Кіріспе
Катардағы білім беру жүйесі барлық деңгейде Жоғары білім беру кеңесі (SEC) мен Білім және жоғары білім министрлігі (MOEHE) бірлесіп басқарып, бақылайды. SEC тәуелсіз мектептерді қадағалауға, ал Білім және жоғары білім министрлігі жеке мектептерге қолдау көрсетуге жауапты. Елде шамамен 338 халықаралық мектеп бар.
The education system in Qatar is jointly directed and controlled by the Supreme Education Council (SEC) and the Ministry of Education and Higher Education (MOEHE) at all levels. The SEC is responsible for overseeing independent schools, whereas the MOE is responsible for providing support to private schools. There are approximately 338 international schools in the country.
Білім беру жүйесі
2001 жылы Катар K–12 білім беру жүйесін талдап, реформалау үшін RAND корпорациясын шақырды, себебі бұрынғы жүйенің сапасы туралы күмәндер болған. RAND зерттеуі жүргізілген кезде Катар білім беру жүйесінде 100 000-нан астам оқушы оқыды, олардың үштен екісі мемлекеттік мектептерде білім алды. 2005 жылы SEC барлық сыныптар үшін араб тілі, математика және ғылым пәндері бойынша оқу бағдарламасының стандарттарын көтерді. Содан кейін көптеген тәуелсіз мектептер ашылды. 2004 жылы 12 тәуелсіз мектеп, 2005 жылы 21 және 2006 жылы 13 мектеп ашылды. 2015 жылы ҰЭЖ (OECD) жүргізген зерттеуде Катар білім беру индексі бойынша соңғы 10-дыққа кірді. Білім беру 2011–2016 жылдарға арналған Катардың ұлттық даму стратегиясының маңызды бөлігі болды. Сонымен қатар, Катардың 2030 жылғы ұлттық көрінісі елдің білім беру жүйесі үшін бірқатар мақсаттарды белгілейді. Катар үкіметі білім беруді дамытуға мүдделі, осы арқылы ұлттық ерекшеліктерін нығайтып, халықтың моральдық және әлеуметтік құндылықтарын арттырып, экономикасын көмірсутектерге тәуелділіксіз етуді көздейді. Ал бұрын қалалық қоғамда, біраз дәрежеде ауылдық қоғамда да, Құран білімі жоғары бағаланған. Қалалық жерлерде тұратын балалардың көпшілігі Құранды жаттауға, түсінуге және оқуға үйренген. Мұндай білім беру әдетте 10 жасқа келгенде аяқталады, содан кейін баланың отбасы Құранды жаттауды аяқтағандығын белгілейтін әл-хатма тойын тойлайды. Құттабтар, сондай-ақ мутта немесе муттава деп те аталатын, екі түрге бөлінген. Құттабтың бірінші түрі тек Құран мен негізгі діни ұстанымдарды оқытқан және ауылдық және қалалық аймақтарда кеңінен таралған. Құттабтың екінші түрі Құраннан басқа оқу, жазу және арифметиканы оқытқан. Олар тек Доха сияқты ірі қалаларда ғана кездесетін, және оларға бай отбасылардың балалары қатысқан. Құттабтардың бірнеше кемшіліктері болды, олардың көпшілігі оқытушылардың біліктілігінің жетіспеуінен туындаған. Медреселер – ислам ғылымдары мен араб әдебиетін оқытатын жоғары білім беру орындары болды. Олар негізінен қалалық жерлерде орналасқан. Елдегі ең беделді медресе, ХХ ғасырдың басындағы Әл-Медресе әл-Шейх Мұхаммед Абдулазиз Әл-Мана, 1918 жылы Бахрейн шейхы құрған. Оның құрамында жоғары білімі бар көптеген оқытушылар жұмыс істеген. Оқу бағдарламасы араб әдебиеті мен араб тіліне баса назар аударған. Бітіруге белгілі бір жыл саны болмаған. 1938 жылы жабылды.
