Кіріспе
Гридрондық футбол – футбол ойынының бір түрі. Футболдың бірнеше түрінде алға лақтыру – бұл шабуылдаушы команданың қозғалыс бағытында, қорғанушы команданың қақпасына қарай допты лақтыру. Алға лақтыруды заңды және кеңінен пайдалану гридрондық футболды (американдық футбол және канадалық футболды) регбиден (одақ және лига) ерекшелендіреді, онда мұндай әрекет заңсыз. Заңсыз және тәжірибелік алға лақтырулар 1876 жылдан бері жасала бастады, бірақ американдық футболдағы алғашқы заңды лақтыру 1906 жылы, ережелер өзгертілгеннен кейін орын алды. 1951 жылдың 18 қаңтарындағы тағы бір ереже өзгерісі орталық немесе қорғаушы алға лақтыруды қабылдай алмайтынын, ал теккель төрешіге алдын ала хабарласа ғана, қабылдауға құқылы ойыншы бола алатынын белгіледі. Алға лақтыруды қабылдай алатын жалғыз желі ойыншылары – бұл қанаттар (тар шеңберлі және кең қабылдағыштар). Ережелер кімнің лақтыра алатынын, кімнің алға лақтыруды қабылдай алатынын және қандай жағдайларда, сондай-ақ қорғаныс командасының лақтыруды қалай тоқтатуға тырысатынын анықтайды. Басты лақтырушы – квотербек, ал статистикалық талдау квотербектің түрлі жағдайларда лақтырудағы сәттілігін, сондай-ақ команданың лақтыру ойынындағы жалпы сәттілігін анықтау үшін қолданылады.
a type of football play
In several forms of football, a forward pass is the throwing of the ball in the direction in which the offensive team is trying to move, towards the defensive team's goal line. The legal and widespread use of the forward pass distinguishes gridiron football (American football and Canadian football) from rugby football (union and league) from which the gridiron code evolved, in which the play is illegal. Illegal and experimental forward passes had been attempted as early as 1876, but the first legal forward pass in American football took place in 1906, after a change in the rules. Another rule change on January 18, 1951, established that no center or guard could receive a forward pass, and a tackle may only do so if he announces his intent to the referee beforehand that he will be an eligible receiver, called a tackle eligible play. The only linemen who can receive a forward pass are the ends (tight ends and wide receivers). The rules regulate who may throw and who may receive a forward pass, and under what circumstances, as well as how the defensive team may try to prevent a pass from being completed. The primary passer is the quarterback, and statistical analysis is used to determine a quarterback's success rate at passing in various situations, as well as a team's overall success at the passing game.
Желідегі футбол
Гридрон футболында алға пасты әдетте жай ғана пас деп атайды, ол ойыншының қарсыластың қақпасына қарай футбол добын лақтыруынан тұрады. Бұл команда иелігі ауыспағанша, тек бір рет қана рұқсат етіледі, егер пас скрамж сызығының артынан тасталса; пас скрамж сызығының артында болған кезде ғана заңды болып саналады. Допты лақтырушы шабуылдаушы команданың мүшесі болуы керек, ал алға пасты қабылдаушы жарамды қабылдаушы болуы керек және жарамсыз ойыншыдан бұрын допты ұстауы керек. Заңсыз алға пас жасау жаза ретінде штрафтық ярд пен төмендеуді жоғалтуға алып келуі мүмкін, бірақ қарсыластар