Кіріспе

Капитан Каупер Фиппс Коулс (1819 - 7 қыркүйек 1870 ж.), Корольдік теңіз флотының ағылшын теңіз капитаны болды. Коулс сонымен қатар өнертапқыш еді; 1859 жылы ол айналмалы қару мұнарасының дизайнын патенттеген алғашқы адам болды. Халықтан қолдау сұрағаннан кейін, оның мұнаралары HMS Prince Albert және HMS Royal Sovereign кемелеріне орнатылды. Коулс 1870 жылы теңіз апатында қаза тапты, оның жобаларымен салынған тәжірибелік соғыс кемесі суға ұшып, онымен бірге батып кетті.

Теңіз мансабы

Джон Коулс пен Мэри Энн Гудхью Роджерстің ұлы, ол он бір жасында Корольдік теңіз күштеріне қабылданды. 1846 жылдың 9 қаңтарында лейтенант шеніне көтеріліп, 1849 жылдың 5 желтоқсанында Джордж Август Эллиот басқаратын «Фаэтон» кемесіне тағайындалды. 1853 жылдың 24 қазанында ол өзінің ағасы, адмирал сэр Эдмунд Лайонстың штаб-лейтенанты ретінде «Агамемнон» кемесіне жіберілді. Ресей империясына қарсы Қырым соғысы кезінде Севастопольді қоршауда ерекше көзге түсті. 1854 жылдың 13 қарашасында командир болып, 1856 жылдың 2 тамызында Қара теңіздегі құмыралы кеменің командирі болды. Таганрогты қоршау кезінде ол және басқа британдық теңіз офицерлері мен теңізшілер жиырма тоғыз бөшкеден 14 метрлік «Леди Нэнси» атты сал жасады, оларды тіреулермен біріктірді. Салдың үстіне ұзындығы 32 фунттық зеңбірек орнатылды және оның аз суға бату қабілетінің арқасында Таганрогтағы Ресей үкіметінің қоймаларына шабуыл жасау үшін жақын суға жеткізілді. Коулс осы ісі үшін батыр атанды, себебі «Стромболи» кемесіндегі баспасөз тілшісі оның батыл әрекеттерін жариялады. Коулс идеяны дамытып, жақсырақ салдың жобаларын жасады, онда жартылай шар тәрізді қалқанға орнатылған зеңбірек болды. Адмирал Лайонс бұл идеяларға әсерленді және Коулсты Лондонға Әскери-теңіз министрлігіне жобаларын ұсыну үшін жіберді. Кронштадт бекіністеріне шабуыл жасау үшін 1 метр тереңдікте жүзе алатын салдарды дайындау жоспарлары жасалды. Бұл салдар бекініс зеңбіректерінен қорғалмаған жағалауға жақындауға мүмкіндік беретін болды. Алайда, Коулс үшін соғыс салдың құрылысы аяқталмас бұрын аяқталды.

Құрастырушы

1856 жылдың 27 ақпанында Коулз капитан атанды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол жартылай жалақыға көшті және уақытын мұнаралы кемелердің жобаларын жасауға жұмсады. Осы уақытқа дейін соғыс кемелерінің басты қаруы – кеме қабырғаларындағы бекітілген порттардан оқ атар пулялардың батареясы болатын. 1859 жылдың 10 наурызында ол айналмалы мұнараға патент алды, бірақ осы идея қалай келгені белгісіз. 1861 жылы Джон Эриксон салған «Америкалық монитор» айналмалы мұнараны қамтыды, ал Эриксон айналмалы қорғалған зеңбірек идеясы бұрыннан бар екенін мәлімдеді. «Таймс» газеті Марк Брунельдің Коулзге осы идеяны бергенін айтты. Коулздің мақсаты – ең көп бұрыштан оқ атуға мүмкіндік беретін, мүмкіндігінше суға төмен орналасқан кеме жасау болды, осылай нысананы азайтуға болады. Бұл оның жасаған жобаларының кемшілігіне айналды, себебі ол желкенді кемелердің құрылымдарының, теңіз толқындарынан қауіпсіз болу үшін жеткілікті биік палубалардың және зеңбіректердің айналуына кедерес келтіретін басқа да қажетті құрылымдардың практикалық қажеттіліктері үшін осы мақсаттарынан бас тартқысы келмеді. Адмиралтейство мұнаралы зеңбірек қағидасын пайдалы жаңалық ретінде қабылдады және оны басқа жаңа жобаларға енгізді. Дегенмен, олар оның кеме жасау туралы басқа да идеяларын қабылдай алмады. Коулз он күмбезді мұнарасы бар кеме жобасын ұсынды, әр мұнарада екі үлкен зеңбірек орналасқан. Жоба практикалық емес деп танылды, бірақ Адмиралтейство мұнаралы кемелерге қызығушылық танытып, өз жобалаушыларына жақсырақ жоба жасауды тапсырды. Коулз өзінің жоспарларын қызығушылық танытқандарға ұсынды және бірнеше қолдаушылар тапты, соның ішінде принц Альберт, ол Адмиралтействоның бірінші лорды, Сомерсет герцогына хат жазып, мұнаралы кеме құрылысын қолдады. 1862 жылдың қаңтарында Адмиралтейство төрт мұнарасы бар және төменгі борты бар, жағалауды қорғауға ғана арналған кеме салуға келісті. Коулзге мұнараларды жобалауға рұқсат берілді, бірақ кемеге бас конструктор Исаак Уоттс жауапты болды. Коулз тағы бір ұсыныс жасады: қолдағы ағаштан жасалған кемені алып, оның жоғарғы палубаларын және бұрынғы зеңбірек батареяларын алып тастап, оларды жалпақ палубада төрт мұнарамен ауыстыру. Кеме су сызығы бойында зәкірленген бронядан да жабдықталуы керек еді. Кеме 1864 жылдың тамызында, принц Альберттен бұрын аяқталды. Принц Альберт сияқты, ол да кемені жылдам қозғалмай, тек тепе-теңдікті сақтау үшін аз ғана желкендермен жабдықталған. Төменгі бортты арқандармен бекітілген, палуба үстіндегі қабырғалардың биіктігін арттырған; олар зеңбіректердің оқ атуына мүмкіндік беру үшін төмен түсірілді. Кейін Коулз 1867 жылдың шілдесінде «Royal Sovereign» кемесіне командир болып тағайындалды. Бұл кемелер салынып жатқанда Коулз қосымша ұсыныстар жасады, бірақ Адмиралтейство қазірдің өзінде салынып жатқан сынақ кемелерінің аяқталуын күтіп, қарсылық көрсетті. Алайда, «Royal Sovereign» аяқталғаннан кейін және оң пікірлер алғаннан кейін, ол жаңа жоба жасау үшін Адмиралтействодан көмек сұрады. Бұл жаңа бас конструктор Эдвард Ридтің жобалауымен құрылған. Адмиралтейство кеменің түпнұсқалық жоспарларын және Портсмут кемежайының конструкторы Джозеф Скаллардты көмекке ұсынды. Нәтижесінде бір мұнаралы конструкция қабылданбады, бірақ Адмиралтейство Ридке 1866 жылы салынған және 1869 жылдың маусымында аяқталған екі мұнаралы үлкен нұсқаны жасауды тапсырды. Коулз зеңбіректердің алдынан және артынан оқ атуға мүмкіндік бермейтін, сондай-ақ зеңбіректердің су деңгейінен 17 фут (5 м) биік орналасуына наразылық білдірді, бірақ оның наразылығы қабылданбады. Рид бұл ерекшеліктердің барлығы теңізге жарамдылықты жақсартуға арналғанын мәлімдеді.

