Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Багерми (باقرمي) – Чад мемлекетінің департаменті, Шари-Багерми облысының үш департаментінің бірі. Оның атауы Багуирми патшалығынан шыққан. Оның орталығы Массенья қаласы.
Baguirmi (باقرمي) is a department of Chad, one of three in the Chari Baguirmi Region. It takes its name from the kingdom of Baguirmi. Its capital is Massenya.
География
Теңіз деңгейінен шамамен 305 метр биіктікте орналасқан департаменттің беті, Чад көліне қарай, өте аз көлбеулі, жаппай тегіс. Бұл, зор көлдің алабының бір бөлігі сияқты, ал Чад – оның қалдығы. Топырағы сазды. Департамент арқылы Шари өзенінің көптеген салалары ағып өтеді, бірақ судың көп бөлігі батпақтар мен құмға толы арналарға сіңіріледі, сондықтан құрғақшылық маусымдары жиі қайталанады. Ауданның оңтүстік бөлігі ең құнарлы. Француз отаршылдығы тұсында астана Шари өзенінің саласында орналасқан Чекна қаласы болды. Логон мен Шари өзендерінің қосылған жеріндегі Форт-Лам (іс жүзінде Н'Джамена) және ортаңғы Шаридегі Форт-де-Койнте – француз бекіністері болды, олардың айналасында қалалар өркендеді.
The surface of the department, which lies about 1000 feet (305 m) above sea level, is almost flat with a very slight inclination north to Lake Chad. It forms part of what seems to be the basin of an immense lake, of which Chad is the remnant. The soil is clay. Numerous tributaries of the river Chari River flow through the department, but much of the water is absorbed by swamps and sand obstructed channels, and seasons of drought are recurrent. The southern part of the district is the most fertile. Under French colonial rule the capital was Chekna, on a tributary of the Chari. Fort Lamy (actually N'Djamena) at the confluence of the Logone and Chari, and Fort de Cointet on the middle Shari, were French outposts around which towns grew.
Жергілікті жануарлар дүниесі мен өсімдіктер
Ағаштардың арасында акация және дум пальмасы жиі кездеседі. Әртүрлі резеңке лозалары табылған. Күріш жабайы өседі, сондай-ақ бірнеше түрлі Поа шөбі де (екеуі де егіледі) өседі. Жануарлар дүниесіне піл, бегемот, арыстан және антилопаның бірнеше түрі кіреді. Құмырсқалар өте көп.
Among the trees the acacia and the dum palm are common. Various kinds of rubber vine are found. Rice grows wild, as do several kinds of Poa grass (both of which are also cultivated). The fauna includes the elephant, hippopotamus, lion and several species of antelope. Ants are very numerous.
Тарих
Багирмездер өз дәстүрлеріне сәйкес, бірнеше ғасыр бұрын шығыстан келген, бұл дәстүр олардың тілінің Ақ Нил маңында сөйленетін тілдерге ұқсас болуымен расталады. Олар келген кезде Булала әулетінің орнын иеленгендей көрінеді. Олар бұл аймақта қоныстанған фула және араб тайпаларын бағындырды. Төртінші патшасы Абдулланың (шамамен 1600 жыл) тұсында ислам дінін қабылдағаннан кейін, олар оңтүстік және шығыстағы көптеген тайпаларға билігін жайды. Олардың ішіндегі ең маңыздылары – Сара, Габери, Сомрай, Гулла, Ндука, Нуба және Сокоро тайпалары болды, олар Багирмездердің құл алу мақсатымен жасаған шабуылдарына жиі ұшырады. 1911 жылы көп әйел алу жоғары Багирмиде кең таралған, ал онда қоғамның аналық құрылым кезеңінен қалған белгілер сақталған. Бір кішкентай мемлекет «Әйелдер елі» (Белед эль Мра) деп аталды, себебі оның билеушісі әрқашан патшайым болған. Багирми Еуропаға Диксон Денхамның (1823), Генрих Эрттің (1852, Багирмездер оны біраз уақытқа қамауда ұстаған), Густав Нахтигальдің (1872) және П. Маттеуччи мен А.М. Массаридің (1881) саяхаттары арқылы танымал болды. 