Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі
First level administrative division of Russia
Калужская облысы (Калу́жская о́бласть) – Ресейдің федералды құрамындағы субъектісі (облыс). Әкімшілік орталығы – Калуга қаласы. 2021 жылғы Ресей халық санағы бойынша халық саны 1 069 904 адамды құрады.
Kaluga Oblast (Калу́жская о́бласть) is a federal subject of Russia (an oblast). Its administrative center is the city of Kaluga. The 2021 Russian Census found a population of 1,069,904.
Климат
Калуга облысының климаты орташа континенталды, айқын маусымдармен сипатталады: жылы және ылғалды жаз, тұрақты қар жамылғысы бар суық қыс. Шілде айындағы орташа температура солтүстікте және оңтүстікте, ал қаңтар айында солтүстік-шығыста және оңтүстік-батыста болады. Орташа температурасы нөл градустан жоғары болатын жылы кезеңнің ұзақтығы 215–220 күнге жетеді. Облыс аумағына күн сәулесінен мол мөлшерде энергия түседі – шамамен 115 Ккал/см². Жылдық орташа ауа температурасы облыстың солтүстігі мен солтүстік-шығысында, ал батысында мен шығысында өзгереді. Мұзсыз кезеңнің ұзақтығы 113-ден 127 күнге дейін. Облыстың солтүстік бөлігі ең суық, ал орталық бөлігі орташа суық. Оңтүстікте, орманды дала аймағында климат салыстырмалы түрде жылы. Жауын-шашынның таралуы тепе-тең емес, солтүстік пен батыста және оңтүстікте әртүрлі мөлшерде жауады.
The climate of Kaluga Oblast is moderately continental with distinct seasons: warm and humid summers, and cold winters with stable snow cover. The average temperature in July is in north and in south, and in January in northeast and in southwest. The duration of the warm period (with the average temperatures above zero) is 215–220 days. The territory of the oblast is exposed to a substantial amount of solar radiation — around 115 Kcal per cm2. The average annual air temperature varies from in the north and the north east to up to in the west and the east of the oblast. The duration of the frost free season is 113 to 127 days. The northern part of the oblast is the coldest, while the central part is moderately cold. In the south, in the zone of forest steppes, the climate is relatively warm. Precipitation is distributed unevenly, varying from in the north and the west and up to in the south.
Гидрографиялық
Ока облыстың өзен жүйесіндегі негізгі өзен. Басқа өзендер: Угра, Жидра, Протва және Воря. Ірі көлдер: Бездон және Святое.
The Oka is the main river in the oblast's river system. Other rivers include the Ugra, the Zhizdra, the Protva, and the Vorya. Large lakes: Bezdon and Svyatoye.
Өсімдіктер
2006 жылы орманды жерлердің жалпы ауданы шамамен 1 380 000 га (облыс аумағының 46% -ы). 2005 жылдың басына қарай, егіс жерлері 1 350 000 га аумақты құрады (аумақтың 44% -ы). Егілетін негізгі дақылдарға жемдік астықтар, картоп, көкөністер, мал азықтық астықтар (бидай, арпа, сұлы, қара бидай, гречиха) және талшықты зығыр кіреді.
as of 2006, the total area occupied by forests is around 1,380,000 ha (, 46% of the territory of the oblast). As of the beginning of 2005, agricultural lands occupied an area of 1,350,000 ha (, 44% of the territory). The main crops grown include forage cereals, potatoes, vegetables, and feed grains (wheat, barley, rye, oats, buckwheat), and fiber flax.
