Кіріспе
Ирландиялық инженер, алғашқы қолданысқа жарамды су асты кемесін құрастырушы және өнертапқышы Джон Филип Холланд (Seán Pilib Ó hUallacháin/Ó Maolchalann) (24 ақпан 1841 – 12 тамыз 1914) – АҚШ Әскери-теңіз күштері ресми түрде қабылдаған алғашқы су асты кемесін және Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз күштерінің алғашқы су асты кемесі Holland 1-ді жасаған ирландиялық инженер.
John Philip Holland (Seán Pilib Ó hUallacháin/Ó Maolchalann) (24 February 184112 August 1914) was an Irish engineer who developed the first submarine to be formally commissioned by the US Navy, and the first Royal Navy submarine, Holland 1.
Ерте өмір
Голланд төрт бауырластың екіншісі, барлығы ұлдар, Ирландияның Клэр графтығындағы Лисканордағы жағалау күзетшілерінің үйінде дүниеге келді, оның әкесі Джон аға Корольдік жағалау күзет қызметінің мүшесі болған. Оның анасы, Лисканорлық туған ирланд тілінде сөйлейтін Маир Ни Сканлайн (Мэри Сканлан) Джон Холландтың екінші әйелі болды; алғашқы әйелі, Килкиде туған деп есептелетін Энн Фоли Холланд 1835 жылы қайтыс болды. Аймақта ирланд тілі кеңінен таралғандықтан, Голланд ағылшын тілін тек жергілікті ағылшын тілді Сент-Макрихи ұлттық мектебінде оқығанда және 1858 жылдан бастап Энистимондағы ирландтық христиан бауырлары мектебінде білім алғанда толыққанды үйренді. Голланд Лимериктегі ирландтық христиан бауырларына қосылып, Лимерикте (CBS Секстон-стрит) және елдің көптеген басқа орталықтарында, соның ішінде Корк қаласындағы Солтүстік монастырь CBS, Сент-Маридің CBS, Портлауз, Сент-Жозеф CBS (Дрогеда) және Кола Ристе (сондай-ақ Дундалк) алғашқы математика пәнінің мұғалімі болды. 1873 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты христиан бауырларынан кетіп, сол жылы АҚШ-қа көшіп келді. Бастапқыда инженерлік фирмада жұмыс істеп, кейін Нью-Джерси штатының Патерсон қаласындағы Сент-Джон католик мектебінде тағы алты жыл сабақ берді.
Су асты кемелерінің жобаларын әзірлеу
АҚШ-қа келгеннен кейін Голланд Бостонның мұзды көшелерінде сығалап құлап, аяғын сындырды. Ауруханада жатып, жарақаттан айығып жатқанда ол су асты кемелерінің дизайнын жетілдіруге уақыт жұмсады және дін қызметкері Айзек Уиланнан қолдау алды. 1875 жылы оның су асты кемелерінің жобалары АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қарауына ұсынылды, бірақ олардың жұмыс істемейтініне байланысты қабылданбады. Дегенмен, фениандар (ирланд революционерлері) Голландтың ғылыми-зерттеу және даму шығындарын қаржыландыруды жалғастырды, бұл оған оқытушылық қызметінен кетуге мүмкіндік берді. 1878 жылы ол Holland I прототипін көрсетті. 1881 жылы Fenian Ram іске қосылды, бірақ көп ұзамай Голланд пен фениандар фениандық ұйымдағы және Голланд пен фениандар арасындағы төлем мәселесіне байланысты жаман жағдайда ажырасып кетті. Су асты кемесі қазір Нью-Джерсидегі Патерсон мұражайында сақталуда. Голланд өзінің жобаларын жетілдіруді жалғастырды және АҚШ Әскери-теңіз күштері қабылдамаған бірнеше тәжірибелік қайықтарда жұмыс істеді, содан кейін 1896 жылы Holland Torpedo Boat Company құрды. 