1871 жылы ел Вадай сұлтанының басып алуына түсті, ал 1890 жылы Рабах Зобейр оны жаулап алып, кейіннен Борнуға көшті. Осы кезде француздықтар Чад көлінің маңындағы елдерге қызығушылық танытты. Багирми арқылы өткен алғашқы экспедиция апатқа ұшырады, оның жетекшісі Пол Крампель Рабахтың бұйрығымен қаза болды. Келесі француз миссиялары сәтті аяқталды, ал 1897 жылы округтің француз комиссары Эмиль Джентиль Багирми сұлтанымен келісімге келіп, елін француз қорғауына алды. Оның резиденциясы астана, Массеньяда қалды, бірақ Джентильдің кетуінен кейін Рабах Борнудан келіп, сұлтанды және резиденцияны қашуға мәжбүр етті. Рабахтың шайқаста қаза тауып, ұлдары жеңілгеннен кейін (1901) ғана француз билігі толыққанды орнады. Багирмиден солтүстікке орналасқан Канем, бұрын Багирми және Вадайға бағынышты болған, сонымен бірге француз бақылауына алынды. Еуропалық қарсыластарына қатысты, Францияның осы аймақтарға құқығы 1894 жылғы 15 наурыздағы франко-герман конвенциясы және 1899 жылғы 21 наурыздағы ағылшын-француз декларациясы негізінде құрылды. 1903 жылы халық саны 200 000 адамға жуық деп есептелді, соғыстар мен құл шабуылдары салдарынан ол айтарлықтай азайды. Сондай-ақ, Канем арқылы Сахараға, Триполиге баратын ежелгі керуен жолы бар.
The Bagirmese according to their own traditions, came from the east several centuries ago, a tradition borne out by their language, which resembles those spoken on the White Nile. On their arrival they appear to have taken the place of the Bulala dynasty. They subdued the Fula and Arabs already settled in the district, and after being converted to Islam under Abdullah, their fourth king (about 1600), they extended their authority over a large number of tribes living to the south and east. The most important of these tribes were the Saras, Gaberi, Somrai, Gulla, Nduka, Nuba and Sokoro, who were repeatedly raided by the Bagirmese for slaves. In 1911 polygamy was still general in upper Bagirmi, where some traces of a matriarchal stage of society lingered, one small state being called Beled el Mra, "Women's Land", because its ruler was always a queen. Bagirmi became known to Europe by the travels of Dixon Denham (1823), Heinrich Earth (1852), who was imprisoned by the Bagirmese for some time, Gustav Nachtigal (1872), and P. Matteucci and A. M. Massari (1881). The country in 1871 had been conquered by the sultan of Wadai, and about 1890 was over run by Rabah Zobeir who subsequently removed farther west to Bornu. About this time French interest in the countries surrounding Lake Chad was aroused. The first expedition led thither through Bagirmi met with disaster, its leader, Paul Crampel, being killed by order of Rabah. Subsequent French missions were more fortunate, and in 1897 Emile Gentil, the French commissioner for the district, concluded a treaty with the sultan of Bagirmi, placing his country under French protection. A resident was left at the capital, Massenya, but on Gentil's withdrawal Rabah descended from Bornu and forced sultan and resident to flee. It was not until after the death of Rabah in battle and the rout of his sons (1901) that French authority was firmly established. Kanem, a country north of Bagirmi and subject in turn to it and to Wadai, was at the same time brought under French control. So far as its European rivals are concerned, the French right to these regions was based on the Franco German convention of 15 March 1894 and the Anglo French declaration of 21 March 1899. The population in 1903 was estimated at 200,000, having been greatly reduced as the result of wars and slave raiding. There is also an ancient caravan route which runs through Kanem and across the Sahara to Tripoli.