Кіріспе

Бактериялар туысы

Автоматты таксобокс
| сурет = Streptococci.jpg
| таксон = Streptococcus
| авторы = Розенбах, 1884
| бөлініс деңгейлері = Түрлер
| бөлініс сілтемесі =
"Strepto" префиксі ([[wikt:στρεπτός]] сөзінен) және "coccus" жұрнағы (қазіргі coccus, грекше κόκκος сөзінен) қосылып құралады. 1984 жылы, бұрын Streptococcus туысына жатқызылған көптеген бактериялар Enterococcus және Lactococcus туыстарына бөлінді. Қазіргі уақытта осы туыста 50-ден астам түр танылған. Бұл туыс сілекей микробиомының құрамында кездеседі.

Бета-гемолитті

Бета гемолизі (β гемолизі), кейде толық гемолиз деп аталады, колониялардың айналасындағы және астындағы ортадағы қызыл қан жасушаларының толық лизисі болып табылады: аймақ ашық (сары) түсті және мөлдір болып көрінеді. Стрептолизин – экзотоксин, бактериялар өндіретін фермент, ол қызыл қан жасушаларының толық лизисін тудырады. Стрептолизиннің екі түрі бар: Стрептолизин O (SLO) және Стрептолизин S (SLS). Стрептолизин O – оттегіге сезімтал цитотоксин, оны А тобындағы стрептококтардың (GAS) көпшілігі бөліп шығарады және ол эукариоттық жасушалардың (негізінен қызыл және ақ қан жасушалары, макрофагтар және тромбоциттер) мембранасындағы холестеринмен өзара әрекеттеседі, әдетте қан агарының бетінен төмен бета гемолизін тудырады. Стрептолизин S – оттегіге тұрақты цитотоксин, оны GAS штаммдарының көпшілігі де өндіреді, нәтижесінде қан агарының бетінде аймақ тазаруы байқалады. SLS иммундық жасушаларға, соның ішінде полиморфонуклеарлық лейкоциттер мен лимфоциттерге әсер етеді және қожайынның иммундық жүйесінің инфекцияны жоюына кедергі келтіреді деп есептеледі. Streptococcus pyogenes, немесе GAS, бета гемолизін көрсетеді. Кейбір әлсіз бета-гемолизге шалдыққан түрлер Staphylococcus штаммымен бірге өсіргенде күшті гемолизге әкеледі. Бұл CAMP тесті деп аталады. Streptococcus agalactiae осы қасиетке ие. Clostridium perfringens осы тест арқылы шартты түрде анықталуы мүмкін. Listeria monocytogenes қой қанының агарында да оң нәтиже береді.

С тобы

Бұл топқа жылқыларда қырылдақ тудыратын S. equi және S. zooepidemicus кіреді. S. equi – ата-бабалық S. zooepidemicus-тың клоналдық ұрпағы немесе биовары болып табылады, ол ірі қара мал мен жылқыны қоса алғанда, бірнеше сүтқоректі түрінде инфекция тудырады. S. dysgalactiae subsp. dysgalactiae де C тобының мүшесі, бета-гемолитикалық стрептококк, ол A тобындағы стрептококктарға ұқсас фарингит және басқа да іріңді инфекцияларды тудыруы мүмкін. C тобындағы стрептококк бактериялары зооноздық патогендер саналады, яғни инфекция жануардан адамға берілуі мүмкін.

D тобы (энтерококк)

Көптеген бұрынғы D тобындағы стрептококктар қайта жіктелді және Enterococcus тұқымына (оның ішінде E. faecalis, E. faecium, E. durans және E. avium) енгізілді. Мысалы, Streptococcus faecalis қазір Enterococcus faecalis деп аталады. E. faecalis кейде альфа гемолизін көрсетеді, ал E. faecium кейде бета гемолизін көрсетеді. Қалған энтерококк емес D тобындағы штаммдарға Streptococcus gallolyticus, Streptococcus bovis, Streptococcus equinus және Streptococcus suis жатады. Гемолизге ұшырамайтын стрептококктар сирек ауру тудырады. Алайда, нашар гемолизді D тобындағы бета гемолизін көрсететін стрептококктар және Listeria monocytogenes (іс жүзінде грам-оң бактерия) гемолизге ұшырамайтын стрептококктармен шатастырылмауы керек.