оны заңды түрде ұстап алып, алға жылжытуы мүмкін. Егер пас беруші команданың жарамды қабылдаушысы допты заңды түрде ұстаса, пас аяқталады және қабылдаушы допты алға жылжытуға тырыса алады. Егер қарсыластың ойыншысы допты заңды түрде ұстаса – барлық қорғаныс ойыншылары қабылдауға құқылы – бұл перехват болып саналады. Сол ойыншының командасы бірден допты иеленеді және ол допты қарсыласының қақпасына қарай жылжытуға тырыса алады. Егер ешбір ойыншы допты заңды түрде ұстай алмаса, бұл толық емес пас болып саналады және доп жерге тиген сәтте ойын тоқтатылады. Содан кейін доп келесі төмендеу үшін бастапқы скрамж сызығына қайтарылады. Егер кез келген ойыншы жарамды қабылдаушының допты ұстап алуына кедергі келтірсе, бұл пасқа кедергі келтіру болып саналады, ол лига ережелеріне байланысты түрлі дәрежедегі айыппұлға әкеледі. Алға пастың басталу сәті ойын үшін маңызды. Пас, пас берушінің қолы алға қозғалған сәттен басталады. Егер пас беруші осы сәттен бұрын допты тастаса, бұл допты жоғалту болып саналады, демек, бос доп. Бұл жағдайда кез келген ойыншы допқа жерге тигенге дейін немесе одан кейін иелік ете алады. Егер пас беруші қолын алға жылжытқан кезде допты тастаса, доп қайда түскеніне немесе алғаш рет кім тигеніне қарамастан, ол алға пас болып саналады. Ойынның кейбір деңгейлерінде, төрешілер ойын допты жоғалту ма, әлде алға пас па екенін анықтау үшін видео қайталауын қажет етуі мүмкін. Квотербек әдетте скрамж сызығынан бірнеше қадам артта бастайды немесе допты ұрып алғаннан кейін бірнеше қадам артқа шегінеді. Бұл оны "қалта" деп аталатын аймаққа орналастырады, ол алдыңғы қатардағы шабуылдаушы блокерлер мен екі жактанғы тэклдер арасында құрылған арнайы қорғаныс аймағы. Егер квотербек осы қалтадан қашып кетсе, ол шатасып жатыр деп айтылады. NFL және NCAA ережелері бойынша, квотербек қалтадан шыққаннан кейін, сақтық үшін допты заңды түрде лақтырып жіберуге болады. NFHS (орта мектеп) ережелері, қолмен қолға соққыдан кейін уақытты үнемдеу үшін жасалған пасқа қосымша, ярд жоғалту немесе уақытты үнемдеу үшін қасақана толық емес алға пасты жіберуге жол бермейді. Егер ол әлі де қалтада болғанда допты лақтырып жіберсе, онда "қасақана жерге қамау" деп аталатын бұзушылық тіркеледі. Канадалық футболда ойыншы "қасақана жерге қамау" бұзушылығын болдырмау үшін, "қалтаның" ішінде немесе сыртында болсын, допты скрамж сызығынан өткізуі керек. Егер алға пас жақтан немесе қақпа сызығының жанында ұсталса, ол толық пас (немесе перехват) болып саналады, егер қабылдаушы допты "шекарада" ұстаса ғана. Пас толық деп танылуы үшін, лига ережелеріне байланысты, доп алғаш рет ұсталғаннан кейін бір немесе екі аяқ алаң шекарасында жерге тиюі керек. NFL-де қабылдаушы екі аяғымен жерге тиюі керек, бірақ басқа лигаларда – CFL, NCAA және орта мектепте – бір аяқ шекарада жеткілікті. Барлық гридрон лигалары үшін ортақ ұғым – бақылау: қабылдаушы допты бақылауын көрсетуі керек, осылайша ол шекарада тұрғанда "иеленген" деп танылады. Егер қабылдаушы допты ұстаса, бірақ төреші ойын аяқталғанға дейін оны "қозғалтып" жатқанын анықтаса, онда пас толық емес деп танылады. Сол сияқты, егер қабылдаушы жерге құлағаннан кейін допты бақылауын жоғалтса, пас толық емес деп танылуы мүмкін.
