Кіріспе
Норвегиялық саясаткер граф Йохан Каспар Герман Ведель Ярлсберг (21 қыркүйек 1779 – 27 тамыз 1840) – норвегиялық мемлекет қайраткері және ақсүйек. Ол 1814 жылы Эйдсволдағы конституциялық жиналыста белсенді роль атқарды және Швециямен одақ кезінде Норвегия королінің өкілі ретінде, вице-король өкілеттігімен Норвегияның генерал-губернаторы лауазымын алғашқы рет жергілікті норвегиялықтың бірі атқарды, сондай-ақ Норвегия үкіметінің басшысы болды.
Count Johan Caspar Herman Wedel Jarlsberg (21 September 1779 – 27 August 1840) was a Norwegian statesman and nobleman. He played an active role in the constitutional assembly at Eidsvoll in 1814 and was the first native Norwegian to hold the post of Governor general of Norway with the authority of a viceroy, representing the absent king of Norway as head of the Norwegian cabinet during the union with Sweden.
Өмірбаян
Ведель Жарлсберг Францияның Монпелье қаласында, дипломат Фредерик Антон Ведель Жарлсберг (1748–1811) және Катарина фон Штормның (1756–1802) ұлы болып дүниеге келді. Оның кіші інісі Фердинанд Карл Мария Ведель Жарлсберг (1781–1857) әскери офицер және Норвегия Корольдік армиясының бас қолбасшысы болды. Ол Лондонда өсті, онда оның әкесі Дания-Норвегия атынан дипломат қызметін атқарды. 1794 жылдан 1798 жылға дейін ол Иммануил Канттың шәкірті болған Фридрих Август Ничтің тәрбиесінде болды. 1799 жылдың маусым айында Ведель Жарлсберг ағасы Фредерик Антонмен бірге зорлық көріп жүрген әкесінен қашу үшін қашып кетті. Эдинбургқа жеткен соң, олар кемеге отырып, анасы бірнеше жыл бұрын күйеуінен қашып кеткен Копенгагенге бет алды. Ол Копенгаген университетінде заңды оқып, 1801 жылы бітірді. 1806 жылы Бускеруд аймағының корольдік губернаторы лауазымына тағайындалды.
Мансап
Наполеон соғыстары кезінде оның Швециямен байланыстары күшейді, және тағайындалған және асырап алынған швед мұрагер ханзадасы Карл Август 1810 жылы қайтыс болғанда, оның есімі қиын жағдайда мүмкін болатын ауыстырушы ретінде айтылды. Жан Батист Бернадот тағайындалып, асырап алынды және өзін Карл Йохан деп атады. Ведель Жарлсберг 1814 жылы сәуір-мамыр айларында Эйдсвольдте өткен Ұлттық жиналысқа Жарлсберг округінің өкілі ретінде сайланды. Норвегияның Швециямен одақ құруына жасаған қылығы азайған жоқ. Ол Норвегия мүдделерінің көбінесе Дания мүдделеріне қайшы келетінін және шведтер 1809 жылы конституция қабылдағаннан кейін Норвегия мүдделері осы елмен одақта болғанда қорғалатынын батыл айтты. Әрине, ол жоғалған фин провинцияларының орнына Норвегияны қоса беруге бағытталған шведтік науқанды жақсы білген. Кейбір танымал еңбектерде граф Ведель Жарлсберг сатқын – «бесінші баған» деп сипатталған, бұл мүлдем әділетсіз. Оның пікірлері білімді қоғамға жақсы мәлім болды, және ол саяси тұрғыдан белгілі бір деңгейде оқшауланған болса да, Норвегия қоғамындағы оның атағы мен орны көп өзгерген жоқ. 1814 жылы Норвегияның Дания мен Швециядан тәуелсіздік алуға жасаған тырабында ол осы мәселеге қатысты орташа көзқарас ұстануды жақтады. Ол «Одақ партиясы» немесе «Швед партиясы» деп аталған партияның айқын көшбасшысы болды. Норвегияның Еуропаның барлық жетекші державаларынан бөлініп, толыққанды дербес тұра алмайтынын, ал олар Норвегияны Швеция провинциясы ретінде бірауыздан кепілдік бергенін ол айтты. Бірақ оның көзқарасының Норвегия конституциясы үшін күресуіне, оның ішінде АҚШ және Франция конституцияларынан шабыттанған конституцияға кедергі келтіргенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ, швед конституциясы одан өзгеше болды. Ол Эйдсвольдтегі Конституциялық жиналыстың басты мәселесінде азшылықта болды, бірақ кейінгі оқиғалар оны ақтады.
Басқа дереккөздер
Карл Эмиль Вогт (2014) Герман Ведель Жарлсберг. Аристократ-қарсыласушы (Осло: Каппелен Дамм)