Кіріспе

Футболда допты артқа лақтыру

Снэп (көбінесе "саяхат", "снэпбек" немесе "ортадан пас" деп аталады) – бұл футболдағы ойынның басталуында, допты артқа лақтыру.

Іс-қимыл

Топ алаңдағы қашықтыққа параллель ұзын оспен жерде басталады, оның екі ұшы әр команданың американдық футболдағы ұрыс сызығын белгілейді; канадалық футболда допсыз команданың ұрыс сызығы олардың доп жағынан 1 ярдқа қарай жылжытылады. Допты беруге дайындалған ойыншы (ережелер кітабында ресми түрде «снаппер» деп аталады) допты басқа ойыншыға жібереді, осы әрекет – снап. Снаппер допты қолмен ұстап беруге, лақтыруға немесе тіпті домалатуға да мүмкіндік алады. Снап – снаппердің бір немесе екі қолымен допты жылдам және үздіксіз қозғалысы, доп снаппердің қолынан шығуы тиіс. Әртүрлі ережелерде қосымша талаптар бар, олардың бәрі доптың артқа қарай бағытталуын қамтамасыз етеді. Снаппер көбінесе допты аяқтарының арасынан өткізеді, бірақ мұндай талап тек канадалық футболда ғана қойылады. Стандартты футбол формациясында орталық ойыншы – снаппер, ол ұрыс сызығының ортасында орналасқан. Ареналық футболда ғана орталық ойыншының снап жасауы міндетті. Басқа жағдайларда, қорғаушы, шабуылшы, жүгірші, тығыз немесе бөлінген шабуылшы заңды түрде снапты жіберуге құқылы; мұндай жағдайлар теңгерімсіз сызық деп аталады және олар көбінесе жаңа тактикалық әрекеттерде ғана қолданылады. Допты қолмен беру үшін снаппер әдетте басын көтеріп, қарсыластарына қарайды. Допты лақтыру үшін, әсіресе допты әртүрлі позициядағы ойыншыларға жіберуге мүмкіндік беретін формацияларда, снаппер көбінесе иіліп, аяқтарының арасына қарайды. Мұндай жағдайдағы ойыншының осалдығын ескере отырып, Ұлттық колледждік атлетика қауымдастығы (NCAA) және Мемлекеттік жоғары мектептер қауымдастығының ұлттық федерациясы («Fed») егер ойыншы бейтарап аймақтан кем дегенде жеті ярдқа қалып, снапты қабылдаса, қарсыластар снаптан кейін бір секундқа дейін (NCAA) немесе снаппердің әрекет етуге мүмкіндігі болғанша (Fed) оны әдейі тоқтатуға құқылы емес деген ережелерді қабылдады. Дегенмен, кәсіби футболда орталық ойыншы бір «шағын» формациядағы лақтырылған снапты жетілдіре алады, бас көтеріп, соқыр түрде лақтырады. Снап – артқа қарай берілген пас саналады, сондықтан егер доп жерге түсіп, ешбір ойыншы оны бақылауға алмаса, бұл фамбл ретінде қарастырылады.

Снап саны

Команда, допты беруге құқылы, әдетте, олардың бір ойыншысы сигналдарды беруімен, допты берудің қай кезде болатынын алдын ала біледі, әдетте, "хут" сияқты қатты дыбыс бір немесе бірнеше рет айтылады, олардың санын біледі; олар осылайша "доп беру санағын" біледі. Сондықтан олар қарсыластарына қарағанда айтарлықтай артықшылыққа ие. Алайда, орталыққа доп беру әрекетінің бір бөлігін имитациялайтын қозғалыс жасауға рұқсат етілмейді; сондықтан қарсыластары доптың немесе орталықтың қолдарының алғашқы қозғалысы доп берудің басталуы екеніне сенімді бола алады. Доп беру санағы жиналғанда шешіледі, әдетте "on <номер>" деп айтылады, бұл квотербек ойынды шақырып бітіргеннен кейін, бірақ жиын үзіліп, ойыншылар ұрыс сызығына жүрістер алдында айтқан соңғы сөздері болып табылады. Доп беру санағы шабуылдаушы ойыншыларға аз ғана басымдық алуға мүмкіндік береді. Қорғаушы ойыншылар доп беруді болжап, жылдамдығын арттырып, ойын басталған кезде дәл ұрыс сызығынан өтуге тырысады, бұл жоғалтуға немесе қаптап алуға мүмкіндік беру үшін tackle жасау мүмкіндігін арттырады. Доп беру санағын өзгерту арқылы, квотербек қорғаушы ойыншыларды шабуылдаушы ойыншылардың қозғалысына ден қоюға мәжбүрлейді, әйтпесе офсайд немесе ену жазасына ұшырау қаупі бар. Өкінішке орай, шабуыл үшін бұл артықшылық кейде кемшілікке айналуы мүмкін. Көрермендердің қатты шулы стадионда болған жағдайда, ойыншылар доп беру санағын ести алмай, көру арқылы берілетін сигналдарға көбірек назар аударуға мәжбүр болады (көрсеткішсіз доп беру немесе қатты санау), немесе қате бастау жазасына ұшырау қаупі бар. Шабуылдаушылар сондай-ақ ойын сағатын ескеруі керек. Егер олар допты уақытында бермесе, ойынды кешіктіргені үшін жазаланады. Сонымен қатар, ойын сағаты азайғанда, қорғаныс допты қашан беруге болатынын жақсырақ болжай алады. Ойын сағатында 2 секунд қалғанда, 5 секундтан гөрі допты қашан беруге болатынын болжау оңайырақ. Қорғаушы командаға шабуылдаушылардың доп беру санағын сандарды айту арқылы имитациялауға рұқсат етілмейді. Есепті сәтті имитациялау шабуылдаушы команданың мүшелерін ойынды үйлестіруді бұзып, жазаға шақырып, тым ерте әрекет етуге мәжбүр етеді. Қазіргі ережелер, бұрынғы ережелерден айырмашылығы, төрешілерді 60 минуттық ойынның 50 минутында ұрыс сызығынан өте алыс орналастырады, сондықтан қорғаныс санағын имитацияласа, оны есту өте қиын.