Фауна
Сүтқоректілерге орманның әдеттегі жануарлары жатады: қоңыр аю, сілеусін, елік, қасқыр, полярлы қоян және үйрек. Облыстың оңтүстігінде кейде Орловское Полесье ұлттық паркіне жақында босатылған бизондар келіп жүреді. Су жануарлары қатарына екі түрлі минога және сүйекті балықтардың 41 түрі жатады. Балықтардың түрлілігі олардың мекендейтін ортаның әртүрлілігімен түсіндіріледі. Екімекенділердің 11 түрінің ішінде ең көп кездесетіні – қырлы және қарапайым тритон, қызылқұйрықты, қарапайым және жасыл бақалар, сондай-ақ түрлі көл, шалшық, батпақ және шөп бақалары. Жылан тәрізділер 7 түрге бөлінеді, оның ішінде улы гадюка, зиянсыз су жыланы және тегіс жылан бар. Облысқа 267 құс түрі тіркелді, оның ішінде 177-сі ұялайды, 58-і көшіп өтеді және 32-сі уақыт-уақытпен тоқталып тұрады. Ең маңызды жыртқыш құстардың мекендері Калужское Засеки табиғи қорығында және Вытебет пен Рессета өзендері арасында орналасқан. Ең көп саны: су құстары – үйрек; жартылай сулы – қарабас шағала; орман – қарғақ, шырылдақ; өзен жағалауы – құмшық; елді мекендерде – тау көгершіні, қара шаңқылдақ, қарға, ағаш торғай.
Mammals include typical forest animals: brown bear, lynx, elk, wolf, polar hare, and squirrel. The south of the oblast is sometimes visited by bison that were recently released into the Orlovskoye Polesye national park. Aquatic fauna includes two kinds of lamprey and 41 species of bony fish. The diversity of fish is explained by the variety of habitats. Among 11 kinds of amphibians, the most common are crested and common newts, red bellied, common and green toads, and various lake, pool, moor and grass frogs. Reptiles are represented by 7 species, including snakes: the venomous adder and the harmless water snake and smooth snake. There are 267 types of birds registered as visiting the oblast, including 177 to nest, 58 to migrate and 32 to occasionally transit. The most significant bird of prey habitats are located in the Kaluzhskiye Zaseki Nature Reserve and the interfluve of the Vytebet and the Resseta. The largest populations are: waterfowl mallard; semi aquatic – black headed gull; in forest – chaffinch, chiffchaff; along river banks – sand martin; in settlements – rock pigeon, common swift, rook, tree sparrow.
Қорғау және экологиялық жағдай
Ресей Федерациясының Табиғи ресурстар және қоршаған орта министрлігі жариялаған "Ресей Федерациясындағы қоршаған ортаның жағдайы және оны қорғау туралы" мемлекеттік баяндамасына сәйкес, Калуга облысы Орталық федералды округтің экологиялық тұрақты аймақтарының бірі болып табылады. Облыста бірнеше сәтті экологиялық аймақтар бар: Калужские Засеки табиғи қорығы, Угра ұлттық паркі, Таруса табиғи қорығы және Калужский Бор табиғи қасиеттері сақталған аймағы. Чернобыль апаты нәтижесінде облыстың оңтүстік және оңтүстік-батыс бөліктері радиоактивті ластануға ұшырады. 9 ауданда радиациялық бақылау жүргізілуде. Сәулеленудің фоны белгіленген нормативтерге сәйкес келеді.
According to the governmental report On the Status of the Environment and Its Conservation in the Russian Federation published by the Russian Ministry of Natural Resources and Environment, Kaluga Oblast is one of the most ecologically pure regions of the Central Federal District. There are several successful eco settlements: the nature reserve Kaluzhskiye Zaseki, the Ugra National Park, the Tarusa natural reserve, and the Kaluzhski Bor natural sanctuary. The Chernobyl disaster resulted in radioactive contamination in the oblast's south and southwest. Radiation monitoring is conducted in nine districts. The radiation background complies with the established radiation situation.
