Кіріспе

Американдық футбол тактикасы

Американдық футболда зоналық шабуыл – бұл қарсыластың қақпашысына қысым көрсету үшін қосымша ойыншыларды жіберіп, сонымен бірге шабуылға шығуға дайындалған ойыншыны күтпеген жерден қорғауға бағыттайтын қорғаныс тактикасы. Бұл тактика аймақтық қамтуды да қамтиды (жеке қамтудың орнына). Дәстүрлі шабуыл сияқты, зоналық шабуыл тактикасы әдеттегі үш немесе төрт ойыншының орнына, бір мүмкіндікте қақпашыға шабуыл жасау үшін бес немесе одан көп ойыншыны тағайындайды. Алайда, дәстүрлі шабуылдан айырмашылығы, зоналық шабуылда бастапқыда шабуылға шығуға орналастырылған ойыншылар (мысалы, қорғаныс шебінің жиектері) қорғауға көшеді. Шабуылға шығуға дайындалған ойыншыны қайта бағыттау, шабуылдау желісінің, тығыз қорғаушылар мен соққы берушілердің қорғану міндеттерін шатастыруға бағытталған, олар енді қай ойыншыны тоқтату керектігін білмейді. Ол қорғаныс шебіне желі қорғаушыларын орналастырудан бастады және оларды қорғауға кері қайтарды, содан кейін тұрақты қорғаныс шебінің ойыншыларын да қосты. Бұл схема Дик ЛеБо Цинциннати Бенгалс клубында оны жетілдіргенше және 90-шы жылдардың басында зоналық шабуылды танымал еткенше, кәсіби футболда кеңінен қолданылмады, сонымен қатар Питтсбург Стиллерс клубының қорғаныс үйлестірушісі болып, Питтсбургқа "Блитцбург" атағын әкелді. Зоналық шабуыл бүкіл NFL-де кеңінен таралған болса да, 3-4 қорғанысы – 3 қорғаныс шебінің ойыншысы, 4 желі қорғаушысы – осы ойын стиліне ерекше жақсы сәйкес келеді, ал ЛеБо Теннесси Титанс клубының қорғаныс үйлестірушісі ретінде 2017 жылғы маусымға дейін оны пайдаланып келді.

Негізгі құрылымдар

Аймақтық жарылыс көбінесе үш аймақтық қорғаныс схемасының бірінен жасалады.

Бірінші бет

Бірінші қаптама нөлдік қаптамамен бірдей (далада тереңге қарай ешкім бармай, қаптама көбінесе адамға қарсы жүзегінде болатын), бірақ бір маңызды айырмашылығы бар. Бір ойыншы, әдетте нашар жақтан немесе "бос" қауіпсіздік қорғаушысы, ешбір ойыншыны жеке қорғау міндетінен босатылады, және оның орнына орташа және терең аймақтарда еркін қозғала алады.

Екінші бет

Екінші қоршауда әр қауіпсіздік (еркін және мықты) алаңның терең жартысын қамтиды, ал екі бұрыштық қорғаушылар қанаттарды (қозғалыс сызығынан бастап, әр жақтағы шамамен 15 ярдқа дейін) қамтиды. Үш сыртқы ойыншы (әлсіз жақ, орта және күшті жақ) қорғауға түсіп, орта алаңның әрқайсысы 1/5 бөлігін бақылайды. Оның бір түрі – «Тампа 2» – көп жылдар бойы «Бакканерс» командасы қолданды және оларға алғашқы Супер Боул жеңісіне қол жеткізуге көмектесті. Бұл қорғау схемасы аймақтық шабуыл кезінде ең көп қолданылады.

Үшінші бет

Үшінші қаптама екінші қаптамамен бірдей негізгі принциптерге негізделген. Басты айырмашылық екінші деңгейдегі ойыншының міндеттерінде. Бос қауіпсіздік "орталық алаңды" қорғайды, ал әрбір бұрыш қорғаушысы терең үшінші бөлікті, яғни алаңның әр жағынан үштен бірін жабады. Аймақтың ортасын үш сызықтық қорғаушы тағы да қорғайды, ал күшті қауіпсіздік орта алаңның қалған алыс төрттен бірін жабады.

Жарық

Бұл шабуылдың өзі шабуылшылардың желісіндегі шатастыққа негізделген. Желішілер қорғаныс шебі мен қорғаныс талғамының ойыншыны қысымға салуын күтеді. Аймақтық шабуылды қолдану арқылы қорғаныс, қорғаныс шебінің блоктау міндеттерін шатастырады, қорғаныс шебінің ойыншысының міндетін сыртқы қорғаушы немесе қақпа қорғаушыға ауыстырады. Көптеген қарапайым шабуылдарда шабуылшылардың бірі анықталмайды, ал аймақтық шабуылдарда ешқандай шабуылшы анықталмайды, сондай-ақ қанша шабуылшы келеді де белгілі болмайды. Мысалы, ең көп қолданылатын аймақтық шабуылдың бірінде қорғаныс шебінің ойыншысы артқа шегініп, орталық аймақтың төрттен бірін қамтиды, ал әдетте сол аймақты қамтитын әлсіз жақтан келген сыртқы қорғаушы, шеп ойыншысының орнына ойыншыны қысымға салады.

