Кіріспе

Американдық заңгер, округтік судья және корпоративтік қызметкер, көлде жүк тасымалдаушы Эльберт Генри Гэри (8 қазан 1846 – 15 тамыз 1927) – американдық заңгер, округтік судья және бизнес-менеджер. Ол 1901 жылы Дж. П. Морган, Уильям Х. Мур, Генри Клей Фрик және Чарльз М. Швабпен бірге U. S. Steel компаниясын құрғандардың бірі болды. 1906 жылы құрылған Индиана штатындағы Гэри қаласы, болат өндіретін қала, оның құрметіне аталды. Батыс Вирджиния штатындағы Гэри қаласы да оның атымен аталады. Трасттарға қарсы күрескен президент Теодор Рузвельт Гэридің болат трастының басшысы екенін айтқанда, Гэри оны мақтау ретінде қабылдады. Екі адам Рузвельттің басқа трасттардың басшыларымен болған қарым-қатынасынан өзгеше, қақтығысқа жол бермейтін қарым-қатынаста болды.

Өмірбаян

Элберт Гэри 1846 жылғы 8 қазанда Иллинойс штатының Уитон қаласының жанында Эрастус пен Сюзан Абиа (Валет) Гэри отбасында дүниеге келген. Ол Уитон колледжінде оқып, 1868 жылы Юнион құқық колледжін үздік бітірген. Кейіннен бұл оқу орны Солтүстік-Батыс университетінің құқық мектебіне айналды. Гэри 1871 жылы Чикагода заңгерлік тәжірибесін бастады және Уитон қаласында кеңсесін сақтап тұрды. Тарихшы Томас Кокранның сөзіне сәйкес:
Гэри ұлттың ең танымал он бизнесменнің бірі болды, сондықтан ол көптеген жалпы үрдістердің жарқын мысалы болып табылады. Оның мансабы корпоративтік заңгердің бизнес сатыларының ең жоғары деңгейіне көтерілуінің ерте мысалын көрсетеді – бұл үрдіс корпоративтік күрделілік пен мемлекеттік реттеу арқылы одан әрі ынталандырылды. Жаңа корпорацияның, яғни трестердің, холдингтік компаниялардың, лизингтік келісімдердің, талаптардың және бірігулердің шатастыратын әлемінде адвокаттар директорлар кеңесіне қажетті мүшелер болды, себебі олар банкирлер мен өнеркәсіпшілерді корпоративтік қаржының күңгірт аймақтарынан өткізе алатын болды. Тарихшы Стивен Кэтклифтің айтуынша:
Гэри U.S. Steel компаниясын ұйымдастыру және басқару кезінде бірнеше мәселелерге тап болды. Аталған алып кәсіпорын жеке зауыттарды басқаруға жауапты жергілікті басқарумен холдингтік компания ретінде қала берді. Бұл жағдай Гэри басқаратын директорлар кеңесінің, негізінен банкирлер мен заңгерлерден тұратын, және Карнегидің адамы мен әсіресе Швабтың басымдығын көрсететін дәстүрлі «бәсекеге қабілетті» болат өндірушілері арасындағы керісімге әкелді. Морганның қолдауымен Гэри келесі екі жыл ішінде U.S. Steel компаниясының бақылауын нығайтты және 1903 жылы жаңадан құрылған директорлар кеңесінің төрағасы болды. Гэри сонымен қатар тиімсіз зауыттарды жабуға және 1906 жылдан бастап Мичиган көлінің жағалауында, Индиана штатында Гари деп аталған ауданда әлемдегі ең ірі, толық интеграцияланған болат зауытын салуға ұмтылды. 1911 жылға қарай компания зауыт пен оған қоса салынатын қалаға 78 миллион доллар жұмсады. Болат өнеркәсібі дәстүрлі түрде бағаны төмендету арқылы тұрақсыздандырылатын бәсекелестікпен сипатталды. Гэри U.S. Steel компаниясына және жалпы өнеркәсіпке ұзақ мерзімді экономикалық тұрақтылықты ресми жарияланған бекітілген бағалар институтын құру арқылы жеткізуге тырысты. Сонымен қатар ол жалақының тұрақтылығын сақтауға ұмтылды.