Ертедегі заңсыз және тәжірибелік жол жүру
Алға қарай лақтыру ойыны заңдастырылмай тұрып, кем дегенде 30 жыл бұрын қолданылған. Пастар "бірнеше рет сәтті, бірақ заңсыз орындалды, соның ішінде 1876 жылғы Йель-Принстон ойынында Йельдің Уолтер Кемпі командаласы Оливер Томпсонға қарсы алға лақтырды. Принстонның наразылығы, бір деректерде айтылғандай, төреші 'шешім қабылдау үшін тиынді лақтырып, тачдаунды күшінде қалдырды' деген себеппен қабылданбады". Солтүстік Каролина университеті 1895 жылы Джорджия университетіне қарсы өткен ойында алға қарай лақтыруды қолданды. Дегенмен, сол кезде бұл әрекет әлі де заңсыз саналды. Боб Куинси 1973 жылы жарық көрген «They Made the Bell Tower Chime» кітабында Каролинаның үмітін білдірді: Хайсман жүлдесімен атақты Джон Хайсман 30 жыл өткен соң «Тар Хилз» командасы «Булдогс» (UGA) командасына қарсы алға қарай лақтыруды жасағанын жазды. Бұл әрекет тең есепті бұзу және UNC-ге 6-0 есебімен жеңіс әкелу үшін жасалды. Каролиналықтар соққы жасауға дайын тұрды, ал Джорджияның шабуылы допты тоқтатуға тырысқандай болды. Соққы жасаушы оңға жылдам қозғалып, допты лақтырды, оны Джордж Стивенс ұстап, 70 ярдқа жүгіріп тачдаун жасады. 1905 жылы Канзас штатының Уичита қаласындағы тәжірибелік ойында Уошберн университеті мен Фэрмаунт колледжі (кейін Уичита штаты) жаңа ережелер бекітілгенге дейін, яғни 1906 жылдың басында алға қарай лақтыруды қолданды. Алғашқы лақтыруды Фэрмаунттың Билл Дэвис жасады, ол допты Арт Сольтерге жеткізді. 1905 жыл гридердондағы қанағатсыз жыл болды; «Chicago Tribune» газетінің мәліметінше, сол маусымда 19 ойыншы қаза тауып, 159-ы ауыр жарақат алды. Ойынды тоқтату туралы ұсыныстар жасалды, бірақ АҚШ президенті Теодор Рузвельт жеке араласып, ойын ережелерін реформалауды талап етті. 1905 жылдың соңында 60-тан астам мектептің қатысуымен өткен кездесуде ойынды қауіпсіз ету туралы шешім қабылданды. Бұл кездесу болашақ NCAA құрылысының бірінші қадамы болды және «жаңа ережелерді» әзірлеу үшін бірнеше сессия өтті. Ойынды қайта құруға арналған ереже комитетінің соңғы отырысы 1906 жылдың 6 сәуірінде өтті, сол кезде алға қарай лақтыру ресми түрде заңды әрекет деп танылды. Алайда, «Times» газеті бұл жаңалыққа күмәнді қарады және алға қарай лақтыруды тиімді пайдалану мүмкін емес деп санайтын көптеген адамдардың пікірін жеткізді: «Алға қарай лақтырудың ойынға тиімді енгізілгенін дәлелдеген команда жоқ, бұл тек соңғы шара ретінде қолданылатын күмәнді және қауіпті әрекет». Джон Хейсман ережелерді қабылдауда маңызды рөл атқарды. Канадтық футболда алға қарай лақтыруды алғаш рет сынап көрген көрмелік ойын 1921 жылдың 5 қарашасында Монреаль қаласындағы МакГилл университетінде өтті, онда МакГилл Редмен футбол командасы Сиракуз университетінің Сиракуз Оранжемендер командасын қабылдады. Ойынды Макгиллдің бас жаттықтырушысы Фрэнк Шонесси ұйымдастырды. Макгиллдің ойыншысы Роберт "Бу" Андерсон канадтық футбол тарихындағы алғашқы лақтыруды жасаған деп есептеледі. Алға қарай лақтыру канадтық футболда 1929 жылға дейін ресми түрде рұқсат етілмеді.
