Кіріспе

Луизиана штатындағы канал, Америка Құрама Штаттары

17th Street Canal – Нью-Орлеан қаласындағы ең ірі және маңызды дренаждық канал. 6-сырма станциясымен бірге жұмыс істей отырып, ол суды Пончартрейн көліне жібереді. Бұл канал Орлеан каналы және Лондон авеню каналымен бірге Нью-Орлеан шығару каналдарының құрамына кіреді. 17th Street Canal Нью-Орлеан қаласы мен Луизиана штатындағы Метари қаласы арасындағы шекараның маңызды бөлігін құрайды. Канал бұрын Метари шығару каналы және Үстіңгі желі каналы деп те аталып келген.

Тарих

Кейінірек 17-ші көше каналы деп аталатын канал 1850-ші жылдардың басында Джефферсон және Пончартрейн көлінің темір жолы салынған жерде, параллель жол салу үшін батпақты жерді қазу арқылы пайда болған сияқты. 1853 жылдан 1864 жылға дейін жұмыс істеген темір жол, Луизиана штатының Кэрролтон қаласын (Миссисипи өзенінің жағалауында) Пончартрейн көліндегі кеме портымен – болашақта Бактаун қаласымен байланыстырды. Осы аралықтағы жер көбінесе дамытылмаған батпақ болды. Ал 1858 жылы Кэрролтоннан "қаланың артында" орналасқан төменгі батпақты аймақта су ағызуға көмектесу үшін қосымша канал салынды. Оның бастауы қазіргі Дублин және Пальметто көшелерінің қиылысында орналасқан, ал Метари Риджінің өзен жағындағы бөлігінде темір жол каналымен қосылды. Темір жол 1864 жылдың 31 желтоқсанында тоқтатылды, себебі өзен мен көл арасындағы басқа темір жол желілері табыстырақ болды. Нью-Орлеан қаласы Кэрролтонды өз құрамына қосты, ал канал Орлеан және Джефферсон округтары арасындағы шекараға айналды. Өзен бойындағы Орлеан округінің жоғарғы шекарасын белгілеген канал Upperline Canal деп аталды. Кэрролтонның артындағы қосымша канал, "17-ші көше" деп жобаланған көшенің жанында орналасқан (сол кезде Клейборн даңғылының артында көп даму болмағанмен), және осы канал "17-ші көше каналы" деп аталатын алғашқы канал болды, бұл атау кейіннен осыған қосылған үлкен каналды да білдіретін болды.

Суды сорғы станциялары арқылы тазартуды жақсарту

1870 жылдары Кароллтон ауданының артында орналасқан "Даблин көшесі машинасы" деп аталған бу машинасымен жұмыс істейтін сорғы, сол ауданды кептіру үшін пайдаланылды, суды Үстіңгі желідегі канал арқылы шығарып тастады. Қаланың көшелерінен Поншартрейн көліне су сору үшін каналдың қолданылуы қаламен бірге кеңейді. Клейборн каналы Дублин даңғылы бойындағы канал арқылы 17-ші және Үстіңгі желідегі канал жүйесімен байланысты; осылайша, канал Жаңа бассейн каналынан жоғары орналасқан Жаңа Орлеанның көп бөлігінен көлге жаңбыр суын жеткізіп берді. Тағы бір канал, Хой каналы, өзен бойындағы Джефферсон қауымдастықтарының артындағы суды кептіруге көмектесу үшін Үстіңгі желіден қосылды, қазір "Ескі Джефферсон" деп белгілі. 1894 жылы "17-ші көше" "Палметто көшесі" деп өзгертілді (кейіннен Палметто даңғылы деп қайта аталды), бірақ канал бұрынғы көше атымен танымал болды. 1899 жылы Метари Роудтан бірнеше блок қашықтықта каналдың үстінде жаңа сорғы станциясы ашылды. 20-шы ғасырдың басында А. Болдуин Вуд жобалаған жаңа, жоғары тиімді сорғылар орнатылды және олар әлі де жұмыс істеп келеді. 21-ші ғасырдың басында Метари сорғы станциясында, каналдың бойында орналасқан 6-шы сорғы станциясында күніне алты миллиардтан астам галлон суды тасымалдай алатын 15 сорғы жұмыс істеді. Жаңа Орлеанның Uptown, Metairie және айналасындағы аудандардың үлкен бөлігінен келген су ағыны сорғы станциясының өзен жағындағы каналдар мен бассейндерге құйылады, ол суды Поншартрейн көліне құятын 17-ші көше каналының бөлігіне тартады.