Тарих
Калуга облысының аумағында ежелгі заманнан бері адамдар қоныстанған. Калуга провинциясы арқылы Таруса өзені ағып өтеді, ол орыс халқының тарихы мен тегі туралы ақпарат бере алады. Археологтар тапқан ең көне адам қоныстары мезолит дәуіріне (б.з.д. 10 000–6 000 жылдары) жатады. Калуга қалаларының алғашқы айғақтары 12 ғасырдағы оқиғалармен байланысты, атап айтқанда, Олегoвичтер мен Мономахoвичтер арасындағы феодалдық соғыс (Козельск – 1146 жыл, Серенск – 1147 жыл, Воротынск – 1155 жыл, Мосальск – 1231 жыл). 14 ғасырда Калуга жерлері Литва мен Мәскеу арасындағы үздіксіз қақтығыстардың ортасы болды. Дәстүр бойынша, Калуга Литваның шабуылдарынан Мәскеу княздығын қорғау үшін құрылған шекаралық бекініс деп есептеледі. 1480–1481 жылдары Калуга аумағы Угра өзеніндегі Ұлы тұру орны болды, нәтижесінде орыс жерлері татар иелігінен азат етілді және Мәскеу тәуелсіз мемлекетке айналды. 16-17 ғасырларда сауда мен қолөнердің қарқынды дамуымен қала ағаш өңдеу және зергерлік өнерде жетістіктерге жетті. 1654 жылы Ресей мен Украинаның қайта біріккеннен кейін Калуганың Мәскеу мен Украина арасындағы сауда орталығы ретіндегі рөлі оның экономикалық дамуына да септігін қосты. 1776 жылдың 24 тамызында Екатерина II Калуга және Тула губернияларын біріктіру үшін Калуга вице-корольдігін құру туралы жарлық шығарды. Вице-корольдіктің орталығы жаңа бейнеге ие болды. 1795 жылы Павел I билікке келген кезде Калуга вице-корольдігі губернияға айналды. Ұлы Отан соғысы кезінде аумақ Совет Армиясының 10-шы, 16-шы, 33-шы, 43-шы, 49-шы, 50-ші және 61-ші армиялары, 20-шы танк бригадасы, 1-ші әуе армиясы, 1-ші кавалерия корпусы және Нормандия эскадрильясы тарапынан неміс оккупациясынан босатылды. Қазіргі облыс 1944 жылдың 5 шілдесінде КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен құрылды. Кеңес Одағының тарағаннан кейін Калуга облысы Ресей Федерациясының құрамына енді. 1996 жылдың наурыз айында Калуга облысының хартасы қабылданды.
The territory of Kaluga Oblast has been inhabited since ancient times. Through the province of Kaluga flows the Tarusa River, which could give an indication of the history and origin of the Russian people. The oldest human sites discovered by archeologists date back to the Mesolithic period (10,000–6,000 BC). The first mentions of Kaluga's towns are associated with events in the 12th century, specifically, the feudal war between the Olegovichi and the Monomakhovichi (Kozelsk 1146, Serensk 1147, Vorotynsk 1155, Mosalsk 1231). In the 14th century, Kaluga lands were places of constant confrontations between Lithuania and Moscow. Traditionally, it is considered that Kaluga was established as a frontier settlement to protect the Moscow principality from Lithuania's attacks. Between 1480–1481, Kaluga's territory was the place of the Great Stand on the Ugra River, resulting in the liberation of Russian lands from the Tatar yoke, and Moscow's transformation into a sovereign state. In the 16th and 17th centuries, with active development of trade and crafts, the city advanced in the arts of wood carving and jewelry making. After the reunification of Russia and Ukraine in 1654, Kaluga's role as a trade intermediary between Moscow and Ukraine contributed also to its economic development. On August 24, 1776, Catherine the Great issued a decree establishing Kaluga Viceroyalty to unite the Kaluga and Tula Governorates. The center of the viceroyalty acquired a new image. In 1795, during the rule of Paul I, the Kaluga Viceroyalty was transformed into a governorate. During the Great Patriotic War, the territory was liberated from German occupation by the Soviet Army's 10th, 16th, 33rd, 43rd, 49th, 50th, and 61st Armies, the 20th Tank Brigade, 1st Air Army, 1st Cavalry Corps, and the Normandy squadron. The modern oblast was founded in accordance with the decree of the Presidium of the Supreme Soviet of the USSR on July 5, 1944. After the dissolution of the Soviet Union, Kaluga Oblast became a federal subject of the Russian Federation. In March 1996, the Charter of Kaluga Oblast was adopted.
Дін
Калуга облысы – славяндық нағыз сенім (Родноверь) қозғалысының орталығы, Калуга қаласында орналасқан Славян нағыз сенімі қауымдастықтары одағының (Союз Славянских Общин Славянской Родной Веры) бас кеңсесі. Аймақта славян құдайларына арналған көптеген храмдар бар.
