Кіріспе

Химотип (кейде химиовар) – өсімдік немесе микроорганизмнің химиялық құрамындағы ерекшелік, екіншілік метаболиттердің құрамындағы айырмашылықтар. Морфологиялық немесе анатомиялық ерекшеліктері аз немесе жоқ генетикалық және эпигенетикалық өзгерістер химиялық фенотипте елеулі өзгерістер тудыруы мүмкін. Химотиптер көбінесе сол жеке тұлға өндірген ең көп таралған химиялық зат арқылы анықталады және бұл тұжырым химиялық экологтар мен табиғи өнімдер химияшыларының жұмысында пайдалы болды. Өсімдік биологиясы саласында "химотип" термині алғаш рет 1968 жылы Рольф Сантессон және оның ұлы Йохан есімдерімен қатар айтылды, ол "морфологиялық жағынан ажыратылмаған жеке тұлғалардың химиялық сипаттағы бөліктері" деп анықталды. Микробиологияда 1990 жылғы "Бактериялардың халықаралық номенклатурасы туралы кодекс" (ICNB) нұсқасында "химоформа" немесе "химовар" терминдері басымдыққа ие, біріншісі организмнің химиялық құрамын, ал екіншісі "белгілі бір химиялық заттың өндірісі немесе мөлшері" дегенді білдіреді. Типтік үлгілермен шатастыруды болдырмау үшін жұрнағы бар терминдер қолданудан алынбауы тиіс. Химотип және хемовар терминдері алғаш рет 1962 жылы Монреальде өткен Халықаралық микробиологиялық конгресте ICNB-ге инфра-субтипілік таксономиялық бөлімшелерге қатысты номенклатуралық ережелерді қайта қарау ұсынысы ретінде енгізілді. Ұсынылған өзгерістерде серотип және морфотип сияқты дәрежелердің номенклатуралық реттелуінің қажеттілігі шатасуды болдырмау үшін айтылды. 8а(7) ұсынымында "химовар және химиотип терминдерін қолдануға рұқсат беруді" сұрады, бұл терминдер "түрдің типтік штаммы әдетте өндірмейтін химиялық заттарды өндіру арқылы сипатталатын инфрасубтипілік бөлімшелерді белгілеу үшін қолданылады" деп түсіндірілді. Кодекске енгізілген өзгерістер 1962 жылдың тамызында Монреальде өткен VIII Халықаралық микробиологиялық конгресте Халықаралық бактериологиялық номенклатура комитетінің сот комиссиясымен мақұлданды. Көптеген полиморфты химотиптері бар өсімдіктердің жақсы мысалы – Thymus vulgaris. Т. vulgaris үлгілері сыртқы түрінен айырмашылығы жоқ болса да, эфир майының басым компоненті тимол, карвакрол, линалол, гераниол, сабинен гидраты (туианол), α-терпинеол немесе эвкалиптол болған жағдайда жеті түрлі химотипке жатқызылуы мүмкін. Мұндай химотиптер Thymus vulgaris ct. thymol (қызыл түсті қарағай) немесе Thymus vulgaris ct. geraniol (тұйық қарағай) сияқты атаулармен көрсетілуі мүмкін. Мұндай аталымның таксономиялық мәні жоқ. Химотиптер тек ең көп таралған екіншілік метаболиттермен анықталатындықтан, олар бірдей қасиетке ие организмдер тобы ретінде практикалық маңызы аз болуы мүмкін. Бір химотиптің жеке тұлғалары химиялық профильдері бойынша өте әртүрлі болуы мүмкін, олар келесі ең көп таралған химиялық заттың мөлшеріне байланысты өзгеруі мүмкін. Бұл дегеніміз, бір химотиптегі екі жеке тұлға шөпқоректілерге, тозаңдаушыларға немесе зиянкестерге қарсы әртүрлі әсер ете алады. Кен Кифовер Ринг және әріптестері 2008 жылы жүргізген зерттеуде "бұл жеке тұлғаның химиялық профиліне өте сапалы бағалау болуы мүмкін, оның астында маңызды химиялық әртүрлілік жасырылуы мүмкін" деп ескертті.