20 ғасыр: "Қаланың арғы жағында" тұрғын үй құрылысы

6-шы станция қаладағы дамыған ауданның "соңғы" шетінде салынған. Көлге жақын жердегі канал бойындағы аумақ көбінесе дамылмаған батпақ болғандықтан, қаладан сығырылған сулар каналдан асып, қатты жаңбыр кезінде батпаққа құйылса, бұл бастапқыда көп алаңдатпады. 1920-ші жылдардың соңы мен 1930-шы жылдары жүргізілген жоба көл жағалауын толып, Пончартрейн көлі болған жерде жаңа жер пайда етті және көл жағында үлкен бөгет салынды. Алайда, Метаири қырқасы мен жаңа көл жағалауындағы тоған арасындағы батпақты көтеруге ешқандай әрекет жасалмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Метари Риджтен көлге дейінгі канал бойындағы аудандар тұрғын үйлер салуға кеңінен пайдаланылды және каналдың "соңғы" бөліктеріндегі бөгеттер биікке көтерілді. Каналдың су деңгейі көбінесе айналасындағы көшелерден әлдеқайда жоғары болады. "Бетси" дауылынан кейін, қала мен оның каналдарын дауыл толқындарынан қорғау үшін су тасқынынан қорғау шараларын күшейту міндеттелді, нәтижесінде канал бөгеттерінің мөлшері мен биіктігі артты. 1998 жылы "Жорж" дауылы Пончартрейн көлінің деңгейін көтерді, көл суларын каналға итеріп жіберді. Бір есепте, су тасқынының бір жерде бөгетке дейін бірнеше сантиметр жеткені айтылды. 1999 жылы канал бөгеттерін, су тасқынынан қорғайтын қабырғаларды және көпірлерді жаңарту жұмыстары басталды. 2005 жылғы Атлантика дауыл маусымының басында канал жақсы жағдайда деп есептелді. "Катрина" келгенге дейін, 17-ші көшедегі канал Нью-Орлеан қаласындағы ең ірі және маңызды дренаждық канал болды. No.6 сорғы станциясымен жұмыс істеу – сол кезде әлемдегі ең қуатты сорғы станциясы болған – 17-ші көшедегі канал секундына 9200 куб фунт (cfs) суды тасымалдауға қабілетті, бұл Орлеанс даңғылы мен Лондон даңғылы каналдарының бірлескен қуатынан асып түседі. (Орлеанс даңғылы каналы ең жоғары қуатымен 2200 м.с., ал Лондон даңғылы каналы ең жоғары қуатымен 5200 м.с. су соға алады).

Катрина даулы

2005 жылғы 29 тамызда шамамен таңғы 6:30-да Беллаир Драйвтің 6900-блогына жақын 17-ші көше каналының шығыс жағындағы I қабырғасының бір бөлігі жарылып, Нью-Орлеан қаласының Лейквью ауданына су ағынын жіберді. Ақау кезінде каналдағы су деңгейі I қабырғасының үстінен 5 футқа төмен, есептік су деңгейінен де төмен болды. Бұл жарықтан тасқын сулар босап, қаланың ең биік жерлерін қоспағанда, барлық жердегі ғимараттар, үйлер мен инфрақұрылымды қиратты. Бастапқы жарық шамамен 450 футқа дейін кеңейді. 17-ші көше каналының бөгетінің бұзылуынан тікелей суға батқан аймақтардан 31 адамның денесі табылды.

