денсаулығын сақтау үшін өзара әрекеттесе алады. Бірақ бәсекелестік жағдайында олар бір-біріне қарсы антибактериялық агенттер ретінде әрекет ететін қысқа тізбекті май қышқылдарын өндіру үшін бірдей көміртек көзін (мысалы, глицерин) пайдаланады. Сонымен қатар, S. epidermidis терінің гомеостазын сақтауға көмектеседі және тері қабынуын тудыратын TLR2 ақуызының өндірілуін азайту арқылы P. acnes патогендік қабынуын азайтады.

Тері кедергісін күшейту

Commensal S. epidermidis тері тосқауылдарының гомеостазына қорғаныш керамидтерін өндіру арқылы да үлес қосатыны дәлелденді, бұл тері тосқауылдарының қалыпты күйін сақтауға көмектеседі. Кейбір ағзалар мен дене қуыстарының ылғалды, ішкі қабаттарын және олардың ерекше иммундық қорғаныс механизмдерін реттеу арқылы терідегі симбионттар патогендер сияқты жұқпалы агенттермен өзара әрекеттеседі. Сфингомиелин фосфодиэстеразасы S. epidermidis-тің керамидтер өндірісінің басты қозғаушы күші болып табылады – сфингозин мен сфингозин-1-фосфатын қамтитын липид. Бұл липид бактерияларға қажетті қоректік заттарды қамтамасыз етеді және иесіне керамидтер өндіруге көмектеседі. Керамидтер эпителийлік тосқауылдың маңызды құрамдас бөліктері болып табылады және терінің ылғалды жоғалтуын болдырмауға маңызды рөл атқарады; бұл қорғаныш функциясын атқарып, терінің құрғауы мен қартаюына қарсы тұрады.

Метаболистік өзара әсерлесу

S. epidermidis тері жағдайына әсер ететін метаболистік процестерде маңызды рөл атқарады. Бактерия тері жасушаларындағы биохимиялық жолдарға әсер етеді, бұл терінің денсаулығы мен ауруларына ықпал етеді. Атап айтқанда, бұл арил көмірсутекті рецептордың модуляциясында көрінеді. Атопиялық емес теріде S. epidermidis арил көмірсутекті рецептор жолының белсенділігін хабарлауға көмектеседі, бұл терінің кедергілік функциясын күшейтеді және қабынуды азайтуға жәрдемдеседі. Атопиялық тері әдетте бұл жолды бұғаттап, тері мәселесін нашарлататын кері әсер етеді.

Иммундық жауап

Commensal S. epidermidis терінің иммундық жауабына да әсер етеді. Иесінің иммундық жасушаларымен өзара әрекеттесу арқылы терінің шырышты қабығының түрлі патогендерге қарсы иммундық қорғанысы күшейеді. Теріде қоныстанған бактериялар зиянды патогендерге тікелей кедергі келтіреді. S. aureus жағдайында, S. epidermidis кератиноциттердің осы патогенға реакциясын тудыру арқылы туа біткен иммундық жауапты күшейте алады. S. epidermidis липотехойин қышқылы (LTA), жасуша қабырғасының полисахаридтері, пептидогликан және альдегид дипептидтері сияқты молекулаларды шығарады, олар иммундық жауапты реттеуші молекулалар ретінде толь тәрізді рецепторлар (TLR) арқылы танылады. Бұл иммуномодуляторлық молекулалар бактериялар мен кератиноциттер арасындағы қарым-қатынасты құрайды және TLR-мен өзара әрекеттесуі нәтижесінде туа біткен иммундық жауапты реттеуде маңызды рөл атқарады.