Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1823 жылы Ж.В. Дёберейнер ойлап тапқан тұспалдақ.
Lighter invented in 1823 by J. W. Döbereiner
Дёберейнер шамшырағы, сондай-ақ "түтерткіш" ("Feuerzeug") деп те аталады, 1823 жылы неміс химигі Иоганн Вольфганг Дёберейнердің өнертабысы. Тұспалдақтың негізі Фюрстенбергер тұспалдағы (1780 жылы Базельде ойлап табылған; онда сутек газы электростатикалық ұшқынмен тұтанады) құралына негізделген. Дёберейнер шамшырақтары шамамен 1880 жылға дейін өндірілген. Кипп аппаратына ұқсас ыдыста цинк металлы сұйылтылған күкірт қышқылымен әрекеттесіп, сутек газы түзіледі. Клапан ашылғанда сутек газы платина губкасына жіберіледі. Губка атмосфералық оттегімен реакцияны катализдейді, бұл катализаторды қыздырып, сутекті тұтандырады, нәтижесінде жұмсақ жалын пайда болады. Дёберейнер шамшырағы гетерогенді катализдің алғашқы коммерциялық қолданылуы болып саналады және от пен түтіктерді жаққанға арналған. Бұл тұспалдақтың ең ірі өндірушісі Тюрингиядағы (Германия) Шлейц қаласынан Генрих Готфрид Пиглер болды. 1820 жылдары миллионнан астам "түтерткіш" сатылған деседі. Ұлыбританияда тұспалдақтың үлгілері Лондондағы Ғылым мұражайында, Германияда Неміс мұражайында, Гейдельберг қаласындағы ескі дәріханада, Мәдени-тарихи мұражай Schloss Merseburg-та, Брауншвейг қалалық мұражайында, Веймардағы Гёте ұлттық мұражайында, Швайнфурттағы Гуннар Вестер Хаус мұражайында, Кассельдегі Астрономиялық-физикалық кабинетте, Бад Лобенштейн аймақтық мұражайында, Зеуленрода қалалық мұражайында, Гера қалалық мұражайында, Йенадағы минералогиялық жинақта және Хофтағы Бавариялық Фогтланд мұражайында қойылған.
Döbereiner's lamp, also called a "tinderbox" ("Feuerzeug"), is a lighter invented in 1823 by the German chemist Johann Wolfgang Döbereiner. The lighter is based on the Fürstenberger lighter (invented in Basel in 1780; in which hydrogen gas is ignited by an electrostatically generated spark). Döbereiner's lamp was in production until ca. 1880. In the jar, similar to the Kipp's apparatus, zinc metal reacts with dilute sulfuric acid to produce hydrogen gas. When a valve is opened, a jet of hydrogen is released onto a platinum sponge. The sponge catalyzes a reaction with atmospheric oxygen, which heats the catalyst and ignites the hydrogen, producing a gentle flame. The Döbereiner's lamp is considered as the first commercial application of heterogeneous catalysis and was commercialized for lighting fires and pipes. The world's largest manufacturer of these lighters was Heinrich Gottfried Piegler from Schleiz in Thuringia (Germany). It is said that in the 1820s over a million of the "tinderboxes" were sold. In Great Britain examples of the lighter are exhibited in the Science Museum in London, in Germany in the Deutsches Museum, the old pharmacy at Heidelberg Castle, the Kulturhistorisches Museum Schloss Merseburg, the Municipal Museum in Braunschweig, the Goethe National Museum in Weimar, the Museum Gunnar Wester Haus in Schweinfurt, the Astronomisch Physikalisches Kabinett Kassel, the Regional Museum Bad Lobenstein, the Municipal Museum Zeulenroda, the Stadtmuseum Gera, the Mineralogical Collection in Jena and at the Museum Bayerisches Vogtland in Hof.