Құқық бұзушылықты тергеу

Екі команда бұл сәтсіздікті зерттеді, Агенттіктер аралық өнімділікті бағалау жұмыс тобы (IPET) және тәуелсіз Levee тергеу тобы (ILIT). Зерттеулер каналдың су бағалау қабырғасының жоғарғы бөлігінен едәуір төмен су деңгейінде, дұрыс емес жобалау салдарынан бұзылғанын растады. 2007 жылдың тамызында Корпус Катринадан кейінгі қатаң жобалау критерийлерін қолдана отырып, инженерлік талдау нәтижелерін жариялады, онда кейбір сақталған су бағалау қабырғаларының ең жоғары қауіпсіз жүктемесі тек 7 фут (2 м) суды құрайды, бұл бастапқы 14 фут (4 м) жобалау ниетінің жартысы. 2005 жылдың 10 қарашасында Times Picayune газетінде жарияланған мақалада сонарлық зерттеулер дамбаның су бағалау қабырғасының болат тікұюлары инженерлік талаптардан 2,1 м (7 фут) тереңдігі аз екенін көрсетті. Алға тартылған тікұю үлгілері жобада көрсетілген ұзындықта (17 фут) екені анықталды, бірақ кейін бұл ұзындықтың каналдың нақты тереңдігінен кем екені анықталды, бұл кейіннен анықталған инженерлік қателік еді. Қазіргі талдаулар бойынша, катастрофалық бұзушылық каналға төтеп беруге арналған дауылдан жоғары дауылға емес, дұрыс емес жобалауға байланысты болды. Дүниежүзілік су кеңесінің ресми журналының 2015 жылғы тамыз айындағы санында жарияланған мақалада айтылғандай, Армия инженерлер корпусы 1980 жылдардың ортасында жүргізілген тікұю жүктемесі сынағының (E 99 зерттеу) нәтижелерін дұрыс түсінбеді және тікұюларды қажетті 31-46 фут емес, 17 футтан аспайтын тереңдікке орнату керек деп шешім қабылдады. Бұл қадам миллиондаған долларды үнемдеді, бірақ жалпы инженерлік сенімділікті күрт төмендетті.

Катринадан кейінгі қалпына келтіру

Корпус тұрақты қосымша сорғы стансасын салған. Дауыл болған кезде, шлюз жабылады және оның сорғы стансасы жергілікті 6-шы шұғыл стансасымен бірге жұмыс істейді, бұл дауылдық толқын мен көлдің су тасқынына тосқауыл болады. 2006 жылдың қаңтар айында АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы бөгеттің бұзылған бөлігінің уақытша жөндеу жұмыстарын аяқтағанын және тұрақты жөндеу жұмыстарын бастайтынын хабарлады. Уақытша шара ретінде Корпус дауылдық толқыннан қорғайтын шлюздер мен каналдың көл жағындағы уақытша сорғы стансасын салған. 2007 жылдың ақпан айында WESTON Solutions компаниясына 17-ші көше каналының сорғылау сыйымдылығын арттыру бойынша келісімшарт берілді. 2008 жылдың маусым айында Инженерлік Корпус су тасқынына қарсы қабырға мен бөгетке қол жеткізу үшін жеке меншік жерді тазалау жоспарларын жариялады. Бұл жерге каналдың Жаңа Орлеан (шығыс) жағындағы Беллэр Драйв бойындағы үйлердің аулалары кіреді. 2008 жылдың 7 шілдесінде штаттық сот судьясы Корпустың жұмысын жалғастыруға рұқсат берді, бірақ мүлік иелері өтемақы талап етуге құқылы. Каналдың батыс жағындағы (Джефферсон округі) жерді тазалау жоспарлары 2009 жылдың басында далалық зерттеулермен басталуы тиіс еді. Бір ақпарат беруші уақытша сорғылардың каналды толып кетуден қорғауға жеткіліксіз сыйымдылығы бар екенін және сорғылар мен шлюздердің де бұзылуы мүмкін екенін мәлімдеді. Бірақ 2008 жылдың 1 қыркүйегінде Густав дауылы Луизиана жағалауына жақындағанда шлюздер жабылды. Гидравликалық және тікелей жетекті сорғылар дауылдың ең жоғары толқыны кезінде бірнеше сағат бойы ешқандай қиындықсыз жұмыс істеді. Шлюздер 18 сағат жабық тұрды және қаланы су басудан сақтау үшін сорғылар 9 сағат бойы жұмыс істеді. 2010 жылдың тамызында Levees.org халықтық тобы Луизиана штатының тарихи ескерткіштерді сақтау кеңсесі тексерген және растаған тақташаны бөгеттің бұзылған жеріне орнатты. Тақташадағы мәтін мынадай:

2017 жылы Жаңа Орлеандағы Тұрақты каналдарды жабу және сорғылар (PCCP) жобасы аясында 17-ші көше каналына алты үлкен және екі кішкентай сыйымдылығы бар сорғы орнатылады. Үлкен сорғылардың сыйымдылығы 1800 куб. фут/секунд және олар 100 жылдық дауылға төтеп беруге арналған жобаның негізгі бөлігі болып табылады.