F тобындағы стрептококтар

F тобындағы стрептококктар 1934 жылы Лонг пен Блис «ұсақ гемолитикалық стрептококктар» деп сипаттаған. Олар сонымен қатар Streptococcus anginosus (Лансфилд жіктеу жүйесі бойынша) немесе S. milleri тобының құрамындағы мүшелер ретінде де танылады (Еуропалық жүйе бойынша).

G тобындағы стрептококтар

Бұл стрептококктар көбінесе, бірақ әрқашан емес, бета-гемолитикалық болады. Streptococcus dysgalactiae subsp. canis.

Клиникалық идентификация

Клиникалық тәжірибеде, Streptococcus бактерияларының ең көп кездесетін топтарын қарапайым зертханалық тесттер арқылы, мысалы, А тобы стрептококк үшін PYR тесті арқылы анықтауға болады. Клиникалық тәжірибеде кездесетін негізгі топтардың әрқайсысын ажырата алатын латекс агглютинация жиынтықтары да бар.

Емдеу

Стрептококк инфекцияларын пенициллин тобына жататын антибиотиктермен емдеуге болады. Көбінесе стрептококк инфекциясын емдеу үшін пенициллин немесе амоксициллин қолданылады. Бұл антибиотиктер жасуша қабырғасындағы пептидогликан өндірісін тоқтату арқылы әрекет етеді. Емдеу көбінесе 10 күндік ауыз арқылы қабылданатын антибиотик курсы түрінде жүзеге асырылады. Пенициллинге аллергиясы бар және тері инфекциясымен ауыратын науқастарға клиндамицин қолданылуы мүмкін. Клиндамицин жасуша ішіндегі ақуыз синтезін тоқтату арқылы әрекет етеді.

Молекулалық таксономия және филогенетика

Стрептококтар 16S рДНК тізбектерінің негізінде алты топқа бөлінді: S. anginosus, S. gallolyticus, S. mitis, S. mutans, S. pyogenes және S. salivarius. 16S топтары толық геномдық секвенирлеу арқылы расталды (суретті қараңыз). Маңызды патогендер S. pneumoniae және S. pyogenes тиісінше S. mitis және S. pyogenes топтарына жатады, ал тіс кариесін тудыратын агент, Streptococcus mutans, Streptococcus тобының бастапқысы болып табылады. Жүздеген түрлердің геномдары анықталды. Көптеген стрептококк геномдарының мөлшері 1,8 - 2,3 Мб және 1700 - 2300 ақуызды кодтайды. Маңызды геномдардың кейбіреулері кестеде келтірілген. Кестеде көрсетілген төрт түр (S. pyogenes, S. agalactiae, S. pneumoniae және S. mutans) арасындағы орташа жұптық ақуыз тізбегінің сәйкестігі шамамен 70% құрайды. Стрептококк фагтарының алғашқыларының бірі Dp 1 және ω1 (сонымен қатар ω 1) болды. 1981 жылы Cp (Complutense phage 1, ресми түрде Streptococcus virus Cp1, Picovirinae) туысы ашылды, оның алғашқы мүшесі Cp 1 болды. Dp 1 және Cp 1 S. pneumoniae және S. mitis жұқтырады. Дегенмен, көптеген Streptococcus фагтарының иелік спектрі жүйелі түрде зерттелмеген.

Табиғи генетикалық трансформация

Табиғи генетикалық трансформация – бір бактериядан екінші бактерияға ДНҚ-ның қоршаған орта арқылы берілуі. Трансформация – көптеген гендердің экспрессиясына байланысты күрделі процесс. Трансформацияға қабілетті болу үшін бактерия арнайы физиологиялық жағдайға, яғни құзыреттілікке енуі керек. S. pneumoniae, S. mitis және S. oralis құзыретті бола алады, нәтижесінде жыртқыштық бауырмалдық механизм арқылы трансформация үшін гомологты ДНҚ-ны белсенді түрде қабылдайды. Бұл бауырмалдық механизм негізінен бір экологиялық ортада кездесетін құзыретсіз бауырластарды пайдаланады. S. pneumoniae-нің жоғары құзыретті изоляттары арасында Ли және авторлар мұрын қоныстану қабілетінің және вируленттілігінің (өкпеге жұқтыру қабілеті) толыққанды құзыреттілік жүйесіне байланысты екенін көрсетті. Құзыреттілік стрептококк патогеніне иесінің тотығу шабуылынан туындаған ДНҚ зақымдануын жаңарту үшін сыртқы гомологты ДНҚ-ны пайдалануға мүмкіндік береді.