Қазіргі заманға дейінгі және қазіргі заманғы білім беру
1949 жылы Катар әмірінің атынан Дохада Ислах әл-Мухаммадие деген атпен елдің алғашқы ресми мектебі құрылды. Онда 50 оқушы оқыды, бір мұғалім жұмыс істеді. Оқу бағдарламасы діни білім, география, ағылшын тілі, арифметика және грамматика сияқты әртүрлі пәндерді қамтыды. Оқулықтар Мысырдан әкелінді. Қаланың екінші мектебі 1954 жылы ашылды. 1950 жылдары Дохада алғашқы қыздар мектебі құрылды, ал алғашқы әйел мұғалім және директор – Амина Махмуд Әл-Джейда болды. 1956 жылы Білім министрлігі құрылды, бұл ұлттық деңгейдегі білім беруді дамытуға бағытталған бірнеше бастаманың бастауы болды. Сол жылы 17 бастауыш мектеп ашылды, онда 1333 оқушы мен 80 мұғалім білім алды. 1957 жылы қыздар мектептері ұлттық білім беру жүйесіне енгізілді. Сол жылы 451 оқушы мен 14 әйел мұғалім оқыған екі қыздар мектебі құрылды. Қыздарға білім беру келесі жылдары қарқынды дамыды, 1975-76 жылдары қыздар мен ұлдар мектептерінің саны теңесті – әрқайсысы 65 мектепке жетті. Мектеп жүйесінің дамуы 1957 жылы ауылдық жерлерде тоғыз мектеп ашылуымен байланысты. Бұл ауылдардың ішінде Умм-Салл, Симайсма, Әбу-Дхалуф, Аль-Гария және Аль-Хуаир кірді. Сол жылы ауыл мектептерінде шамамен 369 оқушы мен 14 мұғалім жұмыс істеді. 1960 жылдарға дейін үкімет ауыл мектептерін қаржыландыруға көп көңіл бөлді. 1965 жылы ауылдарда барлығы 54 мектеп болды, оның 37-сі ұлдарға, ал 17-сі қыздарға арналған. Бұл, ішінара, катарлық тайпалардың үкіметке өз ауылдарында мектеп ашуға талап етуінің нәтижесі болды, осылайша балаларының көршілес ауылдардағы мектептерге бару қажеттілігін болдырмақшы болды. Алайда, келесі жылдары Дохаға ішкі көші-қонның ұлғаюына байланысты бұл бастама тоқтатылды. 1970 жылдары үкімет ауыл тұрғындарын жақын жердегі ірі елді мекендерге көшіру саясатын бастады, онда олар бастауыш және орта білім беретін мектептер құрды. 1990 жылдардың басында төрт негізгі мектеп әкімшілік аймағы болды: Әл-Шамал (Солтүстік Катар), Доха, Әл-Хор (Солтүстік-Шығыс Катар) және Духан (Батыс Катар).
Білім беру органдары
Қазіргі уақытта білім беруді басқару Білім министрлігі мен Жоғары білім кеңесі арасында бөліседі. Білім министрлігіне қаржыландыру азайтылды және көптеген мектептер Жоғары білім кеңесіне қарауына берілді.
Жоғары білім беру кеңесі
Жоғары білім беру кеңесі (ЖББ) 2002 жылы №37 жарлықпен құрылды. Білім беру институты тікелей қадағалаумен және жартылай тәуелсіз мектептерді басқарады, сондай-ақ оқу бағдарламасы стандарттарын әзірлейді. Бағалау институты тәуелсіз 1-12 сынып мектептеріндегі оқушылардың білімін ұлттық деңгейде бағалайды және мұғалімдерді лицензиялауға жауапты. Жоғары білім беру институты студенттерге жоғары оқу орындарына түсуге көмектеседі.
Университеттер
Елдегі алғашқы университет – 1973 жылы мұғалімдер колледжі ретінде құрылған Катар университеті. Қазіргі таңда оның сегіз колледжі бар: Білім беру, Бизнес және экономика, Өнер және ғылым, Инженерлік, Шариғат, Фармация, Құқық және Медицина. Басқа елдердің бірнеше университеті елде филиалдық кампустар ашқан. Мысалы, кейбір американдық университеттердің кампустары Education City-де орналасқан. Оларға Корнелл университеті, Вейлл медициналық колледжі, Карнеги-Меллон университеті, Джорджтаун университеті, Вирджиния Комонвелл университеті, Катардағы Солтүстік-Батыс университеті және Техас A&M университеті кіреді. Канада университеттерінің ішінде Солтүстік Атлантика Катар колледжі және Калгари Катар университеті бар. Катардағы HEC Paris Education City-ге қосылған алғашқы еуропалық серіктес болды. Лондон университетінің колледжі Катарда кампус ашқан алғашқы британдық университет болды, алайда 2020 жылы кампус жабылды. Екінші британдық университет – Абердин университеті 2017 жылы Дохада филиал ашты. Бұдан өзге, Исламтану факультеті – Хамад Бин Халифа университетінің басшылығымен және Катар қорымен байланысты Исламтану саласындағы жоғары оқу орны және халықаралық орталық.
Білім беру бастамалары
Катар үкіметі білім беруге ерекше көзқарас танытты, осы ретте жоғары сынып оқушыларына бағытталған «АЛ Байрақ» бағдарламасын іске қосты. «АЛ Байрақ» бағдарламасының мақсаты – жоғары сынып оқушыларына Катар университетінің Үздік материалдар орталығындағы (CAM) ғылыми-зерттеу ортасымен байланысу мүмкіндігін ұсыну. 2009 жылы үкімет Білім беру жөніндегі әлемдік инновациялар саммитін (WISE) ұйымдастырды. Бұл әлемдік форум білім беру саласының мүдделі тараптарын, сарапшыларын және шешім қабылдаушыларды бүкіл әлемнен білім беру мәселелерін талқылау үшін біріктірді. Саммиттің тұңғыш отырысы 2009 жылдың қараша айында Доха қаласында өтті. WISE 2010 жылғы жер сілкінісінен зардап шеккен Гаити елінің білім беру жүйесін қайта жаңғыртуға көмектесу мақсатында қаржы жинауға қатысты. Бұдан өзге, WISE білім беру саласындағы Нобель сыйлығымен теңдестірілетін жүлде құрды, оның иегеріне 500 000 доллар сыйлық табыс етіледі.