John Heisman, namesake of the Heisman Trophy, wrote 30 years later that, indeed, the Tar Heels had given birth to the forward pass against the Bulldogs (UGA). It was conceived to break a scoreless deadlock and give UNC a 6–0 win. The Carolinians were in a punting situation and a Georgia rush seemed destined to block the ball. The punter, with an impromptu dash to his right, tossed the ball and it was caught by George Stephens, who ran 70 yards for a touchdown. In a 1905 experimental game at Wichita, Kansas, Washburn University and Fairmount College (what would become Wichita State) used the pass before new rules allowing the play were approved in early 1906. Credit for the first pass goes to Fairmount's Bill Davis, who completed a pass to Art Solter. 1905 had been a bloody year on the gridiron; the Chicago Tribune reported 19 players had been killed and 159 seriously injured that season. There were moves to outlaw the game, but United States President Theodore Roosevelt personally intervened and demanded that the rules of the game be reformed. In a meeting of more than 60 schools in late 1905, the commitment was made to make the game safer. This meeting was the first step toward the establishment of what would become the NCAA and was followed by several sessions to work out "the new rules." The final meeting of the Rules Committee tasked with reshaping the game was held on April 6, 1906, at which time the forward pass officially became a legal play. However, the Times also reflected widespread skepticism as to whether the forward pass could be effectively integrated into the game: "There has been no team that has proved that the forward pass is anything but a doubtful, dangerous play to be used only in the last extremity." John Heisman was instrumental in the rules' acceptance. In Canadian football, the first exhibition game using a forward pass was held on November 5, 1921, at McGill University in Montreal, Quebec, Canada, between the McGill Redmen football team and visiting American college football team the Syracuse Orangemen from Syracuse University. The game was organized by Frank Shaughnessy, the head coach of McGill. McGill player Robert "Boo" Anderson is credited with the first forward pass attempt in Canadian football history. The forward pass was not officially allowed in Canadian football until 1929.
Жаңа ойын стилі
Алға қарай лақтыру 1906 жылы Кохемстің шабуылдық схемасының маңызды бөлігі болды, өйткені оның Сент-Луис университетінің командасы жеңіліссіз 11–0 маусымды өткізді, қарсыластарын жалпы есеп бойынша 407–11 есебімен басып өтті. Маусымның жарқын сәті – Сент-Луис командасының Айоваға 39–0 есебімен жеңісі болды. Кохемстің командасы он әрекеттен сегіз лақтыруды сәтті орындап, төрт тачдаун жасады. "Лақтырудың орташа қашықтығы жиырма ярдты құрады". Нельсон былай деді: "Соңғы ойын футболға алға қарай лақтырудың қаншалықты үлкен әсер ететінін көрсетті. Сент-Луис Айованың отызыс бес ярды сызығында, ойын аяқталуға санаулы секундтар қалғанда болды. Уақытты тіркеуші Уолтер МакКормак ойынды тоқтату үшін алаңға шықты, дәл сол сәтте доп жиырма бес ярдқа лақтырылып, жүгіріп келе жатқан ойыншыға жетіп, тачдаун жасалды". Ол сол жылы Шығыс командаларының арасындағы маңызды ойындарды төрелік еткен. 