HMS Капитан

Коулз өзінің жобалау идеяларына сәйкес кеме құру үшін халық пікірін қолдауға тағы да жүгінді. Азаматтық бірінші лорд оның жоспарларына келісім білдірді, бірақ Адмиралтейство кеңесі екіге жарылды. Ақырында кеңес кеме құрылысына төлеуге келісті, бірақ оны Адмиралтейство бекіткен кемежайда Коулзтің өзі қадағалап отыруы керек еді; «Лэйрд Бразерс» оны жасауға келісті. Жоспарлар Әмірлікке әдеттегідей ұсынылды, бірақ Рид оларды «мақұлдаған» деп қабылдамай, барлық сызбаларды «қарсылық жоқ» деп белгіледі. Ол 1870 жылдың шілдесінде апаттан екі ай бұрын осы мәселе бойынша қызметінен кетті. Құрылыс 1867 жылдың қаңтар айында басталды. «Капитан» кемесінің борты тек 2 метр болуы тиіс еді, бірақ құрылыстағы қателіктер салмақты арттырып, кеме суға көбірек батып жүзді. Онда толық желкендер жиынтығы және флоттағы ең биік мачталар болды. Кеме 1870 жылдың қаңтар айында аяқталды, ал алғашқы сынақтар сәтті өтті. Мамыр айында ол «Ла-Манш» флотымен бірге жүріп, дауылға төтеп берді. Вице-адмирал сэр Томас Симмондс «Капитан» және «Монарх» кемелеріне жағымды баға берді. «Капитан» бу машинасымен жүргенде кішірек қозғалтқыштармен салыстырғанда , «Монархтан» жоғары жылдамдыққа қол жеткізді. Желкенмен жүзгенде «Капитан» жылдамырақ болды. Жалпы алғанда, ол Коулздің идеяларын ақтады деп жарияланды. Тамыз айында кеме Коулзбен бірге тағы да теңізге шықты. Ауа райы нашарлап, кеме тағы да дауылға тап болды. Бірақ бұл жолы желдің күші күрт өзгеретін және болжамсыз болды. Кемені теңізге лайықты ету үшін кең ауқымды тұтқалар қажет болды. Бұл мұнаралардың үстінде «дауылдық палубаны» құруға мәжбүр етті, ол кеме қисайғанда желді күшейтіп алды. Бұл «Капитанның» трагикалық апатқа ұшырауына себеп болуы мүмкін. Коулз 6 қыркүйек күні түнгі сағат 12-ден кейін апатта қаза тапты. Кеменің 18 градус бұрышта ең жоғары тік тұру моменті болғаны анықталды. Егер кеме осы бұрыштан артық итерілсе, момент төмендейтін еді. Ал «Монархтың» 40 градус бұрышта ең жоғары қалпына келтіру күші болды, сондықтан осы шекке дейінгі кез келген қисайту әрқашан күшейтілген қарсылыққа ұшырар еді.

Отбасы

1856 жылы Коулс адмирал Лорд Лайонның қызының немересі Эмили Пирсонға үйленді. Коулс өзі де адмирал Лорд Лайонның анасы арқылы туған туысы еді, оның анасы Лайонның әйелі Аугустаның қарындасы болған. Олардың ұлы – Шерард Осборн Коупер Коулс, металлург және шерардизациялау гальванизация процесінің изобретаторы.

Суретші

Коулс сонымен қатар суретші болған. Ұлттық теңіз мұражайында оның көптеген акварель суреттері сақталады және олардың кейбіреулерінің көшірмелері сатылады.