Гари және иммигранттар

1919 жылы Гэри болат өнеркәсібінің ереуілшілерге қарсы сәтті күресіне жетекшілік етіп, оларды "жабық кәсіпорынды, кеңестерді және мүліктің жойылғандығын" іздейтін славян революционерлері деп айыптады. Бірақ 1923 жылға қарай ол кең ауқымды иммиграцияны, әсіресе Шығыс және Оңтүстік Еуропадан шектеуге бағытталған үлкен бизнес коалициясын құруға жетекші болды. Оның сөзіне göre, өнеркәсіпке жұмыс күші керек болды. Ол Ұлттық өндірушілер қауымдастығына 1921 жылғы Төтенше квота заңының дұрыс еместігін айтты, себебі "иммиграцияға қойылатын шектеулер санына емес, сапаға бағытталуы тиіс". Ол акционерлеріне квоталық ережелердің "елдің экономикалық тұрғыдан жасаған ең жаман қадамдарының бірі" екенін жеткізді.

Құрмет пен естелік

1906 жылы сталь жұмысшыларының үлгілі үйі ретінде салынған Индиана штатындағы Гэри қаласына оның құрметіне ат қойылды. Дегенмен, Гаридің өмірінің соңына қарай халқы 100 мыңға жуықтаған осы қаламен жеке байланысы болған жоқ. 1905 жылы ол U.S. Steel компаниясының президенті болып қызмет еткен кезде, Питтсбург пароход компаниясының «Эльберт Г. Гэри» кемесі оның құрметіне аталды. Питтсбург пароход компаниясы U.S. Steel компаниясының еншілес компаниясы болды және іске қосылғанда «Гэри» кемесі Ұлы көлдердегі ең ұзын кеме болды. 1906 жылдан 1908 жылға дейін ол Нью-Йоркте тұратын Иллинойс штатының эмигранттарының «Нью-Йорк штатының Иллинойс қоғамының» президенті болды. Олар жыл сайын ақпан айында Уолдорф Астория қонақ үйінде Линкольн күніне арналған кешкі ас өткізіп, қазан айында Манхэттендегі Дельмонико мейрамханасында Чикаго өртін еске алатын күн тойлады. 1914 жылы ол Нью-Йорк мэрі Джон Пуррой Митчелдің жұмыссыздық мәселесін және оны шешу жолдарын зерттеу үшін тағайындаған комиссияның төрағасы болды. Оның екінші әйелі 1915 жылы Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесінің Нью-Йорк штаты комиссиясының мүшесі болды және көрме барысында Нью-Йорк павильонындағы ресми қабылдаушылардың бірі болды. 1917 жылы Америка Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда, ол Ұлттық қорғаныс кеңесінің болат жөніндегі комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Соғысқа қажетті қару-жарақ өндірумен байланысты болғандықтан, ол үкімет пен өнеркәсіп арасындағы ынтымақтастықты күшейтуде маңызды рөл атқарды. Ол Америка мен Жапония арасындағы достық қарым-қатынасты нығайтуға қызығушылық танытты. 1919 жылы президент Вудро Вильсон оны Вашингтондағы өнеркәсіптік конференцияға шақырды, онда ол «ашық есік» саясатын қолдаушы ретінде белсенділік танытты, себебі ол әрқашан оның жақтаушысы болған. Эльберт Гэри 1927 жылдың 15 тамызында Манхэттенде қайтыс болды.

Отбасы

Оның алғашқы әйелі Джулия Эмили Грейвс, ол 1869 жылдың 25 маусымында оған үйленді, 1902 жылы қайтыс болды; олардың Гертруда және Берта есімді екі қызы болды, олар одан кейін тірі қалды. Гаридің екінші әйелі Эмма Т. Таунсенд болды, ол 1905 жылдың 5 желтоқсанында оған үйленді. 2011 жылы Гари Америка металл нарығының болат даңқы залының алғашқы құрамына енді (http://www.amm.com/HOF Profile/ElbertGary.html) болат өнеркәсібіндегі еңбегі және АҚШ болат компаниясының ең ұзақ қызмет еткен бас директоры болғаны үшін.