Kaluga Oblast is a centre of the Slavic native faith (Rodnovery) movement, being the headquarters of the Union of Slavic Native Faith (Rodnover) Communities (Союз Славянских Общин Славянской Родной Веры) located in Kaluga city. The region has many temples dedicated to the Slavic gods.
Әкімшілік және муниципалдық бөлімдер
Әкімшілік-территориялық бөлініс шеңберінде облыс жиырма төрт ауданға және облыстық маңызы бар төрт қалаға бөлінеді. Муниципальдік бөліністер шеңберінде әкімшілік аудандардың аумақтары жиырма төрт муниципальдік ауданға, ал облыстық маңызы бар екі қаланың аумақтары қалалық округтерге қосылады. Облыстық маңызы бар тағы екі қала тиісті муниципальдік аудандарда қалалық елді мекендер ретінде біріктірілген.
Within the framework of administrative divisions, the oblast is divided into twenty four districts and four cities of oblast significance. Within the framework of municipal divisions, the territories of the administrative districts are incorporated into twenty four municipal districts and the territories of the two cities of oblast significance are incorporated as urban okrugs. Two other cities of oblast significance are incorporated as urban settlements within corresponding municipal districts.
Экономика
Калуга облысы Ресей Федерациясының ең экономикалық дамыған облыстарының бірі болып табылады. Аймақта жобаларды жүзеге асырып жатқан ірі халықаралық корпорациялар: Volkswagen, Volvo, Peugeot, Citroen, Mitsubishi, GE, Samsung, Continental, Berlin Chemie/Menarini, Novo Nordisk, STADA CIS және тағы да басқалары. Түрбогенераторлар мен газ турбиналық қозғалтқыштар, теміржол жабдықтары, құрылыс материалдары, электроника, оптикалық жүйелер сияқты өнімдерді өндіретін дәстүрлі экономикалық салалар да белсенді дамып жатыр.
The Kaluga Province is one of the most economically advanced provinces of the Russian Federation. Major international corporations implementing projects in the region include: Volkswagen, Volvo, Peugeot, Citroen, Mitsubishi, GE, Samsung, Continental, Berlin Chemie/Menarini, Novo Nordisk, STADA CIS, and others. There is active development in traditional economic segments, as well, represented by manufacturers of turbo generators and gas turbine engines, railway equipment, building materials, electronics, optical systems among others.
Өнеркәсіп
Калуга облысында жүргізіліп жатқан экономикалық саясат өндірістік кешенінің құрылымын өзгертіп, жоғары технологиялық өндіріс компанияларының дамуына жағдай жасады. Аймақта 2747 түрлі кәсіпорын бар, олар жалпы өңірлік өнімнің (ЖӨӨ) шамамен 40%-ын және облыстық бюджетке түсетін салықтардың жартысынан астамын құрайды. Облыс тұрғындарының үштен бірі өнеркәсіпте еңбек етеді. Облыстың өнеркәсібінің дәстүрлі негізі – автомобиль кешені.
The economic policy being pursued in the Kaluga Province changed the structure of its industrial complex and created conditions for the development of high tech production companies. There are 2,747 different enterprises in the region that generate about 40% of gross regional product (GRP) and more than half of tax payments to the provincial budget. Almost a third of the province's residents are employed in industry. The traditional foundation of the province's industry is the automotive complex.
