Кіріспе

Жаңа Каледониядан шыққан паразиттік қылқан жапырақты өсімдік түрі

Паразитакс уста, француз тілінде cèdre rabougri деп те аталады, Podocarpaceae тұқымдасының сирек кездесетін қылқан жапырақты өсімдігі және Parasitaxus туысының жалғыз түрі болып табылады.

Сипаттама

Бұл 1,8 метрге дейін өсетін ағаш тәрізді бұта, Жаңа Каледонияның қашық, тығыз орманды аймақтарына ендемик. Оны алғаш рет 1861 жылы Вейярд ашқан және сипаттаған. Оның паразит екені туралы алғашқы нақты хабарлама 1959 жылы жарияланған.

Таксономия

Молекулалық филогенетикалық талдау Паразитакс пен Манао (Жаңа Зеландия) және Лагаростробос (Тасмания) туыстарының арасындағы туыстық байланысты көрсетеді. Паразитакс құрамында хлорофиллдің жоғары деңгейі бар екені анықталды. Алайда, геномдық талдау фотосинтезге қатысты көптеген гендердің паразиттің пластид геномында жоқ екенін көрсетеді, бұл Паразитакс тіршілік ету үшін толығымен қожайынына тәуелді екенін күшті дәлелдейді. Подкарп пластиді геномында әдетте кездесетін гендердің шамамен 60% мүлдем жоқ немесе тек фрагменттер түрінде ғана кездесті. Бұл гендердің басым бөлігі фотосинтез процесіне, басқа пластидтік процестерге қарағанда көбірек қатысатын гендер еді. Пластид геномының құрылымында басқа паразиттік өсімдіктер мен оның подкарп туыстарынан өзгеше өзгерістер байқалды, бірақ бұл өзгерістер оның паразиттік өмір салтымен байланысты болмауы мүмкін. "Уста" сөзі "құрғақ" деген мағынаны білдіреді. Бұл түр алғаш рет Dacrydium ustum Vieill. деп сипатталған; басқа синонимдері Podocarpus ustus (Vieill.) Brongn. & Gris және Nageia usta (Vieill.) Kuntze. Атауы көбінесе Parasitaxus ustus деп келтіріледі, бірақ бұл грамматикалық тұрғыдан дұрыс емес, себебі латын тілінде Parasitaxus атауы (Taxus сияқты) әйел тегіне жатады, сондықтан түр атауының тегі де сәйкес болуы керек (Nickrent 2006). Ғылыми атау "құрғақ паразиттік қауқау" деп аударылады.

Экология

Паразитакс уста – қазіргі таңда белгілі жалғыз паразиттік жалаңаш тұқымды өсімдік. Бұл түрдің тамырлары жоқ және ол әрдайым Falcatifolium taxoides (Podocarpaceae тұқымдасының тағы бір өкілі) тамырларына жабысқан күйде табылады. П. устаның иесімен бірігуін зерттеудің алғашқы нәтижелері паразиттерге тән анатомиялық өзгерістерді көрсетті. Дегенмен, мәселе әлі де толық шешілмеген, себебі бұл өсімдік, әдеттегідей, гүлді өсімдіктердегідей, сору паразиттері емес. Сондықтан кейбір мамандар осы өсімдікті микогетеротроф деп есептейді.