Кіріспе
Жердің ерте тарихындағы ықтимал геологиялық құбылыс. Темір апаты – Жер тарихының бастапқы кезеңінде болған маңызды геологиялық оқиға, онда темір және никель сияқты ауыр металдар геологиялық тұрғыдан қысқа мерзім ішінде ядроға шоғырланды. Жердің құрамының шар тәрізді массаға біртіндеп жиналуы салыстырмалы түрде біртекті құрамға алып келді деп саналады. Жерді құраған материалдың соқтығысуынан қалған қызу маңызды болғанымен, осы массадағы радиоактивті элементтердің жылуы температураны біртіндеп көтеріп, белгілі бір шегіне жеткізді. Материалдар қозғалуға жеткіліктідей балқыған кезде, бұрын масса бойына біркелкі тараған тығыз темір мен никель планетаның ортасына қарай жылжуды бастады, осылайша ядро қалыптасты. Тығыз NiFe тамшыларының шөгуінен босатылған гравитациялық потенциалдық энергия, сондай-ақ салқындаған, тығыз қатты материалдардың әсерінен протопланетаның температурасы көптеген құраушылардың балқу температурасынан асып, балқыған темір ядроның және оны жабатын терең жаһандық кремнийлі магманың жылдам қалыптасуына себеп болды. Бұл оқиға – планеталық дифференциацияның маңызды процесі және планетаның пайда болуынан кейін шамамен 500 миллион жыл өткен соң жүзеге асты.
The iron catastrophe is a postulated major geological event early in the history of Earth, where heavy metals such as iron and nickel congregated in the core during a geologically brief period. The original accretion of the Earth's material into a spherical mass is thought to have resulted in a relatively uniform composition. While residual heat from the collision of the material that formed the Earth was significant, heating from radioactive materials in this mass gradually increased the temperature until a critical condition was reached. As material became molten enough to allow movement, the denser iron and nickel, previously evenly distributed throughout the mass, began to migrate to the center of the planet to form the core. The gravitational potential energy released by the sinking of the dense NiFe globules, along with any cooler, denser solid material, is thought to have been a runaway process, increasing the temperature of the protoplanet above the melting point of most components, resulting in the rapid formation of a molten iron core covered by a deep global silicate magma. This event, an important process of planetary differentiation, occurred at about 500 million years into the formation of the planet.
Жердің магнитосферасының қалыптасуы
Бұл өте ыстық металдың үлкен айналмалы массасы Жердің магнит өрісін, магнитосфераны құруға жауапты, ол Жерді күннің желдерінен және Күн сәулесінің ең зиянды компоненттерінен қорғайды. Магнитосфера Жердің атмосферасын да, тіршілік пен қазіргі күнге дейін қорғайды және планетаны маңызды магнит өрісі мен салыстырмалы атмосферасы жоқ жақын аспан көршісі Марстан ерекшелейді. Мұндағы "апат" термині математикалық мағынада "ірі, кенеттен болатын өзгеріс немесе үзіліс" дегенді білдіреді, себебі бұл оқиға Жерде тіршіліктің пайда болуы мен дамуы үшін қажет болды: егер олай болмағанда, Жердің атмосферасы Марстағыдай, қазіргі заманға дейін күннің желдерімен шайылып кеткен болар еді. Дегенмен, тағы бір теория бойынша Марс бір кезде өзінің темір апатына ұшырап, бір кезде магнитосферамен қорғалған. Осы теорияға сәйкес, Марс Жерге қарағанда жылдам суып, динамикалық темір ядросын біртіндеп қатырып, осылайша магнитосферасын тоқтатқан. Марста бұрын сұйық судың болғанына қатысты белгілер табылуы, оның бір кезде суды планета атмосферасында күннің желдерімен кеңістікке ұшырып жібермеу үшін магниттік қалқаны болғанын көрсетеді.