Көлік
Негізгі өңірлік көлік тораптары Калуга, Обнинск және Сухиничи қалаларында орналасқан. М3 "Украина" – басты автомобиль жолы, көлік тығыздығы тәулігіне 13 800 көлікке дейін, Балабаново, Обнинск, Малоярославец, Калуга, Сухиничи және Жидра қалалары арқылы өтеді. Мәскеу-Варшава федералды тас жолы да маңызды рөл атқарады, оның көлік тығыздығы тәулігіне 11 500 көлікке дейін, және ол Белоусово, Обнинск, Малоярославец, Медин, Юхнов және Спас-Демьск қалалары арқылы өтеді. Сонымен қатар, облыстық маңызы бар Вязьма-Калуга-Тула-Рязан автомобиль жолы бар, оның көлік тығыздығы тәулігіне 6 750 көлікке дейін, және М3 "Украина" автокөлік жолының Балабаново қаласынан өтетін бөлігі де бар. Қатты беті бар автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 6 564 км құрайды. Жалпы пайдаланылатын қатты беті бар жол желісінің тығыздығы 1000 км²-ге 165 км жетеді. Мәскеу – Киев магистралі Балабаново, Обнинск, Малоярославец және Сухиничи қалалары арқылы өтеді. Облыста бір жолды дизельдік желілер де бар. Калугада ірі локомотивтер және дизельдік пойыз вагондары депосы орналасқан. Жалпы пайдаланылатын темір жолдардың жалпы ұзындығы 872 км құрайды. Жалпы пайдаланылатын темір жолдардың тығыздығы 1000 км²-ге 29 км жетеді. Облыста төрт әуежай бар, оның ішінде Калуга қаласының жанында орналасқан Грабцево әуежайы (2008 жылы жабылды), Ермолино қаласындағы әскери әуежайлар және Шайковкадағы ірі әскери әуежай. Ока өзенінің Калугадан ағып жатқан бөлігі Ресейдің ішкі су жолдарының бірі болып табылады. Серпуховтан Тарусаға және Серпуховтан Велегожға туристік круиздер бар. Сонымен қатар, Калуга-Алексин бағытында екі "Луч" моторлық кемесі жұмыс істейді. Кеме қатынасы мүмкін және шартты түрде кеме қатынасы мүмкін су жолдарының жалпы ұзындығы 101 км құрайды. Ерекше маңызға ие – Мәскеу-Калуга экспресі (күнде 3 рейс, жол жүру уақыты 2 сағат 40 минут). Калуга қалалық көлігі жақсы дамыған троллейбус жүйесімен жабдықталған.
The main regional transport hubs are located in Kaluga, Obninsk, and Sukhinichi. M3 "Ukraine" is the main automobile highway, with a traffic density of up to 13,800 vehicles/day, which passes through the towns of Balabanovo, Obninsk, Maloyaroslavets, Kaluga, Sukhinichi, and Zhizdra. An equally important role is played by Moscow Warsaw federal highway, with a traffic density of up to 11,500 vehicles/day, which passes through Belousovo, Obninsk, Maloyaroslavets, Medyn, Yukhnov, and Spas Demensk. In addition, there is also a highway of regional importance Vyazma Kaluga Tula Ryazan, with a traffic density of up to 6,750 vehicles/day, and the road section M3 "Ukraine" which passes through the town of Balabanovo. The total length of automobile roads with hard surface is 6,564 km. The density of hard surface road network of common use is 165 km per 1,000 km2. The trunk railroad Moscow – Kiev is passing through Balabanovo, Obninsk, Maloyaroslavets, and Sukhinichi. In addition, there are also single track diesel lines located in the oblast. There is a large locomotive and diesel multiple unit depot located in Kaluga. The total length of the railroads of common use is 872 km. The density of the railroads of common use is 29 km per 1000 km2. There are four airfields in the oblast, including Grabtsevo airport located near the city of Kaluga (closed in 2008), military airfields in the town of Ermolino, and a large military airfield in Shaikovka. The part of the Oka river flowing from Kaluga is one of the domestic waterways of Russia. There are tourist cruises from Serpukhov to Tarusa and from Serpukhov to Velegozh. In addition, there are two motor ships “Louch” operating along the Kaluga—Aleksin route. The total length of the navigable and conditionally navigable waterways is 101 km. Of special importance is Moscow Kaluga express (3 departures a day, time en route 2 hours and 40 minutes). The city transportation in Kaluga has a well developed trolleybus system.