1907 жылғы желтоқсанда футбол ережелері комитетіне мүше болған және 1930 жылдарға дейін ойындарды төрелік еткен Хакетт келесі күні Эд Рэйдің Globe Democrat газетіндегі мақаласында былай деді: "Бұл маусым бойы көріп өткен жаңа ережелердің ең тамаша мысалы, тіпті Йель мен Гарвардтан да жақсы. Сент-Луис командасының лақтыру стилі Шығыста қолданылатыннан мүлдем өзгеше. Сент-Луис университетінің ойыншылары допты қабылдауға тиіс адамға қатты және дәл лақтырады. Сент-Луис командасының жылдам лақтыруы қабылдаушы ойыншыға қарсыластардан қашуға мүмкіндік береді, менің ойымша, бұл мінсіз дерлік". Хакетт Кохемстің 1906 жылғы командасының және Стаггтың лақтыру тактикасы бойынша жалғыз белгілі сарапшы куәгері, ол Сент-Луис жаттықтырушысының лақтыруды дамытудағы ерекше рөлін жоққа шығарды. Хакетт екі команданың да ойындарында төреші болды. Рей шамамен 40 жыл өткен соң былай деп еске алды: "Хакетт бұл жазушыға Сент-Луис университетінің қолданған алға қарай лақтыруын және оның осындай сан алуан түрлерін басқа ешбір ойында көрмегенін айтты". "Кохемс Айованың нашар көрсеткішіне олардың ескі стильде ойнауы және алға қарай лақтыруды тиімді пайдалана алмауы себеп болды", - деп жазды Нельсон. "Айова екі рет баскетбол стилінде алға қарай лақтыруға тырысты". "1906 жылы [Робинсон] 67 ярды лақтырды, ал Шнайдер 65 ярды лақтырды. Доптың мөлшері, пішіні және салмағын ескерсек, бұл өте ерекше лақтырулар болды". Сент-Луис сол кездегі басты командалардан және негізгі спорттық ақпарат құралдарынан (газеттерден) географиялық тұрғыдан оқшауланғандықтан, барлығы Шығысқа бағытталған және соған назар аударғандықтан, Кохемстің жаңаша шабуылдық стратегиясы ірі командалар тарапынан қабылданбады. Алға қарай лақтыруға бағытталған шабуылдық тактиканы Шығыс командалары келесі онжылдықта ғана қабылдады. Бірақ бұл Орта Батыстағы басқа командалар оны қабылдамады дегенді білдірмейді. Канзастағы Эмпория колледжінің квотербегі Артур Шабингер 1910 жылы алға қарай лақтыруды үнемі қолданды. Тренер Х. В. "Билл" Харгистің "Пресби" командасы Уошберн университетімен 17–0 есебімен жеңіске жеткен және Питтсбург мемлекеттік университетін 107–0 есебімен жеңген ойындарда осы тактиканы пайдаланды. Карлайлдегі Поп Уорнер жаттықтырушы Фрэнк Маунт Плезант футболда алғашқы спиральды лақтыруды жүзеге асыратын квотербектердің бірі болды.
Кнут Рокне
Кнут Рокни мен Гас Дорайс 1913 жылдың жазында Огайо штатының Сандуски қаласындағы Сидар-Пойнтта Эри көлінің жағасында құтқарушы болып жұмыс істеді. Сол жылы Нотр-Дамның бас жаттықтырушысы Джесси Харпер кіші команданың үлкен команданы жеңу үшін қалай пас беруге болатынын көрсетті, алдымен оны қарсылас Армияны жеңу үшін қолданды. Бұл ойын ұлттық деңгейдегі ірі оқу орнына қарсы қолданылғаннан кейін, алға берілетін пас тез танымал болды. 1919 және 1920 жылдардағы Нотр-Дам командаларында Джордж Гипп болды, ол 1789 ярдқа лақтыратын, алға берілетін паспен жұмыс істеудегі үлгілі ойыншы. Джон Мохардт 1921 жылғы Нотр-Дам командасын 10–1 есебімен жеңіске жеткізді, команда 781 ярдқа жүгіріп, 995 ярдқа пас берді, 12 жүгіру голы мен тоғыз пас голы соқты. Грантленд Райс «Мохардт допты кез келген белгілі бір орынға бір-екі футқа дейін лақтыра алатын» деп жазды және 1921 жылғы команда Нотр-Дамда «алға берілетін пас ойынына негізделген шабуылды құрған алғашқы команда болғанын, ал алға берілетін пас ойынын жүгіру ойынына көмекші құрал ретінде пайдаланбағанын» атап өтті. Мохардттың пас қабылдаушылары ретінде Эдди Андерсон мен Роджер Кили болды.
Халықтың көбірек танылуы