Өрт аймағы

Өрт аймағы – бұл қорғаныс 5 ойыншымен шабуыл жасағанда, оның артында 3-3 қорғаныс схемасы қолданылатын, яғни үш ойыншы терең, үш ойыншы жақын қорғаныста тұратын белгілі бір қорғаныс тактикасы. Өрт аймағын түрлі құралымдар мен тізілімдерден қолдануға болады, бірақ бастысы – шабуылдан алыс жақтанғы қорғаныс шебінің соңғы ойыншысы немесе сызық бойындағы ойыншысы қорғанысқа түсуі, ал қысым алаңның қарсы жағынан жасалуы. Мысалы, 4-3 құралымында, артқы жақтанғы қорғаныс шебінің ойыншысы бұйраға, содан кейін жазыққа түседі, ал күшті қауіпсіздік ойыншысы төмен түсіп, алдыңғы жақтанғы бұйраны жазыққа қарай жабады. Шабуылға қатыспайтын қанатқарушы орталық аймақты қорғайды, ал қалған екі қанатқарушы қорғаныс шебімен бірге қимыл жасап, пастың қысымын күшейтуге тырысады. Әдетте, қалған үш қорғаныс шебінің ойыншысы қанатқарушының шабуылынан алыстап қимылдайды. Бұл тактика тиімді болуы мүмкін, себебі қорғаныс шебі шабуылдан қорғаныстың бір бөлігін өздеріне аудартып, қанатқарушының орталыққа қарай жылжуын байқаған кезде қорғаныс шебінің ойыншысы допты ұстап алуға мүмкіндік алады. Бұл тактиканың көптеген түрлері бар, бірақ негізгі идеясы – 3 терең, 3 жақын қорғаныс, 5 шабуылшы және шабуыл жасайтын жақтан алыс тұрған ойыншының қорғанысқа түсуі.

Артықшылықтар

Аймақтық шабуыл – экранды пасқа қарсы қорғанудың тиімді тактикасы. Аймақтық шабуылда, әсіресе экранды пасқа қарсы арнайы жасалғанда, қорғаныс шебінің ойыншылары бастапқыда жүгірушіні немесе экранды пасқа ие болуға мүмкіндігі бар басқа ойыншыларды анықтап, аймаққа таралудың орнына оларды жекелеп жабуға тырысады. Қорғаныс шебінің ойыншысы үшін нақты бір ойыншыны жабу әлдеқайда оңай, себебі ол көбінесе ашық алаңда ойнамайды. Шабуылға шығатын қорғаныс шебінің ойыншылары экрандық жағдайларда артықшылыққа ие, өйткені олар қарсыластың төртінші сызықтың ойыншысын алаңға шығаруға тырысып, баяу қозғалатын қорғаныс шебінің ойыншыларын күтпей, жақсы физикалық дайындыққа ие қорғаныс шебінің ойыншыларына қысым жасауға бейім. Жеделдетілген төртінші сызықтың ойыншысы мен тез жабылатын экранды пасқа арналған қабылдаушының үйлесімі көбінесе қапқа түсіруге, қорғаныс шебінің ойыншысымен ұстауға, ярд жоғалтуға немесе пас берілмей қалуға әкеледі. Лебоудың осы қорғаныс тактикасының жарқын мысалы – Джеймс Харрисонның Super Bowl XLIII турниріндегі 100 ярдтық ұстап алуы және тачдаун. Ойын басталмас бұрын, Питтсбургтің 2 ярды қашықтықтағы бірінші мүмкіндігінде, Кардиналдардың төртінші сызықтың ойыншысы Курт Уорнер Харрисонның әдеттегідей шабуылға шығатынын күткендіктен, Анкуан Болдинге қисық жүгіруге мүмкіндік берді. Бірақ Уорнер пас беруге дайындалып кері шегілгенде, ішкі қорғаныс шебінің ойыншысы Лоренс Тиммонс оның орнына шабуылға шықты, ал Харрисон Болдиннің қисық жүгіруін тез жауып, оңай ұстап алды және соңында тачдаун үшін қайтарды.

Кемшіліктер

Жоғарыда атап өткен соңғы артықшылық, әсіресе аймақтық шабуыл үшін басты кемшілік болып табылуы мүмкін, себебі бір немесе бірнеше қорғаныс шебінің ойыншылары қорғауға көшуі керек, ал сыртқы желілік ойыншылар квотербекке шабуыл жасау үшін олардың орнына тұрады. Шеп ойыншылары, қалыптасқандай, алаңдағы қорғаныстың ең ірі, ауыр және баяу мүшелері болып табылады. Олардан жылдам қабылдағыштарды немесе шапшаң, пас ұстайтын тайт-эндтерді қорғауды сұрау көбінесе сәтсіздікке ұшыратады. Көптеген, тіпті барлық шеп ойыншыларының да кең қабылдағыштарды бірнеше метрден артық жақсы қорғауға жеткілікті жылдамдығы жоқ. Мұндай ойыншылардың қабілеттеріндегі үйлесімсіздік, егер квотербек оларды дұрыс анықтаса, оңай пас беруге мүмкіндік береді. Тағы бір кемшілік – аймақтық шабуыл, дәстүрлі шабуылға қарағанда, жүгіру ойынына қарсы тиімділігі төмендеу, себебі шеп ойыншылары, көбінесе жүгіруге қарсы ең жақсы қорғаушылар, паспен қамтуға қатысу үшін шабуыл сызығынан шығып кетеді. Осы себепті аймақтық шабуыл, көбінесе, пас беруді талап ететін жағдайларда (мысалы, үшінші қадамда және алты ярдтан асатын қашықтықта) тиімді болады.