17 мамыр 1897 жылы Holland VI деп аталған жекеменшік типтегі кеме жасалды. Бұл су астында ұзақ қашықтыққа жүзе алатын алғашқы су асты кемесі болды және су астында жүру үшін электр қозғалтқыштары мен су бетінде пайдалану үшін бензиндік қозғалтқыштарды біріктірген алғашқы су асты кемесі еді. Ол 1900 жылдың 11 сәуірінде АҚШ Әскери-теңіз күштерімен сатып алынды, қатаң сынақтардан өткеннен кейін 1900 жылдың 12 қазанында USS Holland деп аталып, қолданысқа енгізілді. Тағы жеті осындай кемелер тапсырыс берілді, бесеуі Нью-Джерси штатының Элизабет қаласындағы Crescent Shipyard-та, ал екеуі Калифорниядағы Union Iron Works-та салынды. Бұл оқиғалардың нәтижесінде 1899 жылдың 7 ақпанында Electric Boat Company құрылды. Айзек Леопольд Райс компанияның алғашқы президенті болды, ал Элиу Б. Фрост вице-президент және бас қаржы директоры болып тағайындалды. Бұл компания кейіннен ірі қорғаныс мердігері General Dynamics компаниясына айналды. USS Holland дизайны басқалар тарапынан да қабылданып, соның ішінде Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері қолданды. Жапон императорлық теңіз күштерінің алғашқы бес су асты кемесі негізгі дизайнының өңделген нұсқасын пайдаланды, бірақ бұл кемелердің ұзындығы кем дегенде 10 футқа, шамамен 63 футқа ұзақ болды. Бұл су асты кемелері де Массачусетс штатының Куинси қаласындағы Fore River Ship and Engine Company-да жасалды. Голланд Holland II және Holland III прототиптерін де жасады. Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің "Holland 1" кемесі Англияның Госпорт қаласындағы Су асты кемелері мұражайында қойылған.
Өлім
73 жыл өмірінің 56 жылын суасты кемелерімен жұмыс істеген Джон Филип Холланд 1914 жылғы 12 тамызда Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласында қайтыс болды. Ол Нью-Джерси штатының Тотуа қаласындағы Қасиетті қабір зиратында жерленген.
Ескерткіш
Ол өзінің еңбегін еске алу үшін Дрогедадағы Scholars Townhouse қонақ үйінің қақпасында (Христиан бауырлары мектебінің бұрынғы ғимараты, онда Холланд сабақ берген) ескерткіш орнатылған. Ол 2014 жылғы 14 маусымда Ирландия теңіз фестивалі аясында салтанатты түрде ашылды. Салтанатты шараға Дрогеда қалалық кеңесінің өкілдерімен қатар АҚШ, Ұлыбритания және Жапония үкіметтерінің өкілдері де қатысты. Холланд бұрын сабақ берген Сент-Джозефс христиан бауырлары мектебі қайта аталды және қазір Нью-Джерси штатының Патерсон қаласында Джон П. Холланд атты жеке мектеп ретінде жұмыс істейді. Джон П. Холланд орталығы – Джон П. Холландтың өмірі мен еңбегіне арналған орталық. Ол Клэр округінің Лисканнор ауылында орналасқан.
Джон П. Холланд жобалаған су асты кемелері
Holland I - қарусыз шағын су асты кемесі. Қазір Патерсон мұражайында қойылған. Holland II (Fenian Ram деп аталады) – Ирландия революционерлері үшін салынған; қазір Патерсон мұражайында қойылған. Holland III – Fenian Ram-ның навигациялық сынақтар үшін пайдаланылған кіші нұсқасы. Holland IV (Zalinski Boat деп аталады) – АҚШ армиясының лейтенанты Эдмунд Залинский қаржылаған эксперименталды су асты кемесі. Holland V (Plunger деп аталады) – Су асты кемелерінің теңіз соғысындағы мүмкіндіктерін көрсету үшін жасалған прототип. 1897 жылы суға түсіріліп, сынақтан өтті, бірақ АҚШ Әскери-теңіз күштері оны эксперименталды су асты кемесі ретінде қабылдамады. 1903 жылы Holland компаниясына қайтарылып, 1917 жылы жартылай бұзылды. Holland VI – Holland Torpedo Boat Company компаниясы салып, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы заманауи су асты кемесі. 1897 жылы суға түсірілді. 1900 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері сатып алып, 1900 жылы USS Holland (SS 1) деп аталып, пайдалануға берілді. 1905 жылы қызметтен босатылды. HMS Holland 1 – Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің алғашқы заманауи су асты кемесі.