1915-1916 жылдары Пудж Уайман мен Миннесота штатының шабуылшысы Берт Бастон «гриддер тарихындағы ең ұлы алға қарай пас беру комбинацияларының бірі» болды. 1921 жылғы Роуз-боулда Калифорния штатының Брик Мюллер Вашингтон және Джефферсонға қарсы 53 ярдты құраған тачдаунды аяқтады, бұл бұрын мүмкін емес деп есептелген көрсеткіш еді. 1925 жылы Корнеллге қарсы 62-13 есебімен жеңіске жеткен Дартмуттың Энди Оберландер жалпы шабуылда 477 ярд жинады, соның ішінде алты тачдаунды пас берді, бұл Дартмуттың бүгінгі күнге дейін сақталған рекорды. 1925 жылғы Мичиган командасы бапкер Филдинг Х. Йосттың сүйікті командасы болды және Бенни Фридман мен Бенни Остербааннан тұратын пас беру жұбын ұсынды. Йосттың шәкірті Дэн МакГугин Вандербильт университетін баптады және алға қарай пас беруді алғашқылардың бірі ретінде қолдады. Оның 1907 жылғы командасы Сеуэниді қос паспен жеңді, оны Грантленд Райс спортты тамашалау жылдарындағы ең үлкен қуанышы деп атады. МакГугиннің 1927 жылғы командасын мың ярдтан астам қашықтыққа лақтырған Билл Спирс басқарды. Бір жазушының пікірінше, Вандербильт «егер 1927 жылы Хейсман жүлдесі болғанда, Спирс әлдеқайда лайықты Хейсман үміткері болар еді». МакГугиннің шәкірті және бұрынғы квотербек Рей Моррисон Оңтүстік-Батысқа Джеральд Маннды баптағанда пас беруді әкелді. Кәсіби футбол зерттеушілер қауымдастығын дереккөз ретінде келтіре отырып, Питерсон «Парратт Дэн Райлиге (шынайы аты Дэн Поликовски) қысқа пас берді» деп жазады. «Тайгерлер» «Таулы штаттар» командасын 61:0 есебімен жеңгендіктен, пас нәтижеге елеулі әсер етпеді. Ұлттық футбол лигасының тарихына сәйкес, 1933 жылдың 25 ақпанында алға қарай пас беруді қарсыластың сызығының артындағы кез келген жерден жасауға рұқсат берілді. Осы ереже өзгерісінен бұрын, алға қарай пас беру үшін ойыншыдан 5 ярд немесе одан да көп қашықтықта болу қажет еді. Алға қарай пас беруге алғаш рет 1929 жылы Канада футболында рұқсат берілді, бірақ бұл тактика бірнеше жыл бойы ойынның маңызды бөлігі болып қалмады. Виннипег Блю Бомберс клубының ойыншысы Джек Джейкобс алға қарай пас беруді ойлап тапқаны үшін емес, 1950 жылдардың басында Батыс провинцияаралық футбол лигасы (қазіргі Канада футбол лигасының алдыңғы лигасының бірі) құрамында оны танымал еткені үшін танымал. Осылайша, ол Канада футболын көбінесе жүгіруге негіделген ойыннан көбінесе пас беруге негіделген ойынға өзгертті.
Шар пішінінің өзгеруі
Америкалық футбол үшін доптың мөлшері 1912 жылы белгіленді, бірақ ол негізінен регби добындай болып қалды. Алға қарай пас берудің жиі қолданылуы 1920 жылдары доптың енін тарылтуға алып келді, бұл допты жылдам және спиральмен лақтыруға, сондай-ақ спиральмен тепкілеуге мүмкіндік берді. Осының салдарынан американдық футболдан допты жерге тигізіп тебу амалы дерлік толығымен жойылды.
Регби футбол
Регбидің екі түрінде (одақ және лига) допты алға лақтыру ережеге қарсы келеді. Көбінесе бұл қарсы командаға допты талас беруге мүмкіндік береді, бірақ сирек жағдайларда төреші допты әдейі алға лақтырған деп есептесе, пенальти берілуі мүмкін. (Бұл тек ойыншының қозғалысына қатысты, допты лақтырушының қай бағытқа қарағанына емес, яғни ойыншы артқа қарап тұрып, өз қақпасына қарай лақтырса, ол алға лақтыру болып саналмайды; ал керісінше, қарсы команданың қақпасына қарай лақтырса, ол алға лақтыру болып есептеледі.) Регби лигасында бейне төреші допты алға лақтырған-жоқ дегенге қатысты шешім қабылдамайды. Гарриуэн, сондай-ақ көлденең лақтыру, алға лақтырудай сенімді болмаса да және орындалуы қиын болса да, американдық және канадалық футболдағы алға лақтырудың кейбір қызметтерін атқара алады.
Басқа футбол кодтары
Кейбір басқа футбол түрлерінде, мысалы, футбол (футбол), Австралия ережелі футболы және Гейл футболында, алға қарай тепкіш пас соншалықты кеңінен қолданылады ki, ол ерекше ойын түрі деп есептелмейді. Футболда және оның нұсқаларында офсайд ережесі ойынның бағытында немесе қақпаға ең жақын тұруға болатын ойыншыны реттеу үшін қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, футболдың кейбір алғашқы нұсқаларында шексіз алға пасқа рұқсат етілген, ал қазіргі Австралия ережелі футболы мен Гейл футболында офсайд ережесі жоқ.