Тарих және негіздеме

Регби лигасындағы snap, set scrum және ruck қазіргі регби одағында және регби лигасындағы допты ойынға енгізу регби футболында ортақ тамырға ие. Регбидің скрейммейдж ережелері Солтүстік Америкаға келгенде жазылғандықтан, оларда маңызды кемшілік болды, ол басқа жерлерде дәстүрмен түзетілді, ал американдық футболда snap арқылы шешілді. 1880 жылы американдық футбол комитеті бекіткен ережеде бірінші рет бір командаға допты аяқпен (кез келген бағытта) ойынға енгізуге даусыз құқық берілді. Допқа аяқпен жасалған белгілі бір қимыл, оны артқа итерумен бірдей нәтиже берді, ол "snap" деп аталды. Кейін, 19 ғасырдың соңында, допты қолмен артқа беру опциясы қосылды. Бірақ, бірнеше онжылдық бойы допты аяқпен ойынға енгізу мүмкіндігі сақталды, алайда 20 ғасырдың басында ол тек допты алға тепкілеумен шектелді. Скриммгейдегі алға тепкілеу күтпеген әрекет болды және жақсы дайындалған қорғанысқа қарсы тиімді болмады. Сонымен қатар, бірнеше онжылдық бойы, допты сыртқа шығарғаннан кейін, оны ойынға енгізудің балама тәсілдері – беру ("fair") және "bounding in" қолданылды. 20 ғасырдың басына дейін, допты дайындау үшін ресми тұлға болмағандықтан, допты енгізу құқығына ие команда оны кез келген уақытта, қажетті жерден snap-тей алатын. Мысалы, қарсыласы құлаған ойыншы жарақаттанғанын көрінетіндей болып, кенеттен допты snap-тей берген, ал тұру талабы болмаған. Бейтарап аймақ және орталықтың қарсыласымен шабуылдан бұрын байланыспау құқығы да бастапқыда болмады. 20 ғасырдың соңына қарай, NCAA және Мемлекеттік жоғары мектептер қауымдастығының ұлттық федерациясы, ойыншы 7 метрден артық тереңдікте тұрса, snap-тен кейін де осы қорғанысты сақтап қалды. Канадалық футбол регби скрейммейджін 19 ғасырдың соңына дейін өзгеріссіз қолданды, содан кейін, аймақтық деңгейде, американдық скрейммейдж әсерінен, скрейммейдждегі ойыншылар саны үшке дейін шектелді – орталық скреймджер екі жағынан prop-тармен ("side scrimmagers") шектелді. Орталық скреймджер кейіннен "snap" деп аталды, ал университеттер арасындағы ойындарда бір командаға допты бірінші болып аяқпен ойынға енгізу құқығы берілді. Тағы да аймақтық деңгейде басталып, 1923 жылға қарай барлық жерде қолданылатын Burnside ережелері 3 ойыншыдан тұратын скрейммейджді тек орталыққа дейін қысқартты, алаңдағы ойыншылар саны 14-тен 12-ге дейін азайтылды, және американдық футболға ұқсас snap ережесі мен бейтарап аймақ қабылданды. Жоғарыда айтылған аяқ аралығы талабынан басқа, қол snap қабылданғаннан кейін бірнеше жыл бойы заңсыз болды, допты лақтыру керек болды (Канада футболында). (Техникалық тұрғыдан заңды болғанымен, қол snap американдық жақта 1930 жылға дейін қолданылмады.) Көрінетіндей, артқа итеру жүйесінен толық үзіліс жасау қажет болды, ал T формациясы сол кезде американдық футболында қолданылымнан шығып қалғандықтан, канадалық snap АҚШ-та кеңінен қолданылатын формацияларға, мысалы, бір қанатты формацияға ұқсас болды. Ойынды жобалаудың мақсаты snap-тің жылдам және үздіксіз болуын талап ету – скрейммейджде тірі доп үшін ережелерді қажетсіз ету. Регби одағында допты форвардтар ұстап, бір уақыт бойы аяқпен скрейммейджде (регби лигасында да бар) немесе рук арқылы, немесе қолмен маул арқылы ойнауы мүмкін, бұл осы кезеңдерде ойын мен ойыншылардың орналасуына қосымша шектеулер қоюды қажет етеді. Американдық және канадалық футболда доп ойынға енгізілген кезде тек бір секундтың үлесінде ғана (орталықта) ұсталады. Сонымен қатар, Уолтер Кэмп атап өткендей, допты енгізу құқығына ие команда мен олардың қарсыластары үшін жақсы шабуыл және қорғаныс жоспарлауға мүмкіндік береді. Snap қате жасалса, оны екі команданың кез келгені қалпына келтіре алады.