Кіріспе
Баргузинский заповедник) – 1916 жылы Баргузин сабылын қорғау мақсатында құрылған, заповедниктердің (табиғат қорықтарының) ең көнесі. Ол Бурятияда (Ресей) Баргузин жотасының батыс беткейінде, Байкал көлінің солтүстік-шығыс жағалауында және көлдің бір бөлігін қамтиды. Қорықтың аумағы – 370,3 км², мұнда саздықтар мен тайгалық қонысқан ормандардан бастап, субальпілік шалғындықтар мен тау тундраларына дейін әртүрлі типтегі сорлы экожүйелер кездеседі. Ландшафты мұздықтан кейінгі кезеңде қалыптасқан, құрғақ таулы жерлер, ұзын өзен аңғарлары, су тасқынынан пайда болған, аллювиалды және көлді жазықтармен сипатталады.
Barguzinsky Nature Reserve (Баргузинский заповедник) is the oldest of zapovedniks (nature reserves), established in 1916 for the protection of the Barguzin sable. It is located in Buryatia (Russia) on the west slope of the Barguzinsky Range, including the northeast shores of the Lake Baikal and a part of the lake itself. The area of the reserve is , covering several types of boreal ecosystems, from bogs and taiga coniferous forests to subalpine meadows and mountain tundras. The landscape is postglacial, featuring rugged highlands, long river valleys and outwash, alluvial and lacustrine plains.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, Баргузин жотасы Шемагир евенктеріне тиесілі болған, олар балық аулау, бұғы өсіру және аң аулаумен айналысқан. Евенктердің негізгі табысы орыс саудагерлерімен сауда жасау және өзен аңғарларын аңшыларға жалға беру болды, әсіресе, бұл шалғай аймақ Баргузин сабының (Martes zibellina) құнды түріне пана болды. Сабының терісі еуропалық және орыс аристократиясы арасында өте жоғары бағаланған, ал 19 ғасырдың соңына қарай сабы популяциясы айтарлықтай азайды. Императорлық Ауыл шаруашылығы министрлігі бұл мәселені мойындап, 1913 жылы аң аулау қорықтарын құруға қолайлы жерлерді іздеу үшін бірнеше экспедиция ұйымдастырды. Олардың бірі, Георгий Доппельмейер басшылығымен, Баргузин жотасын зерттеді, жергілікті орта және экономика туралы толық сипаттама берді, нәтижесінде 1916 жылы Ресейдегі алғашқы мемлекеттік табиғат қорығы құрылды. Қорғалатын аумақ бастапқыда жабайы табиғатты қорғау және аң аулау қорықтарынан тұрды. Евенктер Солтүстік Томпа өзенінің аңғарына көшірілді, ал қорықтың алғашқы басқармасы бұрынғы евенк ауылы Сосновкада орналастырылды. Қазан революциясы мен азамат соғысы қорық жұмысына кедергі келтірді, ал жүйелі ғылыми және табиғатты қорғау жұмыстары 1940 жылдары ғана қайта жанданды. Басқарма қорықтың географиялық орталығына жақын орналасқан, жаңа құрылған Давша зерттеу ауылына көшірілді. 1970 жылдарға қарай ауылда жүзден астам тұрғын болды, сондай-ақ тәжірибелік сабы шаруашылығы, ғылыми-зерттеу станциясы, әкімшілік және ғылыми кеңселер, мектеп, нан пісіру цехы және Нижнеангарск және Улан-Удэ қалаларына жүйелі рейстермен әуежай болды, онда қорықтың қосымша кеңселерi орналасқан. Алайда, КСРО тарағаннан кейін қаржыландырудың қысқартылуы ауылдың халық санының азаюына әкелді. 1986 жылы қорық ЮНЕСКО-ның биосфералық қорығы мәртебесін алды. 2009 жылы қорық Байкал жағалауының солтүстігінде орналасқан вертикальды аймақты басқаруды өз міндетіне алды. 2012 жылы қорық пен Забайкал ұлттық паркінің командаларын біріктіретін "Заповедное Подлеморье" (Федералды мемлекеттік мекеме) "ФСЕ" бірыңғай басқару органы құрылды.
Экоөңір және климат
Баргузинский қорығы Байкал арғы жағалауындағы қылқан жапырақты ормандар экорегионында орналасқан. Бұл экоөңір таулы оңтүстік тайга ормандарын қамтиды, ол шығысқа және оңтүстікке қарай Ресейдің оңтүстігіндегі Байкал көлінің жағалауынан бастап солтүстік Моңғолияға дейін созылады. Баргузинский тауларының климаты құрғақ қыстары бар субарктикалық климат (Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Dwc). Ол ылдам жылынатын жаз (тек 1-3 ай бойы орташа температурадан жоғары) және суық қыспен сипатталады, айлық жауын-шашын мөлшері ең ылғалды жаз айының оннан бір бөлігінен кем.
Флора мен фауна
Баргузин табиғи қорығында лось (Еуразияда "elk" деп аталады), мускус бұғысы (қабарга деп аталады), елік, еуразиялық жабайы шошқа, Алтай вапитисі (Солтүстік Америкада "elk" деп аталады), Уссури қоңыр аюы, сұр қасқыр, енші иттері, қара шапшаң мармот, қақ қарлығаш, каперкаилли, қоян, Сібір мысығы, сары мойынды мартен мекендейді. Балық түрлерінің ішінде омуль, сиг, есерог, грейлинг, таймен, ленок Байкал көлі мен оның салаларында кең таралған. Қорық бірнеше биіктік белдеулерде орналасқан. Байкал жағалауы Байкалдың тар жағалық террасаларымен (теңіз деңгейінен 460–600 м биіктікте) шектеседі, мұнда Сібір және Дахуриялық жаңғақ ормандары, Сібір қарағайы (кедр), шотланд қарағайы, қайың ормандары, сорлы тоғайлар мен су тасқынына ұшырайтын алаптар кездеседі. Баргузин жотасының төменгі және ортаңғы бөліктері (теңіз деңгейінен 600–1250 м биіктікте) шотланд қарағайы мен Сібір қарағайынан тұратын таулы тайга ормандарымен жабылған. Жоғарғы ағаш шегін субальпілік белдеудің қайың бұталары, шырша және қарағай ормандары құрайды, ал субальпілік шалғындықтар өзен аңғарларын алып жатыр. Қорықтың қалған бөлігі таулы, құрғақ беткейлерінде сирек кездесетін жатаған қарағайлар, ал ылғалды беткейлерінде бұталы тау тундралары өседі.
Қатысушы персонал
Константин Забелин (1885–1934), қорықтың алғашқы директоры. Зенон Сватош (1886–1949), полярлық саяхатшы және қорықтың екінші директоры. 1970 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан, "Сватош" аталған резервтік кеме 1971–2011 жылдары пайдаланылды. Михаил Овдин (1983 ж.т.), қазіргі директор.