Мәдениет
XVI ғасырдың басында Калуга Литва мен Мәскеу арасындағы маңызды байланыс тірегі болған ірі сауда порты еді. Сол кезде қала ағаштан жасалған ыдыстарды экспорттаған, олар провинция шегінен әрі кеңінен танымал болған. 1680 жылдардан бастап, ағаш шіркеулердің орнында тас шіркеулер салына бастады. 18 ғасырдың екінші жартысына қарай Калугада 183 тас және 2235 ағаш үй болды. XVII ғасырға жататын Коробов үйі, жартылай күмбездерімен және әсем оюлы кәрниздерімен, сол дәуірдің азаматтық сәулетінің көрнекті үлгісі болып табылады.
As early as the 16th century, Kaluga was a major commercial port acting as a connecting link between Lithuania and Moscow. Back then, the city exported wooden utensils known far beyond the provincial boundaries. Starting in the 1680s, stone churches were built on the sites of wooden churches. By the latter half of the 18th century, there were 183 stone and 2235 wooden buildings in Kaluga. The 17th century Korobov mansion with its semidomes and patterned cornices is a fine example of the civil architecture of the period.
Спорт
ФК «Калуга» автономдық коммерциялық емес ұйымы 2009 жылдың желтоқсанында Калуга облысының Спорт, туризм және жастар саясаты министрлігі, Калуга қаласының әкімшілігі және «Galantus&K» ЖШҚ-сы құрды. Қамқоршылар кеңесінің төрағасы – Калуга облысының әкімі Анатолий Д. Артамонов. ФК «Калуга» 2010 жылғы маусымда Ресей чемпионатының Орталық аймағында (2-дивизия) оныншы орынды иеленді. Олимпиадалық резервтің мамандандырылған жастар футбол мектебі «Калуга» футбол клубының қолдауының арқасында Ресей чемпионатында Калуга облысын төрт жас топтарында көрсете алады. Ресей чемпионатының ресми турнирлеріндегі жаттығулар мен футбол ойындары Анненки балалар-жасөспірімдер спорт мектебінің футбол стадионында өткізіледі.
FC Kaluga autonomous non for profit organization was established in December 2009 by the Ministry of Sports, Tourism and Youth Policy of Kaluga Oblast, the City Administration of Kaluga, and Galantus&K OOO. The Trustee Council is chaired by Kaluga Oblast Governor Anatoly D. Artamonov. FC Kaluga won the tenth place in the Championship of Russia in the Center zone (2nd Division) of the 2010 season. As a result of the support that the Specialized Youth Football School of Olympic Reserve is receiving from the Kaluga Football Club, it is able to represent Kaluga Oblast in the Championship of Russia in four age groups. The trainings and football games of the official rounds of the Championship of Russia are held at the football stadium of Annenki Children and Youth Sports School.
Бұқаралық ақпарат құралдары
Калуга облысында Ника FM радиосы және Ника телеарнасы жұмыс істейді.
Nika FM radio and Nika TV station operate in Kaluga Oblast.
Саясат
Калуга облысының жарғысы – облыстың негізгі заңы. Калуга облысының заң шығарушы жиналысы – облыстың тұрақты заң шығарушы (өкілдік) органы. Жоғары атқарушы орган – облыс әкімдігі, оған аудандық әкімшіліктер, комитеттер және комиссиялар сияқты облыстық атқарушы органдар кіреді, олар облыстың дамуына көмектеседі және күнделікті мәселелерді шешеді. Облыс әкімшілігі ең жоғары лауазымды тұлға – губернатордың қызметін қолдайды және Ресей Конституциясына сәйкес облыс жарғысының орындалуын қамтамасыз етеді.
The Charter of Kaluga Oblast is the fundamental law of the province. The Legislative Assembly of Kaluga Oblast is the province's standing legislative (representative) body. The highest executive body is the Oblast Government, which includes provincial executive bodies such as district administrations, committees, and commissions that facilitate development and run the day to day matters of the province. The oblast administration supports the activities of the governor, who is the highest official, and acts as guarantor of the observance of the oblast charter in accordance with the Constitution of Russia.
Калуга облысының заң шығарушы жиналысы
Бабурин Виктор Сергеевич – Калуга облысы Заң шығарушы жиналысының төрағасы.
Baburin Viktor Sergeevich – the Chairman of the Legislative Assembly of Kaluga Oblast.